ar Tabloyn Kedby!...

 

 

Roan Lezgn

 

I

 

Ez p ji civaka me ya royn, ji Diyarbekir, malbatek mna numne di nav tabloyek de teswr bikim. Teqrben bi qas bst sal heye ku ez sermiyan v malbat nas dikim. Ev malbat, w dem li gundek naveyeke Diyarbekir dima. Aniha ez naxwazim ne nav gund ne j nav navey ekera bikim. dsa ez naxwazim nav rastn v camr j bibjim ku lewma j, ji bo ku em rehet qiset bikim, ez dixwazim em navek xeyal l bikin. Bila nav w camr ore be!

ore, zewicand b li gund bav kaln xwe, mnan gelek gundiyn kurdan, w j debara malbata xwe bi xwedkirina pez, dewar andniy dikir. Ez bawer im ku bi ten dibistana sereta xwendib. digel ku xwenda b j l gelek hindik bi tirk dizanb. Gund wan her tim bi ziman bav kaln xwe xeber didan: bi ziman kurd. L texmnen bi qas panzdeh sal ber bi gebna siyaset re, ji w gund yekem car ore bi siyaset re hevnas b. Pit re, di nav ar-pnc salan de end car hat girtin dsa hat berdan. Wisa b ku d bi tevay ketib nav xebatn siyas. Ji w end, dewlet j bi taybet zor li malbata w kir; gund xera kir ew j near ma, mala xwe bar kir, hat Diyarbekir. Yan, niha ez dibjim qey ev dike ser deh-yanzdeh salan ku malbata ore li v bajar dimnin.

car, pit ku ore tevl siyaset b bi qas ar-pnc salan bi n de, demek min ew dt, em gelek bi hev re axifn. Bi rast j ore ji aliy fikr ve gelek guher b. Wisa bi p ve b ku d analz tahlln siyas dikir, l gelek doktirnn ecb dikir ku ez tde heyret dimam. Ser dab ser kitb kovarn deolojk her dixwend. Heta ku felsefeya dealst ya materyalst xwe ji hev derdidixist. Li ser diyalektka materyalzm, lma siyaset di gelek warn din de axiftinn dirj dikir. Tirkiya w j p re gelek bi p ve b. Heta wisa bb ku d nikarb bi kurd xwe fade bike.

Pit ku hat Diyarbekir j dsa her tim di nava komel partiy de di nava xebatn siyas de b. Demek bi n de dsa hat girtin. car ceza l hate birn. Bi qeder s sal titek li heps j raza. Dema ji heps derket dsa min ore dt. Me gelek sohbet kir. L v car bi qas ku hn texmn nekin, ewend bi p ve b. Dikarb bnavber bi saetan biaxife konferansn siyas bide. Mesela, ta ji dewra civaka komnal dest p dikir, ji feodalzm, dewre nexweiyn kaptalzm, sosyalzm heta bi danna komunzm j erh dikir. Lbel v car hema bibjin bi tevay ji ziman xwe, ji kurd bi dr ketib d ji bin ve xwe bi tirk fade dikir.

L aniha em ore li vir bihlin.

V bihar ez vexwendiy daweta dostek bm. Dawet li eywan b ku bi tirk j re dibjin Dn Salonu. Li wir keikek bala min kiand. Dirv w ji min re xerb nedihat, l min t dernexist ku b hela ew k ye. Min ji hevalan pirs, gotin Ev qza ore e. Herhal ji ber dirv w b ku ez tde ketibm gumanan. Keik, di dirv bav xwe de b.

Pit re, v havn, rojek ez m Ofs; ez li camrek digeriyam ku hinekan ji min re got, Ew li filan Kafey rdine. Ez m wir. Kafe di jrzemna aparatmanek de b. Bi rast li ser lewhey Cafe ..?.. nivsandib, lbel dema ez m hundir, ew der ji bil kafey diibiya her tit. Li van saln dawiy li Diyarbekir ji van kafeyan gelek vebne. Niha moda ev e li Diyarbekir.

Welhasil min bala xwe day ku ew zilam qza ore li ser maseyek pev re rnitibn neskafe vedixwarin; herhal bne hevaln hev! Lbel, ne lawik dizane ez w keik nas dikim ne j keik dizane ku ez w nas dikim. Zilam rab merheba da min. Bi rnitina xwe re min merheba da keik j. W j dema ku bersiva merhebaya min da, bi tirk got, Meraba. Ben le. Heta ku neskafeya min hat min vexwar, min w zilam heval ley me bi kurd sohbet kir. end caran min xwest ez ley j tevl axiftin bikim, lbel mna ku ew qet bi kurd nizanbe, wisa bmane li min nihr qet deng nekir.

Aniha ji bo ku di xeyaln we de piek fotograf ley xuya bibe, ez dixwazim w tasfr bikim: Keik, teqrben ew j mna bav xwe yeka dirja zefok bi tra xwe esmer e. car, por xwe bi reng zer boyax kiriye; por kej bye l br mijangn w re mane. Dibe ku ciwanik di eynik de li xwe mze kiriye ku ew por zer li esmeriya ry w nakeve! Lewma j hinek ji edet der ry xwe bi makyaja sor n seyandiye. Reng n di dora mijangn xwe de daye. Badiyeke sp y gelek teng jor de pantoloneke kot a gelek teng j di jr de l ye; bena xwe di nav cilan de pakt kiriye.

Min ji w fadeya ser av w wisa texmn kir, ku w ji xwe re digot, herhal bi por kej bi ryeke makyajkir bi wan ciln bajariyan tew di ser de j, li taxa Ofs, li kafeyek awa mirov dikare bi ziman kurd biaxife?!... Ger min j bipirsiya, tew belk bigota, Ev ziman ku tu dibj, belk li raq, Sriy dibe ku li ran yan j li Swd t xeberdan, belk j li pit iyay Qaf. L min zimanek wisa tu car nebihstiye!...

Ez rabm, l nav w hey di hi min de ma: le!

Wan end ber wisa li hev hat ez bm mvan wan, hing li wir min ji dev diya w nav w y rastn bihst ku nav w ne le ye; navek gundiyn kurdan l b.

ar zarokn ore n din j hebn. wan di mala xwe de bi tirk xeber dida. Digel ku tirkiya jina ore ba neb j, l i heye, zarokn wan ji ber ku ten bi tirk xeber didan, w j near bi wan re bi w ziman xeber dida.

Min li mala wan ji ore pirs, ku b wan ima terka ziman kultura xwe kirine?... Lbel, mna ku hn j texmn bikin, ore gelek ji v pirsa min aciz b mna ku ez yek kevneperest bim, wisa li min nihr. Belk ji saetek zdetir konferansek da min ku tu girngiya ziman nn e! Mirov bi i ziman karibe xwe fade bike, ew bes e. Divt mirov ewqas teng nefikire! Jixwe, kultura ku ez qala w dikim j, tew kultureke lipamay ye. Divt em z bi z terka w bikin. divt em li ser esas sosyalzmeke zanistiyane kultureke nuh ava bikin. Ji bil vana, ore qala gelek oren chan yn mna orea Sovyetan, er berxwedana Vetnam, Kuba heta exsiyetn mna Che Go Vera her wek wan j kir. li gor ore, ev ziman ku ez qala w dikim, qet tr nake ku mirov van titan p vebje!...

Di nav axiftina w de wisa jixwerazbnek heb, mna ku bibje, iyay Qerejdax min kiriye jixwe, ava emn Djle Mrad Ferat j ez diheriknim!..

L ez, ew qas li pa mam e, ku ez h j v lehengiya w nabnim.

Heyf!...

ore, aniha berpirsiyarek girng tevgera siyas ya kurdan e.

 

II

 

Niha j, bi kurtas ez malbateke din ji civaka me bikim nava tabloyek l kleka malbata ore daynim.

Ev malbatek ji kurdn Dgora Qers ye. Ji ber er kober bne, ne li aliy Qafqasyay, li Ermenstan bicih bne. Ji wan re dibjin Mala Cellan. Yekem car di nivsarek de, li kovarek ez li nav wan rast hatim v malbat gelek bala min kiand. Mezin malbat, ku Xwed rehma xwe l bike, aniha ne li din ye; ye ser heqya Xwed, j re dibjin Casim Cell. (1906 1998)

Ev zilam xwed jiyaneke rengn e. Di yetmxaneyn ermenan de xwendiye rewenbrek hja ye, l aniha ez dixwazim ji perspektfeke din l binihrim.

car, dema ku ev camr dizewice, ji xwe re wisa xeyalek dike dibje, di rojn royin de, di v babelsk de her tit girdaye bi ziman d ve. dsa ji xwe re dibje, Ger zarokn min bibin, ez her yek bidin ber xwendina warek zanistiy. Ez wan bi ziman bav kaln xwe perwerde bikim. Bila siberoj her yek di war xwe de ji xelk min re xizmet bikin Xwed j w di erm de nahle; ar zarokan dide w jina w Xanim: Du kur du ke. Casim Cell, awa ku xeyal kiriye, eyn wisa j van xeyaln xwe di piratk de pk tne zarokn xwe her yek di warek de dide perwerdekirin.

Kur w Cell Cell, di war zanyariya civaknas de dikemile di war xwe de ji xelk xwe re xebatn hja dike.

Dsa, kur w Ordxan Cell di war droknasiy de bi p dikeve ji xelk xwe re xizmet dike.

Herwiha kea w Cemla Cell j di war muzk de dixwne dibe arezayeke zanyariya muzk di v war de xizmet dike. Lbel di derbar aqubeta Zn de agahiyn min nn in. 

ro ev exsiyet bi xebat berhemn xwe di asman xelk xwe de mnan strkan diurisin. w heta bi heta j biurisin. d ew her yek bi xebatn xwe di tarxa xelk xwe de cih xwe girtine.

Lbel di kesayet xebat berhemn wan de, heta bi w strkbn urisna wan de, herend xebat ezma wan gelek bte teqdrkirin j, l di pitperdeya v serketin de, mna projeksiyonek, ez xeyaln bav wan dbnim. Lewre, gelek alim di v war de muterek difikirin, ku ji sed hefty (% 70) xulq xuy exlaq tebet karakter mirov, ango kesayetiya mirov bingeha gelek karn maharetn mirov di nav w hlna malbat de, ji 0 heta 7 saliya mirov ekil digirin.

 

III

 

Pit van her du tabloyan, car j ez dixwazim mna dyardeyek qala byereke balk bikim.

Wan salan min end kesn nrvan nas kirin ku di nav wan de kalemrek bi temen xwe li dor st salan heb. Ev nrvan, her yek xwed end qefesan bn di her qefes de j kewn wan n kedkir hebn. L ew nrvan kalemr ku nav w Ap Emn b, kewn xwe ji qefes derdixist derve li ol dirand. Kewn w j dr nedin. Ewn din kewn xwe her di qefes de xwed dikirin. Min ji wan nrvanan pirs ku b hn j ima mna v zilam kewn xwe bernadin derve? Wan got, Kewn me d bifirin, herin ol, winda bibin! Hing min ji kalemr pirs, b ima kewn te nain? Kalemr got, Ez hostay kedkirina kewa me!

axiftina xwe wisa berdewam kir:

Di meha Hezran de wexta hkkirina kewa ye. Ez w dem di ol yabanan de li hlnn kewan digerim. Ger min li derek hlnek dt, a w dem d ez dest bi kar xwe dikim. Her roj ez diim sextiya kewa ku li ser hkan qup ketiye dikim, heta ku ew lekew hkn xwe biqelin j derbikevin. awa ku le ji hkan derketin, hn ku avn wan ba venebne, ez wan digirim bi qas hefteyek di hembza xwe de xwed dikim. Rojn p, ez man diqeflim, bask ling ser man jdikim, bi ten zik m dikim gewriya wan de. Du-s roj n de j, kuliyan digirim. Dsa bask ling ser wan jdikim dikim gewriya wan de. d hefteyk bi n de lekewn min dikarin di nav pirze zeviyan de birin. L d qet ji d min naqetin. Her li dora min in. Lewre min wan bi bhna xwdana xwe ked kirine d ew min mna diya xwe dizanin. Heta emr wan hebe j d her li dora min bin

Yan mna ku Ap Emn j dibje, bi bhna xwdana w ruh hs mejiy wan lekewan bi tevay hatiye dagrkirin ku d ew ne kewn heqq ne!

Herend ez li hember v kar bim j, ev cre kedkirin, heywan ji esl w bidrxistin, karek ne nsan hovane be j, dsa mirov dikare li ser v yek bi du aliyan bisekine!... 

Bguman, ev kar ku kalemr nrvan j re dibje Kedkirin di zanistiy de j re dibjin Perwerdekirin. di jiyana nsan de dewreyn gelek girng n perweredehiy hene!...

 

IV

 

Ev fotografa aremn j d li ser hkan be.

Jixwe, ez hn esal bm ku ji gund xwe derketim. T bra min, w dem er dihatin gund. Jinan di na pere de hkan dida eriyan p hr mrn mna sabn, mor, ta, derz, e, eynik titn mnan vana dikir.

car bi eriyan re mewij, hjr, bent, balon titn mnan wan hebn ku em zarok bi saetan digiriyan da ku diya me ji me re bikire. Lbel gelek caran di na wan de me end lematn xwe di pit sty xwe de dixwar.

Hing, carnan ji ber miziriyn xwe, em din ji bin mirkn ku qup ketine hkek derdixist bi diz me dida er. Lbel, er awa av bi hk diket, di cih de t derdixist ku ew hk ne teze ye. Me ji ber tirsa diya xwe dsa dibir li afir, di cih w de datan. Me datan l d mirk w hka ku dest me p bye nedikir le. Welhasil, d ew ne hka teze b ku bihata xwarin ne j dib le: Ew hkeke xiraby b d! 

09. 11. 2003 Diyarbekir*

 

__________________

*Ev nivs li kovara Troj, Kovara Du Meh andey Huner, hj. 6, Stenbol 2004 weiyaye.

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org