Byera Dr. Fri Duyem

 

smail Beiki
Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

 

 

Di maneta rojnameya Hrriyet ya roja 21 pper 2007 de neyek heb. Sernav neya negihan zgr Ekiy Lobcy Veart Hat Ekerekirin e. Taner Akam ku li Zanngeha Minnessota profesor drok ye, ekera kirye ku, ew kes ku ev ser 30 salan e li hember ddayn ermenan bi nav Holdwater berevanya Tirky dike Murat Gmen bi xwe ye.

Di rastya xwe de v neya han xwe spartye wan gotarn Taner Akam ku di rojn 18 gulan 2007 25 gulan 2007 de ku li rojnameya Agos hatibn weandin.

Ev babeteke balk e ku b hela ima kesek radibe nav xwe divere. Her wiha divt meriv bi teferuat bala xwe bide ser v byer ku, ew kes ku li hember ddayn ermenan propagandaya awir resm y Tirky dike, ji bo i ne navek ji navan l radibe bi navek amerk dikeve nav hewldanan.  

Tye gotin ku llustrator sazkar flman Murat Gmen li malpereke bi nav roka Mubalaxey ya Ermenan gotaran belav dike.

Murat Gmen ku bi nav Holdwater gotaran dinivse, byera Dr. Fri tne bra meriv. Dr. Fri nav nivskar wan gotarn derbar kurdan de ye, ku ji aly dewlet ve di dewra tthad we Teraq de dihatin belavkirin. Pirtga bi nav Krtler: Tarihi ve timai Tetkkat di sala 1918 de ji aly Osmanl Muhacirin Mdriyet-i Umumisi hatib weandin. Li ser v pirtg hatye nivsn ku ev berhem ji aly Habil Adem ve ji alman bo tirk hatye wergerandin. Ev pirtga han hewl dide xwe da ku bibje kurd bi esl xwe tirk in zimanek serbixwe y wek kurd qet tune.

Pirtgeke din a Dr. Fri heb ku gelek ji nzk ve kurdan eleqedar dike: Beynelmilel Usult Temsil, skan- Muhacirin (suln Asmilasyon yn Navnetwey skankirina Koberan). Ev pirtg j di sala 1918 de hatye weandin. Di nava pirtg de derbar Dr. Fri de bareyeke din a nasandin heye, ku dibje Fri ji memrn Wezareta Mustamleke (Klonyal) ya Prusya. Wek wergr j, dsan nav Habil Adem tye nandan.

Di lkolnn pit re hatye famkirin ku ev zilam bi nav Dr. Fri kesek bi nav Naci smail (Pelister) e, ku berpirsyarek ji asaya netewey ya Osman ye tthadyek bi esl xwe arnawud (alban) e. Ev kes bi nav Habil Adem ku wek wergr nav w derbas dibe j, dsan hemin ev kes e. Ji bo bawer bi gotarn w bte ann, hing nav almanan y Fri li xwe danye. Her wiha, ev tye zann ku di dema tthad we Teraq de li nav civaka Osman alman xwed rmeteke bilind bn gelek j qedr wan dihate girtin. Lkolner Mehmet Bayrak di gotara xwe ya bi sernav Resmi Krt Politikasnn Temellerini Atanlar ve Balaklar de derbar Dr. Fri de derbar defrasyona nav Fri de agahyan dide. (Bayrak, Mehmet, Krt Sorunu ve Demokratik zm, zge yaynlar, sibat 1999 stanbul, r. 21)

Abidin Nesimi pwendyn nepen n Pelister wiha ekera dike: Mayeteke Habil Adem (Naci smail Pelister) heb ku ji panzdeh kesan pkdihat. W wan xwed dikir di karn xwe yn taybet de bikardian. Bi awayek git di numayan de (di tertbkirina lskn anoy de) ew bi xwe nedixuya, ev mayeta w dixuya. (M. ahin - Y. Akyol, Habil Adem Ya da Nam- dier Naci smail Pelister Hakknda, Toplumsal Tarih, Hejmar 11, 1994 / Y ku neql dike: Mehmet Bayrak, Berhema navbor, r. 28)

Mehmet Bayrak di gotara xwe ya bi nav Tarihten Gnmze arpan Bir Acl Gerek: iller, Pelister ve de Krtler (r. 24 dewama w) de behsa Suna Gnl Pelister dike. Suna Gnl Pelister di navna sala 1990 de li Kuadasi li ser nav malbata iller (serokwezra wextk ya Tirky) ewlgek kirrye. Bi maweyeke du sal bi n de illeran tapuya v ewlg dane ser xwe.

Mehmet Bayrak di gotara xwe ya bi nav illerlerin Srda Suna Gnl Pelisterin Hatrlattklar (r. 26 dewama w) de ldikole ku b hela ev Suna Gnl Pelister kea Naci smail Pelister e yan nevya w ye.     

 Ev llustrator sazkar flman Murat Gnen j nav xwe y rastn divere. Navek amerkanan, ango nav Holdwater li xwe datne. Ev kiryara han bi me dide nan ku, ew ji xwe ne ewle ye, bawery bi xwe nayne. Ew dihizire ku i dema bi navek amerkanan, ango her wek yek Amerkay li hember ddayn ermenan berevanya awir ferm y Tirky bike, d bi v yek h bhtir xwe bide bawerkirin. car Taner Akam j dibje, ji ber ku v kes nasnameya xwe ya rastn veartye li kesn din heqaret dike, ji ber ku ev yek ne reftaryeke exlaq ye, divt ev lska han j li gor qaydeyn xwe bte lstin, ji lewre min nav w y rastn ekera kir. Prof. Taner Akam dema ku ji bo bedarbna sempozyumek a derbar mafn mirovan de sibata derbasby, ango di 16 sibata 2007 de die bo Kanada, hing li Montreal hatye girtin. 4 saetan di polsxaney de bi tawana terorsty pirsyarkirina xwe dike sty v zilam bi nav Murat Gmen. Her wiha, Taner Akam derbar kampanyayn ku di elenya w de hatine pxistin de li Radikal Iki ku laweya rojnameya Radikal e, di hejmara 4 adar 2007 de gotarek belav kirye.

Ji van her du byeran, a p r vedike ku raya git ya hundirn manpule bibe. Ango, di nav raya git ya hundirn de hizirnek/qenaeteke wisan dibe ku ger yek alman j wisan dihizire, hing titn ku tne gotin rast in. Byera dawn j, ber xwe dide raya git ya derve, ku bandora awir ferm li ser raya git ya derve kartker be.

Ev daxuyanyn Prof. Taner Akam yn derbar Murat Gmen de li rojnameya Hrriyet hejmarn roja 22 23 ppera 2007 de j berdewam hatin weandin. Bo numne, neya ku di hejmara rojnamey ya roja 22 pper de hatye weandin sernav w Mutad di malperan de b armanc. Mutad Gazete ji ber ku Taner Akaam Murat Gmen kirye armanca rexneyn rkxistinn ermenan, tye tewanbarkirin. Di van hejmaran de Murat Gmen wek yek karkaturst tye nasandin. Belam qet behsa w nake ku Holdwater/Murat Gmen Taner Akam bo hinekan kirye armanc. Bo hinekan armanckirina hin kesan di aryeka pn a sedsala 20. de ev dyardeya ku di aryeka sedsala 21. de dibe, cihtya van her du dyardeyan pktne. Ev her du nasnameyn ku bi navek almanan bi navek amerkyan hatine nixaftin, gelo keng hatine ekerakirin? Ev j d gelek girng be ku, li ser van her du demn han bte rawestn vekolandin.

 _______________

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

avkan: Ev gotar p li kovara Esmer - tebax 2007 hatye weandin d re li www.peyamaazadi.org weyaye.

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org