Azadiya Raman

 

smal BEK

Weregerandina ji tirk: Roan Lezgn

 

 

Azadiya raman (fikirn; dn) yan j azadiya derbirrn (xwe fade kirin), di nav azadiyan de sereketirn azad ye. Gor baweriya min pit azadiya jiyan girngtirn azad, ya raman ye. Meriv dikare viya wek azadiya derbirrn j bne ziman. Div li ser v mijar bte rawestn ku b hela dewlet ima pwstiy bi qedexeya raman dibnin? Di jiyana komelayet civak de kjan babet bi hsan fade dibin, di war nivsn p xeberdana kjan babetan de pirsgirk qedexe hene? Div li ser viya hrehr were rawestn. Her wiha, ev j girng e ku div li ser bte rawestn, b hela di jiyana komelayet civak de i bandoreke van qedexeyan heye?

Heke dewletek bi hsan dikare bi rabirdya (peroj; gemi) xwe re r bi r bibe, di v war de tu fikara xwe nn be ne xwediy kiryareke ermezariy ya di rabirdya xwe de be, hing di sstema xwe ya siyas de pwstiy bi qedexeyan nabne. unke, erka qedexeya raman ev e, ew tawann ku li rabird pk hatine h j berdewam in, wan bivere, ser wan binuxumne r nede ku ew bne zann, bne dahurandin.

Di pirsgirkn wek pirsgirka kurd pirsgirka ermenan wek a elewtiy de Tirkiye naxwaze bi rabirdya xwe re r bi r bibe, ji viya direve. Bi awayeke hrehr qedexeyan dimene da ku ev mijar di zhna mirovan de iyar nebin. Roleke van qedexeyan j ev e, r nadin ku li ser van pirsgirkan were hizirn nivsn, her wiha p were axiftin li ser wan lkoln bibin.

Qedexeya raman, tgehek wisan e ku bi sazmana deolojiya ferm re tkildar e. Di jiyana komelayet civak de div kjan babet bne fikirn bi kjan tgehan bne fikirn, div mirov xwe tkel kjan babetan neke, ev deolojiya ferm norm menzmeyeke qedexeyan a wisan e ku vana tesbt dike di v war de ligel yaneke ceza (crakirina cezay) tye karann. car ev deolojiya ferm, girngtirn sazmana sstema siyas ya tirk e. Ew dewleta ku di sstema xwe ya siyas de cih dabe deolojiya ferm, pwstiya xwe bi sazmana deolojiya ferm hebe, deolojiya ferm kiribe wek saziyek, ew ne dewleteke demokratk e.

Ew saziya ku li Tirkiy arove stqameta jiyana raman, jiyana zanyariy, jiyana huner edeb diyar dike, deolojiya ferm bi xwe ye. Ev deolojiya ferm, ne deolojiyek ji deolojiyan e. iyana/hza dewlet ya dar ceza berevaniya v deolojiy dike, hing ew dibe wek kevir.

Ji bo unverstey h ne xem e, ne pirsgirk e ku bide d azadiya raman, hewldaneke w ya ku xwe bigihne azadiya raman j nn e. Li Tirkiy unverste di nav wan saziyn p de cih xwe digre ku bi deolojiya ferm re bi hsan gelek ba li hev dikin, li gor deolojiya ferm rawestna xwe, helwesta xwe saz dikin. deolojiya ferm deolojiyeke mlter e. Ev deoloj ji aliy Sazmana Ewlehiya Netewey (Milli Gvenlik Kurumu), ji aliy wan saziyn ku bi git leker t de fermanrewane ve tye hilberandin. Bi dem re unverste j bye hilbernera deolojiya ferm, bye weanger propagandsta w. H pirsgirkeke unverstey ya wek pirsgirka azadiya raman nn e.

Medya, apemen-weanger j di war belavbna deolojiya ferm de, di war pejirandina w ya ji aliy gel ve xwediy roleke mezin e. apemeniya tirk, di hin babetan de, bi taybet di mijara pirsgirka kurd de wek axeke/beyeke muxaberata tirk (Milli Istihbarat Tekilati) tevdigere. Ev ser du-s salan e ku medya di kesayetiya nivskarn wek Orhan Pamuk, Elif afak Hrant Dink de reftariyeke wisan dide nan, her wek ku berevaniya azadiya raman dike. Saziyn Yektiya Ewropay (YE) j pit didine v helwest, di v war de medyay tewq dikin. Ez bawer im ku em v yek ji berevaniya azadiya raman zdetir wek berevaniya end kesan, wek berevaniya end nivskaran bibnin, h rasttir e. unke, zagonn ku p li azadiya raman digrin, di plana yekem de ji bo ku p li pirsgirka kurd bte girtin tne dann. Ger em werin ser dadgehkirinn derbar doza kurd de, medya apemen ji bin ve qala wan nake. Ji aliy dadgehan ve birrna cezay tew nake ne j. Xwe li nezaniy datne, av guhn xwe j re digre.

Carnan li apemeniy hindek dtin, hindek gotar belav dibin ku dibjin, Div em pirsgirkn li Tirkiy ji n ve bigrin dest, an j Div em bi awayek n xwe bi nzk pirsgirkn bingehn n Tirkiy bikin belam ev lgern dtinn ku wek n tne nandan, ji ber ku di aroveya deolojiya resm de ne bi tgehn deolojiya resm tne irovekirin, lewma j tu titek naguhere. Ev pwistiyeke girng e ku div ramana azad zanist deolojiyan, bi taybet j deolojiya resm rexne bike.

Di navbera zanistiy deolojiyan de cihtiyn gelek mezin hene. Ger em werin ser cihtiya di navbera deolojiya resm zanistiy de, ev ciht bi qas ku nay pvandin mezin e. Ew krtera bingehn ku v cihtiye radixne p avan j, rexne bi xwe ye. Pnmayn zanistiy her dem ji rexney re vekir ne. Di zanistiy de tgehek bi nav rastiya mutleq, rastiya dawin (nha) nn e. Belam pnmayn deolojiya resm ji rexney re ne vekir ne, bi crayn dar ceza p li rexney tye girtin.

Azadiya raman, ert bingehn nsaniyet hilberna zanistiy ye. Pwstiya zanistiy bi k hebe ew d hilberna w bike. Pwistiya k bi azadiya raman hebe, ji bo tkona w j div ew di ser de bin. Tkona di riya azadiya raman de helbet tkoneke gerdn ye. Lbel ev titek mecbr ye ku di v tkon de div ewn ku ramana wan di bin tehakum de ne, ewn ku di bin fiar de ne, ew di ser de bin. Beriya sala 1915 di nav snorn mparatoriya Osman de end ermen hebn? Serjimareya (nufs) ermenan iqas b? Ev hejmar iqas dibe bila be, pirseke wisan derdikeve piya me ku gelo i bi ser mal milk ermenan de hat? i hat bi ser xan dikan atelye zev mandira zeytnlix a fabrqe karxane hwd. n wan de? Ew lkolnern tirk n ekonomst, rewenbrn tirk dema ku li ser burjuvaziya tirk lkolnan dikin gelo difikirin ku di bingeha bna burjuvaziya tirk de talankirina milk ermenan, wek xenmet bidestxistina mal milk ermenan heye yan na? Gelo ew hay j hene ku di xurtbna burjuvaziya tirk de wek xenmet talankirina mal milk ermenan hmaneke bingehn e? Ev yek pirseke wisan e ku bes dikare di nav azadiy de bi tgihatina fenomenan re, bi nirxandina fenomenan, bi pwendiyn azad n di navbera fenomenan de were vekoln.

Pirsek-du pirsn din: Gelo kurdn ku nikarin baeba bi kurd biaxifin, kurdn ku di war weana kurd de, di war perwerdeya bi ziman kurd de ewend bi pirsgirkn giran re r bi r ne, ima her tim radibin llahm dibjin, em ne millyet ne, em bira ne, em dibin bira, em enternasyonalst in? Elewiyn ku tu ertn slamiyet naynin c, gelo ima her tim radibin llahm dibjin, em musluman in, batirn musluman em in? Ev pirsn ha j bes dikarin bi ramaneke azad, bi metodeke zanist bne vekoln. Helbet div ku em zanna xwe ya derbar pirsa kurdan pirsa ermenan pirsa elewtiy de bip xnin, div em li ser van meseleyan agahiyn xwe zdetir bikin. Lbel ev pirsgirk bes ne ya kmbn an zdebna agahdariy ye. Ev yek, di heman dem de pirsa rawestineke cidd ye j. Heke hn ne xwediy rawestneke tendurust bin, kar we tune ku hn zanna xwe, agahiyn xwe zdetir bikin, ne mumkn e ku hn encameke tendurust bi dest xnin. Div mirov bi zann re rawestna xwe hzdar bike, qewtir bike.

Tgeha azadiya raman bi tgeha medenyeta hemdem re pwendiyeke xwe ya gelek nzk heye. Ew dewleta ku pwstiy bi qedexekirina raman dibne, pwstiy bi sazmana deolojiya resm dibne, van kirinn xwe dike wek dezgeyek, kes nikare bibje ku dewleteke wisan pwendiya xwe bi medeniyeta hemdem re heye. unke roleke qedexekirina raman ev e ku, ew kiryarn ermezariy, ew tawann ku li rabirdy pk hatine, ku h j berdewam in, wan divere. Bi van eyb erman re, bi qedexeya raman re, bi zordariy re kes nagih sewyeya mdeniyeta hemdem. Tkona ku di riya azadiya raman de tye dayn helbet tkoneke gerdn ye.               

 

Weregerandina ji tirk: Roan Lezgn

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org