Derbarey Ba, Rast Xweikiy de...

 

smal Bek

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

 

 

Profesorn ku li ser droka ramana tirk dixebitin didin zann ku ramana tirk afirner nn e, korzinde ye. Herwisa, jyaneka ramyar ya rexnewar, dnamk karger nikanbye li Tirky ge bibe. Profesor Hlm Ziya Ulken, Profesor erf Mardn, Profesor Kurtulu Kayali di hinde gotar kitbn xwe de bal diknin ser v aliy jiyana ramyar ya tirk. Lbel ev profesor h behsa mueydeyn dar ceza yn ku li ser jiyana ramyar ne, herwisa, behsa hebna dezgeha deolojya ferm kargerya dyarker taynker a v deolojy ku li ser jiyana ramyar huner ya tirk de serdest e nakin. Li tu gotarek yan kitbeka profesorn mna Hlm Ziya Ulken, erf Mardn Kurtulu Kayali behsa hebna deolojiya ferm nay kirin, herwisa, h bal nakinin ser wan cirm cezayn ku li ramann ku deolojya ferm rexne kirine hatine birn j. Mna ku dezgeheka wisa tune be, her awa bye, li Tirky jiyaneka ramyar ya dnamk, karger rexnewar ge nebye... Lbel sedem bingehn ku hitiye li Tirky jiyana ramyar korzinde bibe, erdek bej olbir bibe, mej felc bibin, ev dezgeha deolojya ferm ye ku di dereceya yekemn de jiyana ramyar kontrol dike, ekl w diyar dike stqameta w tayn dike, herwisa, ji lay v dezgeh de ew mueydeyn dar ceza ne ku li ser fikr muxalif, li ser fik rexnewar tne sepandin.

Profesor felsefey Afar Timuin ku li ser droka ramyary dixebite j, div em bidin zann ku di hindek gotarn xwe de bal dikne ser hebna dezgeha deolojya ferm ku li ser jiyana ramyar ya tirk xwedy hzeka kontrolkirin ye, herwisa, bal dikne ser mueydeyn w yn dar ceza. deolojya ferm, ne deolojyek ji deolojyan e. Ev deolojyeka wisa ye ku bi mueydeyn dar ceza t parastin xwedkirin. deolojyeka fermande ye. deolojya ferm girngtirn saziya sstema syas ya tirk ye. Dezgeha ku sstema syas dyar dike stqameta w tayn dike, deolojya ferm ye.

Profesor erf Mardn ligel rveber Komeleya Lkoln areserkirina Pirsgirkn Sosyal (Sosyal Sorunlar Aratrma ve zmleme Dernei) Ruen akir bona ku ronahy bixne ser tgeha tehakuma tax (mahalle basks) bedar bernameyeka bi sernav Min xwest ez i bibjim? b. Tit ku li wir hatin gotin di hejmara 25 gulan 2008, rpela 9. a rojnameya Radikal de hatin weandin.

Profesor erf Mardn dema ku mamn dewra Osman yn dewra Komar, herwisa, dersdarn (malim; retmen) Komar berawird dike, wisa dibje: Di prosesa Komar de derbarey ba, rast xweiky de fikrek ku xwe bera krahy bide nn e. Di dskursa Komara me de derbarey ba, rast xweiky de lkolneka ku xe bera krahy bide nn e.

Ez wisa difikirim ku divt ji lay Pirsa Kurd de meriv bala xwe bide ser van helsengandinn erf Mardn. Ez di w qenaet de me ku divt bona v yek em bala xwe bidin ser ku b hela ev nirxn wek ba, rast xweik, herwisa, ew qayde edetn derbarey van nirxan de awa bo civak tne veguhstin. Ew dezgeha ku van nirxan, van qayde edetan batirn vediguhze, di ser de, malbat e. Pit malbat j, xwendegeh e. Grbn hevalty apemen j di war veguhsitina van nirxan reftariyan de roleka mezin dilzin. Prosesa ku j re civakbn yan j sosyalzasyon t gotin ev e, ku nirx edetn civak bo takekesan bne veguhztin ba, rast xweik bo wan bne frkirin. T zann ku ev prosesa han j, ji zaroktiy de dest p dike.

Meriv dikane bibje ku derbarey Pirsa Kurd de proses wisa diuxule: Em malbateka kurd bifikirin. Zarok heta ku dest bi na xwendegeh dike bi kurd diaxife. Ferdn malbat li mal, li axur, di nav zevyan de, li sk, li bazar, di nav tora peywendyn rojane de bi hev re bi kurd diaxifin. Zarok bi d bav xwik bira mezinn xwe re, di her war de bi kurd diaxife. Zarok li kuey, li y, li ol, bi hevaln xwe re bi kurd diaxife. Li kuey ziman lsk kurd ye. Zarok heta ku t xwendegeh li mal, li kuey, li her der bi kurd diaxife. Hay j dibe ku kesn li derdor tev bi kurd diaxifin. Bona zarok d kurd nirxeka gelek girng e. Zarok ku di nav v hawirdor peywendyn sirut de mezin dibe ji roja ku li xwendegeh t qeydkirin, ji roja ku dest bi xwendegeh dike bi depresyonn mezin re r bi r dibe. Ew ziman ku zarok p diaxife li xwendegeh t qedexekirin. Dersdar bi zarok didin zann ku ev ziman zimanek prmtv e, div p ney axaftin, div bte jibrkirin. Li xwendegeh zimanek din bo zarok t empozekirin. Ev hem di proseseka zordary de ligel ldan ov, ligel heqaret dibin. Qedexekirina kurd, qedexekirina ziman dayk, meriv dikane wek rya ji malbat veqetandina zarok j bihelsengne. unke doktor didin zann ku zarok di zik diya xwe de deng diya xwe tdigih. car li xwendegeh hewl didin xwe ku v deng bifetisnin. Bguman d ev proses di zarok de travmayeka mezin pk bne. Kurdya ku li mal, di nav malbat de, li gund li tax nirxeka gelek hja ye, hing li xwendegeh t pikxistin, t tehqrkirin, t qedexekirin. Nav gundan iyayan hatiye guhertin. Bilvkirina navn kurd qedexe ye, cirma w heye. Di v proses de reweka ba, rast xweik heye? Ev j pareyek v proses ye ku her ser sibeh bi zarokn kurdan sonda Ez tirk im, ez rast im, ez jhat me... Hebna min bila bo hebna tirkayety bibe gor didin xwendin.

Ba-xirab, xweik-irkn, rast-a, hebn-tunebn tgehn felsefk in. Tgehn etk ne. Rast-a, di eyn wext de tgehn zanist ne j. Di zanist de pvann rasty dyarde ne. Pnyaza ku hatiy pxistin, ger bi dyardeyan hatibe sbatkirin, t w manay ku rast e. Ji lay dyardeyan de derewn derxistina ew pnyaza ku hatiye pxistin j hewldaneka zanist ye. Pnyaza ku xwe nespre dyardeyan, avkanyn w ne dyarde bin, ew ne pnyazeka zanist ye. Her roj, her ser sibeh, ew sonda ku dibje Ez tirk im, ez rast im, ez jhat me... Hebna min bila bo hebna tirkayety bibe gor ku bi zarokn kurdan didine xwendin, awa ku ji lay etk de ne rast e, hemin wisa, ji lay zanisty de j ne rast e. Zarok ku ji d bavek kurd bye awa dibe tirk? ev zarok hebna xwe ya beden rh ima bo tirkayety dike gor? Bi dar zor, bi mueydeyn dar ceza kirina van titan ba e, rast e, xweik e? Herwisa, div meriv ji lay ba, rast xweiky de bihelsengne ku b hela fikrek ku bi dar zor bi hinekan dayn qebulkirin reweka awa ye. Div em li vir tbinyek daynin ku nirxn derbarey ba, rast xweiky de, ne li gor aqil, l li gor qebulkirinn deolojya ferm fermann w tne hilberandin.

Profesor erf Mardn dibje, li Rojavay merivan dezgehan derbarey ba, rast xweiky de bi hezaran rpel munaqee kirine. Herwisa, t tekdkirin ku ji lay rnitandina van nirxan de roleka mezin a van munaqeeyan heye. Li Tirky, ji ber qedexekirinn li ser raman, ji ber mueydeyn dar ceza yn ku li ser jiyana ramyar, zanist huner ne, gelo mumkin e ku munaqeyeka wisa bibe? Di nav civakeka ku qedexekirina raman tde mna dezgehek rnitibe, di nav civakeka ku qedexeya raman sstema siyas dyar dike stqameta w tayn dike de gelo mumkin e ku raman bi awayek azad pde here? Herwisa, gelo mumkin e ku jiyaneka dnamk ya fikr, zanist huner pk were? Ev peywendyn han, tehddn cezay gelek akera ne. Lbel dema ku behsa v yek dikin dibjin, li dewra Komar munaqeeyn ku derbarey ba, rast xweiky de xwe bera krahy nedane, l h bala xwe nadin ser qedexeyn raman, bala xwe nadin ser wan mueydeyn dar ceza yn ku li ser jiyana ramyar, zanist huner ne. Hing meriv ji ber v helwsta wan a dimne.

Tu derdek mna azadya raman ya unversteyn tirkan nn e. Daxwazeka wek dezgehek rnitandina azadya raman ne ew daxwaz e ku ji lay unversteyan de hatibe kirin. Di nav dezgehan de ya ku di ser de her zde, her hsan bi hik rayet drektfn deolojya ferm dike, unverste ye. Belam heta ku azadya raman tune be ne mumkin e ku hilbernya zanist bibe. Ew fehma ku dibje Di war azadya raman de ji ber hinde sedeman qedexe dikanin hebin l di war zanist de azad bsnor e rast nn e. Ger li ser raman qedexeyek hebe, ne mumkin e ku ev qedexe p li xebatn zanst negre. Azadya raman, ert bingehn y zanist ye. Ger azadyeka bsnor a raman nn be, ne mumkin e ku zemneka zanist bibe. Azadya raman, di eyn wext de ert bingehn demokrasy ye. Li Tirky, yn ku hay ji azadya raman bne, ne unverste ne, parzvann mafn merivan dezgehn mafn merivan e. ev kes dezgeh, yan kes dezgehn ku ji ber mueydeyn dar ceza tada dtine, carnan derbarey azadya raman de konferans, panel sempozyuman li dar dixin.

Dema ku em bal biknin bi ser Pirsa Kurd de hing div em babeteka din j aret bikin. Ji lay Pirsa Kurd de, di navbera mam dersdar de ferqeka cidd nn e. maman j deolojya ferm eynen pesend kiriye. Yan j deolojya ferm li ser maman hatiye ferzkirin. mam j di aroveya deolojya ferm de peywira xwe cra dikin. Ji v lay de, di nav kurdan de mam li hember dersdaran tk nene. Bguman ne rast e ku derbarey mamn (mela) ku ji medreseyn kurdan derne eyn hukim bte dayn. Lbel derbarey mamn ku ji xwendegehn mam-Xetb derne rew ev e. Ji navna saln 1960 virde bona mamty taybetmendya sereke ev b ku divt deryn mam-Xetb bin. Ji w dem virde mamn (mela) ku ji medreseyn kurdan derne, di kar dewlet de cih bo wan nayte dayn. 

 

______________

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

avkan: http://www.peyamaazadi.org

 

                                

 

 

 

 

 

    

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org