Hevpeyvîn bi Endamên Koma Rewşen re

 

 Ronî Stêrk

 

Belê Harûn Ataman, em ji te dest bi hevpeyvîna xwe bikin. Tu wek solîstê komê hinekî din derdikevî pêş û Kom li paş dimîne.  Kom û Star, bila, pirsa me ya yekemîn ev be. Tu dikarî ji me re hinekî şirove bikî

Di çanda muzika kurdî de heya nuha cure cure tarz derketin hole, lê ew bingeha xwe ji dengbejiyê distîne. Yên ku vê muzikê bi kar tînin kes in; yanî kes bi serê xwe ne. Gotin û muzîka xwe bi serê xwe û herweha ew bi tarzeke serbixwe ava dikin.Ev yek heya van salên dawî jî wusa bû. Belê ev demek e di nava kurdan de hestê kom û kombûnê derket holê. Yanî ji pirr kesan û ramanan mejiyek avaker derket. Kom derket. Ji bona ku heta vê rojê sîstema star hebû û gel tenê dengbêj/stranbêjek li ser dikê nas dikir, belkî bi rengek, yan jî em bêjin bi rengekî biçûk be, gelê me wî star û navdar dihesiband. Ew kes jî bi dengê xwe derdiket pêşiya gel. Ev yek îro jî berdewam e û heta ji bona Koma jî bikartînin. Kî distrê star ew e. Kî distrê serkêşê komê ew e. Kî distrê yê hemû mezin û navdar ew e. Ev mantiqekî gelek şaş e.

Lê ev pirsgirêk ne tenê taybetmendiya gelê kurd e. Gelo di muzîkê de ev pirsgirêk li herderê Dinyê dernakeve pêşiya hunermendan?

Ev pirsgirêka, ji bingeha xwe, ji rojhilata navîn tê. Yanî ev mejiyê starbûnê yan jî îlahkirina kesan ji rojhilata navînê tê. Ev him mantiq û him jî kesayetiyek ji rojhilata navîn e. Jixwe bi vî rengî kesayetiya me û hunera me jî pêşve çûye. Yani bi rengê starbûnê, bi rengê kesbûnê. Helbet di dîroka kurdan de hinek mînak hene ku wek kom hatine avakirin û herweha hatine hesibandin jî, lê ez ne di wê baweriyê de me ku bi sedîsed û bi rengekî rast hatine binavkirin. Ji ber ku, wek min nuha jî got, solîstê komê gava ku distrê derdikeve pêşî û di nav komê de berî herkesî tê. Lê di nav koma me de (di Koma Rewşen de) tiştekî wisa tuneye û em vê yekê qebûl jî nakin. Em kom in û em bihevre yek in. Tu cûdayî di nav endamên komê de tune ye.

Yanî hûn dibêjin cûde bûna wê ji kom û tarzên din ev e?

Ji tarzê din cûdebûna me ev e. Em bi hev re muzîkê çê dikin. Me, bi hev re, ji xwe re jiyanek hevpar afirandiye. Ji bona wê jî navê me Kom e. Lê belê li hinek cihan problema kes ji bona me jî derket holê. Wan ez bi serê xwe, bi navê Harûn Ataman, pirr mezin kirim. Li pirr cihan min pêşve derdixin û komê paşve dihêlin. Lê divê gerek neyê ji bîr kirin, carna qehremanê herî mezin ew hevalên me yên li piş me ne û rola mezin ew dileyizin. Ji ber ku em bihevre jiynekî kollektîv, dijîn. Ne tenê di muzîkê de...

Pirsa min jî li vir li ser vê mijarê ye. Min bihîst ku hûn ne tenê ji bona afirandin û çêkirina sitranan bi hev re ne…

Belê wisa ye. Em carina bi mehan bi hev re dixwin û vedixwin û heta li malekê radikevin. Em bûne malbatek. Êdî em ji sedî sede bi hev re girêdayî ne. Gava ku kesek di nav vê xebatê de dibe xwedî ked, wê demê ew derdikeve pêş û êdî ew dibe star. Felsefeya navdarbûn û populerîzma koma me ev e. Yanî dibe xwediyê komê û xebata komê. Dive ku Weysî ji min zedetir kar kiribe, yan jî Mazlûm ji Weysî zêdetir ked dabe; yan jî Sînan ji me hemûyan pirrtir xebat kiribe. Herkesî li gora xwe karek kiriyê û hêzek daye vê komê. Li gor ve yekê em xwe wisa dihesibînin û em dixwazin êdî gelê me jî me wisa bihesibîne. Em kom in. Di nava me, di nava Koma Rewşen, de starbûna şexsekî nayê qebûlkirin û em naxwazin bi navê Harûn, bi navê Weysî, Sînan, Mazlûm yan bi navê kesiyatiyekî wek star derkevin pêşiyê. Lê li aliyê din jî dive mirov ji bîr neke ku xwezayiya vê yekê heye, yanî yê ku sitranan dibêje balê zedetir dikişîne ser xwe û jê re /ji wî re hezkirinek ji alî temaşevan û guhdarvan ve xuyatir û eşkeretir dibe. Lê ji bona starbûnê wek ku min berê jî got, em dixwazin vê yekê wisa bihesibînin: Koma Rewşen malbatek e û herkes tê de bi serê xwe starek e.

Belê Harên tu dikarî ji me re qala (bi gotina te) vê malbatê bikî. Di vê malbatê de kî heye, hûn çend kes in û wezîfa (peywira) we çi ye?

Nuha yên ku di vê malbatê de xwedî kedekê ne pênc kes in û her yek ji wan beşek ji canê me ye. Sînan 22 salî ye. Ew li Edenê ji dayik bûye lê eslê xwe ji Semsûrê ye. Ew îro nexweş bû nehat, lewra nuha ne li vira ye. Ew li daholê dixe. Berî nuha bi heft salan digel koma Rewşen dest bi xebatê kir. Ew beşek ji canê me ye û xwedî kedeke gellek mezin e. Weysî li Basgîtarê dixe, eslê xwe ji Amedê ye. Mazlûm li Tembûrê (Saz) dixe, ji Çewlikê ye û Eser jî endamê me yê nuh e. Ew jî ji Amedê ye. Ez jî solîst im û li gîtarê jî dixim. Xecê ku demeke dirêj bi me re bû û ji ber hin sedemên taybetî, mixabin nuha ne bi me re ye. Xebatkarên koma me hemû li Edenê dijîn û heryek ji wan ji taxakê bajêr in.

Koma Rewşen çawa û li ser kîjan bingehê avabû?

Koma Rewşen ji tunebûnê û ji bêderfetiye, ji nava înkara kesayetiya kurd û jan û kulan ve ava bû. Me xwest em ji nav van jan û kulan enerjiya gelê kurd û bi taybetî enerjiya kînetîka ciwanên kurd derxînin. Em car carina li ber zehmetiyan rast hatin, lê navê Koma Rewşen ji astengiya natirse û wek zarokekî zîrek di nav hewldana afirandinê de ye. Afirandina Komê: Mazlûm û Sînan ji koro ya zarokan ve dest bi muzîkê kirin. Hevalê Weysî berî min, di dawiya 1996an de û ez jî 1997an de ketim nav komê û em heta îro jî bi hev re ne...

Divê em ji astengiyên ku hûn bahsdikin çi fahm bikin. Astengiyên ku di afirandina muzîkê (teknîkî) de derdikevin  pêşiya we, yan astengiyên ku di jiyanê de hûn bi wan re rûbirû dimînin?

Pirsgirêkên mezin ji merc û şertên jiyanê derdikevin. Helbet pirsgirêkên teknîkî jî di afirandina berhemên me de derdikevin pêşiya me; lê belê pirsgirêkên herî girîng pirsgirêkên civakî ne ku roleke gellek mezin dileyzin. Es dikarim weha şîrove bikim: em kesayetiyek cuda ji civatê ne, lê belê di eynê wextê de em beşek jî ji laşê civatê ne. Em çiqas ji wê (civatê) û ji pirsgirêkê wê birevin tê wê wateyê ku em ji xwe direvin. Ev pirsgirêka ku ez behs dikim pirsgirêka kurd e. Me vê yekê ji xwe re kir wek prensîpa bingehîn a Koma Rewşen. Me dixwest em sitranan bêjin ên ku daxwaza çareseriya pirsgirêkên mirovahiyê, daxwaza çareseriya ku ji bo aşiteyeke here dawiyê dike be. Sitranên me ji bona ku gelê Kurd ji van pirsgirêkên ku ev nêzî sed sale bi wan re rûbirû vê maye xelas bibe. Êdî gelê me û nifşên (generasyonê) nuh dest bi jiyaneke azad bike. Derdê me ya herî mezin daxwaziya azadiya ji bona nifşên nuh e. Xwestina vê azadiyê tu carî xelas nabe. Taybetmendiya muzîka me jî ev e. Çiqas pirsgirêkên azadî, civakî û însanî hebin, emê jî bi ser van pirsgirêkan herin û bistrên. Ji ber vê yekê jî ez dibêjim ew ê ev pirsgirêkana hertim hebin û em ê jî bi ser wan ve herin û hey bistirên...  

Yanî tu dibêje ciwan di hundirê civatê de beşek ji vê civatê ne, herçiqas pirsgirêka wan e taybet hebe jî, ji bona civatê li hemberî pirsgirêkan disekinin. Hûn jî bi muzîk û berhemên xwe dibin zimanê ciwanan?

Daxwaza çareseriya jiyanê rengê xweşikbûna jiyanê ye û daxwaziyek mezin e. Berî her tiştî (di hundir jiyanê de) daxwaziya nuhbûnê ye. Huner û nuhbûn bi hev re girêdayî ne. Yanî daxwaza me jî li ser vê yekê ye, “Nuhbûnek”. Em tu carî îdaya çareserkirina pirsgirêkan nakin, lê em tu carî ruwê xwe jî ji pirsgirêkan naguherînin, ji ber ku huner ev yeke ku bandorekê li ser gel dike, tesîra gel jî van pirsgirêkan çareser dike. Hunera te çiqas bi hêz be, hewqas tesîra te li ser gel çê dibe. Em li vir helbet dibin dengê ciwanan.

Bi alavên cûda (Senat,Seks Sînema..) û bi taybetî jî bi muzîkê ve asîmîlasyonek dijwar li dijî ciwanan tê meşandin. Lê hûn bi israr (muzîka xwe) Rockê bi zimanê Kurdî çêdikin. Gelo ev bersivek li dijî alsîmîlasyonê ye?

Belê ji sedî sed wusa ye. Mesela evîn be, senat be, muzîk be hertiştek ji vana kêmasiyên di jiyana mirov de temam dike. Lê kapîtalîzm li gorî xwe jiyanekê xemilandî ye. Ev xemilandina vê jiyanê ji bona çi xizmet dike û ji civatê çi dixwaze? Bi rastî jî ew (Kapîtalîzm) ji alî aborî û derfetan de hêzekî bi quwet e û ji bo ku nifşên nuh li dijî pirsgirêkê civakî bê deng bimînin xizmetê dike. Daxwaza wan ev e ku nifşek xweser biafire, yanî bala xwe ji tiştekî neynin û ji bilî xwe pê ve tiştekî nefikirin.

Koma Rewşen di nav Kurdan de cara ewilî (wek Grûp)tarza “ Rockê” ceriband.  Koma Rewşen dixwaze di rockê de çi bike?

Di Muzîka Kurdî de mînakên Rocke pirr kêm in. Cara yekem Koma Wetan dest bi ceribandina vê beşê kir. Ez ne şaşbim di sala 1974an de albumek çê kiribûn û bi dû re ji ber çavan wunda bûn. Ji bilî wan tenê Koma Rewşen tarza Rockê di nav kurdan de bikar anî. Ev ceribandineke nuh e û ez nikarim(di Rockê de)  tarza me bi nav bikim. Ji ber ku heta salên 1980an de di nav Rockê de cure cure tarzên din ava bûn. Lê ji 1980an û vir de tu cureyên din ên nuh ava nebûn. Hinek sentez hene lê celb nîn in.  Mesela 53 cureyên Rockê hene û her yekî jî navê xwe daniye. Sound û tarza wan ji hevdû cûda ne. Lê em di nav van tarzan de li xwe digerin. Em dikarin vêya bêjin, lê ev lixwegerîna me li gora hestê me ye. Mesela niha di  albuma me ya yekemîn “ASÊ “ de saunda Rock derketiye . Lê ez nikarim bêjim bi sedî sed em filan tarza rockê temsil dikin. Di vê albuma me ya ku em nuha amade dikin ewê celba muzîka me eşkeretir bibe.

Yanî Koma Rewşen biryara xwe daye, ewê çekirina Rocka Kurdî berdewam bike. Lê hûn dîsan jî di nav tarzên Rockê de di digerînê de ne?

Ev heye, êdî Rock jiyana me ye. Rock ji me re ne tenê muzîk e, tarza jiyana me ye, felsefeyek, nerîneke jiyana me ye. Ligel albûma me ya nuh ku di demekî nêzîk de ewê amade bibe, ewê ev hêdî hêdî nasnameya me jî xwuya bike.

Cara yekem hûn kengî têgihîştin ku, hûn xwe bi Rockê baştir îfade dikin?

(Harûn) 1998an bû. Gava ez nuh ketibûm nav komê. Berê jî hêstên min (ên Rockê) hebûn, hîna di dema min a şagirtetiya di Lîse yê de hebû. Min li gîtarê dixist.

(Mazlûm) Gava Koma me ya berê belav bû em ketin nav lêgerînekê. Me nedigot emê bi tenê Rockê çêbikin, lê me dît ku bi afirandina berhemên me ve tarza me berbi Rockê ve diçe. Yanî jixwe ber derket holê ku em xwe bi Rockê çêtir îfade dikin

(Weysî) Di jiyana min de ji muzîkê pêve tiştekî din tune ye. Lewra em herdem li ser muzîkê dipeyivîn û em ketibûn nav gerînekê... Ev yek li ba min berî ku ez têkevim nav komê jî hebû. Min her celeb terzên muzîkê guhdar dikir. Lê tu tişt tama Rockê nedida min. Û her ku ez zêdetir ketim nav Rockê hewqas bêtir min jê tam stend. Dîsan xwesteka me ye ji bona ciwana afirandina muzîkek nûjen jî ez xistim nav pêlên derya ya Rockê. Me xwest em ji xort û ciwanan re tiştekî balkeş biafirînin. Herweha basgîtar jî sedemek gelek girîng e, ji bona bersivandina pirsa çima Rock. Ez dixwazim vê jî bêjim. Helbet reaksiyonên guhdarvanan pirr girîng in, lê ez rockê çêdikim, ji ber ku ez ji dil û can û bi kêf çê dikim. Rock zimanê min e. Hestên min tîne ziman.

Hûn temsîlkarên ciwanên kurdan ne. We berhemên xwe ji bona ciwanan amadekir . Gava hûn derketin ser dikê û we berhemên xwe pêşkeş kirin, reaksiyona ciwanan çawa bû? Ji ber ku di nav ciwanan de çînên cûre cûr hene û herweha daxwazên wan jî cûda ne.

Di destpêkê de hinek reaksiyonên negatîv çêbûn, lê kêm bûn û ne yên zanistî bûn jî, lewra tu bandorekî nerênî (negativ) neleystin. Piranîya rexneyan pozîtîv bûn û ev jî em di nav heyretekê hiştin, ji ber ku me hewqes reaksiyonên posîtîv hêvî nedikir. Bê guman em nikarin hemû ciwanên kurdan himbêz bikin, lê em bi zimanê xwe (Kurdî) deng û awaza wan in. Daxwazek guherînekê di nav ciwanên kurdan de divê. Ciwanên Kurdan divê di civata navnetewî de danûstendinê bikin û xwe bidin binasandin.Xebata me jî ev e. Em dengê ciwanên kurda ne.

Belê, em werin ser Naveroka albûma we ya nuh?

Bi rastî jî em ji vê albûmê pir kêf distînin. Albûmek gellek xweş e. Di nav albûma me de tişten (sitranên) herî nerm hene. Mesela li ser evînê sitranên nerm hene. Gotinên me gotinên nuh, fıkrên nuh in...Lê dîsan tiştên bi coş û sivik hene. Herweha tiştên bi enerjiyekî kînetîk û hişk hene, ku mirov dikare bêje ev cure derd û kulên herî giran bi vî awayî baş tîne ziman in.

Di Albûma we ya berê (ASÊ) de we sitranên gelerî (folklorî) bi terzekî xweş û sounda Rockê şirovekiribûn. Gelo ewê di albûma nuh de jî berhemên folklorîk cîh bigrin?

Ji nuha pêve emê giraniyê bidin ser berhemên xwe. Armanc ji vê yekê ev e ku ev yek jî bibe sedem ku em nasnama xwe biafirînin. Di albûma a nuha di pêşiya me de ji %99 sitranên me ne. Belkî sitranek tê de cîh bigre ku ne aîdî me be. Lê ew jî ji hestên me yê welatperweriyê tê. Sitranik Koma Wetan heye em dixwazin ji nuh ve şirove bikin. Ewê navê albûmê çi bibe, ez nuha naxwazim bibêjim, bila surprîzek be.

Gelo Pirensîbê we hene?

Berî hertiştî Zimanê Kurdî. Ev pirensîba me ya sereke ye. Em jê tu carî tawîz nadin.Ev nayê wê manê ku em li ber zimanên din rêz nagrin ew jî dibê hêstekî fasîzane. Lê em bi zimanê xwe distrên û pê jî serbilind in...Prensîbeke din Azadîxwazî ye, prensîbeke din jî xwedî derketina xwezayê ye. Xwezaya însan (girî, ken, evîn ) û xwezaya derûdorê jî yek ji tiştên ku em tawîz nadin in, ji ber ku ev yek bingeha aifirandina berhemên me ye.

Harûn, hûn li Edenê dimînin. Edena Bajarekî balkêş e. Ji ber ku ev bajar, wek Yilmaz Guney gelek navdarên Kurda afirandiye. Tê li ser Edenê çi bibêje.

Edena bajarekî taybet e, ji ber ku di navbera Kurdistanê û bajarên tirkan de mîna wezîfa pirê dilîze û bajarekî kargeriyê ye.Yanî gelê me yên ku gundên wan şewitî, yên ku pirsgirêkên herî mezin dîtin destpêka yekemîn di nava revê de xwe gîhandin vêderê. Edene bajarekî germ e, hestên însên jî dikele. Ger tu binêrî, hunermendên ku Rocka Tirkî çêdikin, pirên wan ji Edenê ne. Mesela Ji bona Yilmaz Guney ez dikarim bêjim; ger wê demê şert û mercên wî hebûna ewê (ji sedî sed) filîmên xwerû bi kurdî biafirandana. Lê mixabin di wê demê de derfetên wî tune bûn. Şoreşgerekî pirr mezin e. Lê ême em pirr şans in. Em di nav şer de gîhaştin, rewşa zimanê kurdî ji wê demê pêşvetir e û hwd.

Tu dikarî ji me re bi kurtayî bahsa Prozesa Afirandina stranekê bike

Di jiyanê de li ser şert û mercên jiyanê hinek fikir hene. Ev fikir dibe mijara berhemekê. Hemû sitranên me ji nav jiyana (gelê) me derdikevin

Di hundir civata kurdan de Ciwan û Rock wek du tiştên ji hevdû dûr tên binavkirin. Ev herdû bûyer çawa tên ba hev?

Rock ji bona ciwanan heye. Yên ku di dema salên 70an de dest bi rockê kirin, hîna jî bi hestên 70an de dijîn û berheman diafirînin û guhdarvanên wan hîna jî ciwan in. Ev tiştekî balkêş e. Ev jî xûya dike, bê Rock di hundirê xwe de çawa enerjiyekî kînetîk dihewîne. Êêê enerjiya her zêde li cem kê heye? Li cem ciwanan. Yanî ciwan û enerjî. Ev jî dibe bingeha danûstendinekê di nav Rockê û ciwanan de û ev yek ji bona ciwanên Kurdan jî wusa ye.

Gava hûn guhdervanên xwe bikin sê beşan; yên Kurdistanê yên Ewropa û yên Tirkiyê, hûn ferqî di nav wan de dibînin?

Hestên wan nêzîkî hev in. Hewqes jî ne dûrî hev in. Ez dikarim vê bêjim, me ji Kurdistan û Tirkiyê bêtir li Ewropayê konser dan. Lê me wusa ferqek mezin nedît. Ji ber ku hersê beş jî ji eynî cihî tên, bingeh yek e. Guhdarvanên me mesajên me werdigrin û têdighêjin.

Armanca Koma Rewşen ya di pêşerojê de çi ye? Hûn çi dixwazin bikin?

Di serê me de heya 20 salên din jî projeyên me hene. Helbet di jiyanê de tu tişt ne mûtlaq e, lê projên me hene, em hîna ji muzîkê têr nebûn in. Heta em karibin emê bixebitin. Pirojeyên me yên navnetewî hene. Em dixwazin bighêjin netewên din û em bibin dengê Kurdan. Em li ser dixebitin û hewldidin.

Spas ji we re û di karê we de serkeftin…

 

Em jî spaysiya Te dikin.

 

RoniSterk@web.de

 

 

 

copyright © 2002-2005 info@pen-kurd.org