DAXUYAN BO BERPIRSIYARN MALPERA PENa KURD

  

Roan Lezgn

 

 

Bguman em hem dizanin ku hn j dewleteke me ya serbixwe ku tevay kurdan welat wan Kurdistan bigre nava xwe nn e, ji lewre em kurd bi tevay nehatine bal hev me ji bo alfabeyeke hevpar (muterek), ji bo qaydeyn rziman (mla) yn hevpar standard biryareke ferm negirtiye, l ev nayte w watey ku mezin zanayn me kurdan di war alfabe rziman de h karek nekirine her wiha, em j di v war de tu karek nekin.

Di roja royn de s standardn (xwez goran lor diyalektn din j bne nivsandin) kurd hene helbet di war qaydeyn nivsna van her s diyalektan de; 1.kurdiya kurmanc 2.kurdiya soran 3.kurdiya zazak heta roja royn, digel ku hn j hindek munaqee hene, l gelek karn hja hatine kirin. Alfabe qaydeyn muterek hatine tesbtkirin. Bo numne, ji sala 1996an de gelek zana lngustn kirmanc wek nsyatfeke xurt (Grba Xebate ya Vate) bi awayek zanist ji bo tesbtkirina qaydeyn kirmanck her wiha ji bo standandardzekirina w xebateke hja dikin ku heta bi niha di v war de gelek r hatiye girtin.

Ew banga PENa Kurd ya ku derbar yekkirina alfabeya kurd de hatiye kirin, bangeke rast e. Ez bi xwe j tevl v bang dibim ez hvdar im ku hemy kurdan alfabeya latn kar bnin, bi v away bigihn standardeke netew.  

car hindek nivsarn ku li malpera PENa Kurd bi kirmanck (kurdiya zazak) tne weandin, her wek ku heta niha h bi kurdiya zazak nehatibe nivsn, bi alfabeyeke cih her wiha bi qaydeyn cih tne nivsandin! Ev yek tevliheviyeke mezin derdixne. Niha min bizanbya ku ev tevlihev ten bi w kes/kes ku v nivsar nivsandiye re snorkir dimne, ji bo min qet ne xem b, tevlihev aiyn w/w bila j re bin! L awan ku t zann, dema ku metnek hate nivsn li kovarek bo rayagit hate belavkirin d ayn w j dikarin bibin aiyn git!

i ye mesele? Niha di nav kurdn zaza de end kes hene ku doza zazactiy dikin, yan xwe ji kurdan hesab nakin ku xwedgirav zaza mileteke cih ye welat wan j zazakstan e! Em ba dizanin ku di van karn kirt de piya dewleta Tirkiy heye! Dixwazin kurdan ji hev bikin, di nava wan de cihtiy bikin car ev kesn ku doza zazactiy dikin, ew alfabeya kurd ya ku Mr Celadet Bedirxan tesbt kiriye ku niha tevay kurdn ku bi alfabeya latn dinivsin gi v alfabey dixebitnin, l ev derdor viya qebul nake.

Beriya niha j min nivsarek li malpera PENa Kurd xwendib ku nivskar w birz Dr. Al Kili b. i bi zanebn i bi nezan, ba dixuye ku ev camr j alfabeya Mr Celadet Bedirxan qebul nake, bi alfabeyeke tevlihev a dinivse. Her wiha alfabeya w li dervey fonetka kurd ye, ya ku zazac kar tnin, ew j w alfabey kar tne. Ev yek bi tena ser xwe dubend tevliheviyeke mezin dixne nav lteratura kurd, bi taybet kurdiya zazak, ku d li paerojan kes nikarbe ji nav derbikeve.

Ji w nivsara ku PENa Kurd wek daxuyaniyek bo yekkirina alfabey amade kiriye, ku aniha ez ba nizanim kjan kes wergerandiye kirmanck, ten di paragrafek de ez d hindek numneyan pk bikim da ku batir bte dtin b hela i xisareke mezin digih yekkirina alfabe hevdengiya kurdayetiy:

nd seĭ-ser -ra, Milete Kurd, hq sazkerdena dewleta hu-ia zuin-era  b bar mend. ke, na qsa grsera, ewru ,Zne(Zmane) Kurd  eve dĭroka hu, nd zaravei,alfabe hu, edebiyata hu , pei-da bi- . Sersala 20.de  na prrengneni, ininikeni j kare de dewleti ame vinitene. L bel, na serune penude welete ma, Kurdistan cerri, rizgar bi, statu-ia herema federale guret,qesa zu-biana Zn weintenia z zarave zof bi karo de xrt, koth rojev ma.

Ev ptn (, ĭ, -, , , , th) ku min bi reng sor aret kirine di alfabeya kurd de nn in, by vana hindek ptn din (, ĉ, kh) j xebitandine. Ev i deng in, an j ev i pt in? Ez nizanim. Ger kurdek kurmanc ji vana fam neke, kurdek zaza h nikare fam bike!

Ew metna daxuyaniy ya bi zar kirmanck ji aliy sentaks ve, ji aiy nivsna forma peyvan ve, her wiha bi git ji aliy qaydeyn gramer ve seranser a e! Kes nikare tbigih. Ez bawer im ku ew kes qesten ziman me xirab dike!

Ji bo ku kurmancek j bi rehet tbigih ez d xeletiyeke sivik berbiav bikim:

1.Zn(Zmani)

2. Zne(Zmane)

3. Zne( zman)

4. zone(zmane)

5. zn (zman)

Li nav kurdn zaza wek devokn cih ev peyv (ziman) wek zon, ziwon, ziwn ziwan t bilvkirin, ne di devoka Drsim de ne j li dereke din min nebihstiye ku h kesek rabe bibje, Zn(Zmani). Forma rastn a v peyv di kurdiya zazak de ziwan e, yn din deformeby ne. Jixwe, Grba Xebate ya Vate j v form (ziwan) wek forma standard kar tne. 

Ji kerema xwe re bala xwe bidin, di v nivsar de v kes pnc caran bi pnc formn cih ev peyv nivsandine! d hn felaketa mezin texmn bikin. Ez bawer im ku meriv dema bala xwe bide ser v nivs d bi hsan tbihgih ku ev kes tu titek ji zanna lngustk ya kurd fam nake. Lbel madem ku fam nake hing divt dev ji v kar berde, careke din bi v away nenivse, ger dil w dixwaze xizmetek bike bila beriya her tit qaydeyn nivsandina bi ziman xwe ba fr bibe hn binivse, unke maf h kesek/kesek nn e ku bi ziman neteweyek re li gor kfa dil xwe bilze!

Ez hvdar im ku PENa Kurd j d ten nivsn ku li gor qaydeyn kurd hatine nivsandin biwene r nede v lewitandin. Ger xreke PENa Kurd negih kurdiya zazak j qet nebe bila xisarek nedin, li ser hesab kurdan d ew j bibe qenciyek. 27. 08. 2006 - Diyarbekir

 

     

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org