Bi Hviya Vexwendin Byn

 

smail Beiki

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

 

Serok Yeket Nitiman Kurdistan serok Komara raq Celal Taleban carnan daxuyaniyan dide apemeniya tirk. Rojnamevan ligel Celal Taleban hevpeyvnan dikin. Taleban di hevpeyvnan de dibje, Li raq dewleteka kurd ne mumkn e. Dewleteka kurd bona kurdan j ne areseriyeke maqul e. Ne mumkn e ku ev dewlet bij. i dema ku ev dewlet were dann, d Tirkiye, ran, Sriye raq v dewlet di demeka kurt de bifetisnin. Ez ne di w bon de me ku ev dtinn han helsengandineka maqul bin. Her wiha, ev yek ne reftariyeka maqul e j. Reftariya maqul ew e, ku mafn kurdan yn rewa bidin zann. Reftariya rast j ev e.

Di rewn wiha de divt kurd rewabna mafn xwe yn netewey bidin zann, her wiha, divt bidin zann ku ger kurd bibin xwed mafn xwe yn netewey, ev yek bona kes nabe tehddek. Tit ku anormal e, tit ku ne li gor v dewran ye, rdann dema er Chan y Yekemn in, yn saln 1920an in ku kurdan by h statuyek hitine. Bona kurdan pdiviyeka mezin e ku ew bala xwe bidin ser er Chan y Yekemn encamn w, li ser saln 1920an bihizirin. Gelo li ran Kurdistan, li raq Kurdistan, li Sriyey Kurdistan li Tirkiyey Kurdistan awan bn? Li w heyama ku neteweyan paeroja xwe diyar dikir, kurd wek netewe welat wan wek cografya awan hatin dabekirin, awan hatin parekirin awan hatin parvekirin? Ev kiras lanet awan li kurdan hate kirin? Ev yek helbet divt bibe babeta lkolnan. Ji vana j wdetir divt kurd v babet ba tbigihn fm bikin ku b hela ev nzama navdewlet, nizama dinyay awan di eleniya kurdan de hatiye dann? Divt kurd bi argumantn dewlemend rexne li nizama navdewlet, li nzama chan bigrin ku di Konferansa Pars ya li sala 1919an, di dema danna Yektiya Neteweyan de ima ev nzam ewend bi awayek mezin di eleniya kurdan de hatiye dann. Divt roinbrn kurdan, nivskar rojnamevann kurdan v proses ligel akademsyenn rojavay, ligel nivskar rojnamevann rojavay hwd. munaqee bikin.

Di roja royn de li chan ji 200 zdetir dewlet hene. Ji sed zdetir van dewletan serjimareya wan ji 7-8 milyon kmtir e. Ji endamn Yektiya Ewropay yn wek Luksemburg, Malta Qibrs serjimareya wan kmtir milyonek ye. Luksemburg 450 hezar, Malta 350 hezar, Dewleta Rm ya Qibrs 600 hezar serjimarey ne. Her wiha, ji dewletn Yektiya Ewropay Estonya milyonek, Letonya du milyon, Ltvanya xwediy 3 milyon serjimarey ne.  Slovenya  2 milyon,  Danimarka 5 milyon, Finlandiya 5 milyon, Komara rlanday 4 milyon serjimar ne.  Ji dewletn Ewropay Bosna Hersek 3 milyon, Xirvatistan 4 milyon,  Norv 4 milyon,  Bulgaristan 7 milyon, Makedonya 2 milyon  serjimara xwe hene. Ji dewletn ereb Katar li dora 600, Bahreyn 700 hezar, Kuveyt du milyon, Urdun 5 milyon, Emaretn Ereb yn Yekby li dora du milyon nv serjimar ne. Serjimara Libyay 5 milyon e. Ji dewletn chan Sngapur 4 milyon,  Albanya 4 milyon, Gurcistan 5 milyon, Ermenistan 3 milyon e Di van ertan de helbet divt li ser bte rawestn vekolandin, li ser bte hizirn ku b hela ima kurdn ku li Rojhilata Navn serjimara wan bhtir ji 40 milyon ye, l ne xwediy tu statuyeka siyas ne hatine dabekirin, parekirin parvekirin. Dewletn ku endamn Yektiya Ewropay ne, di heman dem de endamn Konseya Ewropay ne j. Konseya Ewropay ku di sala 1949an de hatiye damezrandin, xwediy 47 endamn e. Liechtestein,  zlanda,  San Marno,  Andorra,  Monako,  Qeredax endamn Konseya Ewropay ne. Ji vana Qeredax dawtirn endam e ku bedar Konseya Ewropay bye. Di sala 2007an de bedar bye. Serjimara w li dora 680 hezar kes ye. Serjimara zlanday li dora 300 hezar ye. Serjimara dewletn wek Liechtestein, Andorra, San Marno Monakoy kmtir 50 hezar ye. Serjimara Vatkan li dora hezar kes ye. Endamek avdr y Vatkan li Konseya Ewropay heye.

Tirkiye ji Yektiya Ewropay, ji Konseya Ewropay, ji Yektiya Neteweyan, ji dewletn wek DYA, Brtanya, Fransa, Almanya, Federasyona Rsyay Japonyay, her wiha, ji dewletn musluman yn ereb dixwaze ku ew Komara Tirk ya Qibrisa Bakur wek dewleteka serbixwe nas bikin. Di v war de di nav hewldaneka xurt de ye. Ev yek, li Tirkiyey wek poltkayeka dewlet ye. Serjimara Komara Tirk ya Qibrisa Bakur j ten 180 hezar e.

Ev Konseya Ewropay ku j re dibjin wijdana Ewropay yan j wijdana chan, carnan derbar kurdan de j biryaran digre, dibje Em naxwazin li Rojhilata Navn dewleteka kurd ya serbixwe bte dann, Em li hember w ne ku li Rojhilata Navn snor bne guhertin, her wiha, dibje l bila kurd j di nav snorn dewletn ku t de hene de bibin xwediy hindek mafan. Bi gotinn em li dij v yek ne, yan j, li dij w yek ne dest p dikin da ku bikaribin van titan bibjin. Di bin van biryaran de mzeya hinde dewletan heye ku serjimara wan li dora sed hezar ye, heta yn ku di biniya pnc hezar re j hene. Gelo vana awan maf taynkirina arensa neteweyek ku ji 40 milyon kes zdetir e bidest xistine? Di v pwendiya han de edalet heye? Gelo i taybetmendiyeka wan ya bala heye ku bne dewlet di taynkirina arensa kurdan de rolek dilzin, her wiha, gelo i kmasiyeka kurdan heye ku nebne i titek?... Wijdana Ewropay awan li van nakokyn kr dinihre? Divt kurd v proses sersanser bidine ber pirsan, bi diyardeyn berfireh vekolin, li ser hr bibin. Divt kurd rexne li v nzama chan ku di saln 1920an de hatiye dann bigrin. Heke bi dereng be j divt ev rexne bte kirin.

Di v navber de, ger em li ser v xal j bisekinin d ba be: Dema ku metran Mantno y serok Lijneya At Edalet ya Vatkan behsa areseriyeka atiyane ya pirsgirka di navbera Tirkiye raq de kir, bi taybet bal kiand ser rewa kurdan. Nner Vatkan metran Mantnoy wiha got: Vatkan layengir v yek ye ku pirsgirkn di navbera Tirkiye raq de hene, di demeka kurt de bi awayek atiyane bne areserkirin. Di v areseriy de divt pwstiyn gel kurd j li ber avan bne girtin. unke rewa kurdan, reweka wisa ye ku li chan tu mnakn w nn in. Miletek li meydan ye l dewletek ku teqabul v milet bike nn e. (www.peyamner.com, 23 kewr 2007)

Zeafiyeteka peway Part Nitiman Kurdistan j ev e ku, ji Tirkiyey bi hviya vexwendinek ye. Di meqama serok komara Tirkiy de j li hember Celal Taleban reftariyeka neyn heye. Dehemn serok komar Necdet Sezer bi akire dab xuyakirin ku ew d ligel Celal Taleban tu hevdtinek neke, ew naxwaze w bibne, tu projeyeka w ya ku d Celal Taleban vexwne j h nn b. Sedem bingehn y v reftariy ev e ku Celal taleban kurd e, bona kurdayetiy dixebite. Reftariya hukmat ya li hember Celal taleban, ya partiyn siyas, ya apemeniya tirk, ya unversteyan hwd. j her wek v reftariya dewlet, ne ern ye. Hizirn hestkirinn li hember serok Part Nitiman Kurdistan serok Komara raq Celal Taleban, li hember serok Hukmata Herma Kurdistan Mesd Berzan ne ern ne. apemeniya tirk wek serokerek, bi tgeha serok eret y kov behsa van serokn kurdan dike. Reftariya Tirkiyey ya li hember Rveberiya Herma Kurdistan, li hember pewayn kurdan, reftariyeka bi kibr e, reftariyek ku xwe dispre kompleksa xwe mezin dtin. Wisa tye fmkirin ku naskirina Rveberiya Herma Kurdistan, wek kurd naskirina pewayn kurdan, ligel vanna pvebirina pwendiyn poltk dplomatk ne li gor mezinahiya tirkan e. Ev yek, poltkaya dewleta me ya li hember kurdn ku wek birayn me tne binavkirin hatiye pkann. Bo numne, li hember filstniyan, eenan, bonakan hwd. poltkayek ku xwe bispre v kibra han nay dtin. Digel ku reftariya dewlet, ya hukmat, ya partiyn siyas, ya apemeniya tirk, ya saziyn sivl yn tirk viya ye j, l cardin Celal Taleban ku her tim ji dewleta Tirkiyey bi hvya vexwendinek ye, di her firsend de hewl dide xwe da ku v hviya xwe bide zann. Hing ev reftariya han ne reftariyeka maqul e. Tu her tim dest xwe dirj dik, l y li hember dest te nagire, qet guh nade te, carnan tinazn xwe bi v hal te dike Di v proses de layek heye ku welatparzn kurd p rencde dibin. Gelek normal e ku serok Part Nitiman Kurdistan serok Komara raq Celal Taleban bikeve nav hewldanan da ku bikaribe ligel Tirkiyey pwendiyan dayne. Kmtir ji lay crantiy ve, ev yek divt wisa be. Lbel hn bi israr nayne qebulkirin, hing ev j ne reftariyeka rast e ku hn rabin di v war de ewend israr bikin.

Serok Part Nitiman Kurdistan serok Komara raq Celal Taleban serok Hukmata Herma Kurdistan  Mesd Barzan, her wiha, Rveberiya Herma Kurdistan li chan ji lay DYA, Brtanya, Fransa, Almanya, talya, n, Rsya, Koreya Bar, ran h gelek dewletn din ve tne nasn. Pewayn kurdan gelek caran bi awayek ferm ne serdana gelek dewletan. Ev dewlet hewl didine xwe da ku li navenda Rveberiya Herma Kurdistan, ango li Hewlr balyozxaneyan vekin. Nnern wan ligel pewayn kurd, ligel Parlamentoya Kurdistan, ligel serok Rveberiya Herma Kurdistan hwd. hevdtinan pk tnin. Di v babet de kmasiyeka berbiav ya pewayn kurdan, ya rveberiya kurdan nn e. Pwendiyn dplomatk, poltk ekonomk yn Hukmata Herma Kurdistan ligel dewletn curbicur ge dibin. Roj ji roj ev pwend xurtir dibin. Celal Taleban di navna meha lon de bona ku bedar civnn Yektiya Neteweyan bibe b New York, serok DYA George W. Bush j di nav de, w ligel gelek rvebern dewletn cih hevdtin pkann. Ji lay din ve, di apemeniya tirk de hate behskirn ku herend serok wezran Recep Tayyip Erdoan gelek xwestiye ligel serok DYA Buhs hevdtinek pk bne l nikarbye jvan bistne.

Reftariya apemeniya tirk li hember kurdan, li hember pirsa kurd, li hember pewayn kurd ne ern ye, ev reftar gelek teferuatn curbicur yn neyn di xwe de dihewne. Ev pwstiyek e, ku divt reftariya apemen masmedyay ya li hember kurdan, li hember pirsa kurd, li hember pewayn kurd bte vekolandin. Divt ev vekoln bibe babeta gotareka d.

 

__________________

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

avkan: www.peyamaazadi.org

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org