Cihrengyn Me Dewlemendya Me Ne

 

smail Beiki

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

  

 

Serok Komara Tirky Abdullah Gl di navbera rojn 12 - 15 lona 2007 de li bajarn Colemrg, irnex, Srt Dyarbekir getek kir. Serok komar meqern leker zyaret kir, ligel hindek sazyn sivl hevdtin pkann. Li end cih xtab xelk kir. Dema ku sazyn sivl zyaret dikir, dema ku xtab xelk dikir, digot cihrengyn me dewlemendya me ne. Serok komar Abdullah Gl bi v tgeh bal dikiand bi ser Pirsa Kurd ve, yan j, bi v gotin dida zann ku ew ji meseley haydar e. Serok komar, hema bibjin, bi k ve be, li seranser geta xwe, bareya cihrengyn me dewlemendya me ne dubare kir.

Gelo ew kjan sazyn civaka sivl in ku d bikaribin cihrengyn civak etnk qiset bikin, yan j d bikaribin rexne li tgihatin tetbqn derbar cihrengyan de bigrin? Dibe ku Komela Mafn Mirovan (HD) Weqfa Mafn Mirovan (HV) bin. Dibe ku Komela Mezlman (Mezlum-Der) be. Dibe ku Komela Koberan (G-Der) be. Dibe ku Komela Hevkar Pitgir ya Malbatn Girtyan (TAYAD) be. Lbel ji van sazyn han tu yek j ne di nav wan sazyn sivl de b ku serok komar ligel wan hevdtin pkan. Ev sazyn han ji bo hevdtina ligel serok komar nehatibn vexwendin. Di nav sazyn ku bo hevdtina ligel serok komar hatibn vexwendin de sazyn ku di war cotkar, ofrt, muteht esnafy de xebat dikin hebn. Gelek xwezay ye ku d sazyn cotkar ofr muteht esnafan, km zde, ew pirsgirkn ku li her der Tirky tne dtin, d wana qiset bikin. i dema ku meriv bal bikin ser cihrengyan hing divt ku meriv wan sazyn ku dikarin qala cihrengy bikin vexwne civn. Ji ry cihrengy, wek numne, bi dar zor bi sedhezaran kes ji cih war wan rakirin. Gelek kes ji devern wek Wan, Srt, irnex, Dyarbekir, Bidls, M, ewlg, Agir Qers ji cih war xwe hatin rakirin. Ev kobern han li navn rojavaya Tirky di nav ertn gelek xirab de jyana xwe derbas dikin. Ew li gund naveyn xwe xwedy zevyan bn, ava wan j heb, xany wan j heb. Li wan deran by ku muhtac kes bin, bi mkann xwe, bi yarmetya xizmn xwe jyana xwe derbas dikirin. Lbel ji ber zordayna bo korucuty nikarin vegerin wan deran. Ji ber ku korucuty qebul nekirin, bi dar zor ji gund xwe hatin rakirin. Di veger de cardin bi heman zordayn re r bi r dimnin. Nikarin herin gund naveyn xwe. Li rojavaya Tirky di nav ertn dijwar de jyana xwe derbas dikin. Ne kar heye, ne xwarin. Ji bil w perwerdeya ku asmilekirin bo xwe kirye armanc tu perwerdeyeke din j nn e. ertn tenduristy qet nn in. Her wiha, avah xwarin vexwarin lixwekirin j gelek xirab e. Ev j gelek ekera ye ku ev netceya cihrengyn etnk ye. Gelo d k bikaribe van cihrengyan bo serok komar ku behsa cihrengyn me dewlemendya me ne dike bibje? Bo numne, Komela Koberan dikare bibje. Her wiha, gelek girng e ku Komela Koberan qala astengyn li pya xwebata xwe bike. Di v arovey de ev kmasyeke gelek mezin b ku Komela Koberan, Komela Mafn Mirovan, Komela Mezlman bo komcivna serok komar nehatin vexwendin. Ji v end daxuyanyn serok komar yn ku dibje cihrengyn me dewlemendya me ne nikare ji asta drmeke xav wdetir bie.

Serok komar Abdullah Gl, bo numne, derbar unversteyan de dibje unverste pengn civak ne. (Milliyet, 27 lon 2007) Li gor qenaeta min, ev j dirmeke vala ye. Lewre pirsa bingehn a unversteyan, pirsa bingehn a jyana hizirn pirsa azadya raman ye. Heta ku astengyn li pya azadya raman li pya unversteyan neyne hilann, ne mumkn e ku ew bikaribin di war civak zanisty de peywira xwe bnin cih. Unverste heta ku bi drektfn deolojya ferm tev bigere, heta ku li gor metodn zanist nexebite, nikare peywirn ku j tne hvkirin bi cih bne.

Ev dyardeyn ku me bi kurt behsa wan kir, cihrengyn ji ber kurd byn encamn w, bi zelal radixnin ber avan. Ji van cihrengyan ji encamn wan ku derdikevin meydan, dewlemendyeke awan derdikeve hol? Ev j mijareke balk e.

Venexwendina Komela Koberan, Komela Mafn Mirovan, Weqfa Mafn Mirovan bo komcivnan b sedem ku parlementern Partya Civaka Demokratk (DTP) reaksyon nan bidin. Hukmat j da zann ku gelek komeln civaka sivl hene, lewre ne mumkn e ku hemyan bo komcivn vexwnin got hilbijartineke qesd nn e. Bguman, ev ne ew bersiv e ku meriv bawerya xwe p bne. Di geetek de, ku behsa cihrengyan tye kirin, venexwendina sazyn civaka sivl ku d behsa v yek bikin, bi me nan dide ku di encama hilbijartineke bi hesab de ev yek bye. Ev yek j alyek deolojya ferm bi me dide nan: ji bil kurdan k behsa Pirsa Kurd bike, dewlet dikare l guhdar bike belam li xwe nade xwarin ku kurd bi xwe qal bikin.

Li Tirky ji hev cihbneke cidd ya civak derketye meydan. Tit ku tye ser wan kurdn ku wek paleyn havn her sal tne herma ukurova, Ege, Anadola Navn Deryaya Re nann balk n v ji hev cihbn ne. Karkern kurd her sal ji bo berhevkirina pemb tne ukurovay, ji bo ku li baxeyn sewze fkyan bixebitin tne Egey, li Anadola Navn j li karn wek hilinna pvaz gizr silq dixebitin ji bo berhevkirina findiqan j tne herma Deryaya Re. Tye zann ku ev rwtyn han bi byern tarfk dest pdibin cardin bi byern tarfk bi daw dibin. Her wiha, gelek caran bi dehan kes di van qezayan de dimirin. Ev awa byer d rengek sstematk girtine. Tye zann ku ev byern wiha, bo numne, qet li hermn wek orum, anqir, Yozgat, Kastamonu, Bursa Balikesr nabin. Kurd bi malbat van karn emelety dikin li devern ku diin j rast gelek tada tehqran dibin. Bi taybet li herma Deryaya Re, ev tada tehqr gelek zde ne. Ew malbatn ku her wek kurdan kedkar emele ne, l ger piek xwed zev bin, ger end ta xerzn wan hebin j, li hember kurdan xwe qure dikin bi pozbilindy hewl didine xwe da ku kurd bi nz xan yan j gund wan nebin.

Mnakeke din ya ji hev cihbna civak j, efsern ku li hermn pevn demek peywirdar bne, car pit ku malnin dibin, derbar wan saln xwe de, derbar er pevnan de brannn xwe didine weandin. Di v arovey de gelek pirtg hatine weandin. Di van brannan de tye qalkirin ku, ji lekeran tm hatine avakirin, cil bergn kurdan li wan kirine, her wek kurdan r simbl berdane hewl dane xwe da ku bi kurd biaxifin. Van tmn han roket avtine ngehn civak, bombe avtine nav nyn kurdan. Bo numne, dibjin Li emznan ji bo ku em reng er pevn li dar xnin, me bi awayek qest guleyn hawan roketan diteqand. Bi v away tye fadekirin ku, ji xwe re hincet kirine da fiar li kurdan bikin, da bikaribin li hember malbatn kurd operasyonan bidine destpkirin. Ev qisetkirinn han di nav tirkan de wek xwemr leheng tne dtin, belam, li  nav kurdan j, bi v away tye famkirin ku b hela kurd awan tne rvebirin, end xirab tne darekirin. Ne mumkn e ku meriv nebne b hela di van dyardeyan de heta bi kjan radey ji hev cihbneke civak dibe.

Li Tirky di nav civak de ji hev cihbneneke dern (pskolojk) j heye. Heke di pevnek de lekerek jyana xwe ji dest dabe, te div ji bo w leker yan j te div ji bo malbata w be, gotinn gelek pesindar tne gotin. Merasma definkirina cenazeyn wan di bernameyn neyan de wek neya sereke tye pkkirin. Bo numne, dibjin D hefteyek pa bibna bav. Ji teskereya w re pnc roj mabn. Xwed dergist b, d pit teskerey daweta w bibya Radyo televzyon rojname di v war de gelek aktv in. Heke di pevnan de mltanek kurd bte kutin, di neyn w de her wek ku bibjin oxwe!, bi v away pk dikin. Mirovn tirk heta ku hestn wan kurdn ku zarokn xwe di pevnan de winda kirine fam nekin, heta ku xwe nekin na daykn kurdan, d nikaribin p l v ji hev cihbna dern ku her die civak ji hev vediqetne bigrin. Her wiha, ev j tye zann ku ev cihtya dern gelek di krahy de ye. Brokrasya svl ya leker j jana daykn kurd, jana malbatn kurd ku zarokn xwe li er winda kirine, divt di xwe de hs bikin. Ger proseseke bi v away dest p nebe, bihevrebna civak nabe.

Di gotara berya viya de me bal kiandib ser bernameya hukmat. Me hewl dab da bibjin ku, heke atyeke navxwey bibe, yan j, ji bo atyeke navxwey gav bne avtin, hing w dem bernameya hukmat dikare pratze bibe. (Hkmet Program ve Krt Sorunu, Kovara Esmer, Hj. 34, Kewr 2007) Atya navxwey, ew at ye ku di navbera hukmat kurdan de dibe. Lbel alyek cih y prosesa aty j heye ku, ew j di navbera kurdan bi xwe de divt bibe. Di v war de ez dixwazim bala we bikim bi ser du pirtgan ve. Yek j pirtga Orhan Mirolu ya bi nav Her ey Bitti, Anaya Syleyin (Evrensel Basm-Yayn, Nsan 2007, stanbul) e. Orhan Mirolu ligel 30 jinn ku di pevnan de zarokn xwe, xizmn xwe winda kirine hevpeyvnan kirye. Di van hevpeyvnan de jin l kence zilm dikin. Ew jana ku ji encama van kiryaran dibe, hatye qisetkirin. Di hevpeyvnan de tye qalkirin ku b hela wan zilm kenceyan awan tnin bra xwe. Hestn n tne fadekirin. Qalkirina wan agir bi dil meriv dixne, kezeba meriv diperitne, meriv di nav xemgny de xerq dibe. Ji van jinan, ez j Remziye Rzgar (Zengin) nas dikim. Di saln 1990 de dema ku dihate hevdtina kek xwe Seyfettin Rzgar h zarokeke pik b. Pit re zewicye, bye xwed zarok Di pevnan de kek w Seyfettin, mr w, kek w y din xizmn w hatine kutin. Ez hv dikim ku Remziye di van rojan de ligel zarokn xwe piek bigih aramy.

Pirtga din ku ez qala w bikim, bi nav Adn Koyamadm (Weanxaneya Doz, adar 2007, stanbul) a Mehmet erif ener e. Pgotina v pirtg nivskar lkolner Hasan Yldz nivsye. Qisetkirinn v pirtg j bi qas ya p agir bera dil meriv didin, meriv p xemgn dibe. Di navbera van her du dyarde prosesan de cihtyeke grng heye. Yn py bi v away yan j bi w away dikarin deng xwe ragihnin, her awan be j dikarin derd jann xwe ligel nas dostn xwe parve bikin. Bo numne, jinek ku ligel Orhan Miroluy hevpeyvn kirye, di heman dem de jana xwe j parve kirye. Bi pirtga Her ey Bitti, Anaya Syleyin re kesn ku jana xwe parve dikin h zdetir dibin. L ji yn din qet deng dernay. Deng wan nikare derkeve. Evn han di nav jana xwe de diqijilin. Kurd, her wiha, PKK dibje, Divt Tirkye ligel droka xwe r bi r bibe! Ev yek divt ji bo PKK j wiha be. Divt PKK j ligel droka xwe r bi r bibe.

Pirsgirkn bi v reng di nav rxistinn ep de j bne. Mltanin hene ku li zindan ji aly hevaln xwe ve hatine kutin, yn ku hatine tecrtkirin j hene. Li nav hindek rxistinn epgr ev byern bi v away bne. Tu dengek ji wan malbatn ku zarokn xwe bi v away winda kirine dernay. Ev malbat dayikn han nikarin jana xwe parve bikin.

 

____________________

avkan: www.peyamaazadi.org

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org