d Kurd Droka Kurdan Dinivsin - II

 

smail Beiki

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

 

 

Li kovara Esmer hejmara 28. ku di nsana 2007 de derb, bea yekemn a v gotara bi sernav d Kurd Droka Kurdan Dinivsin hatib weandin. Pit v gotar gelek ji heval hogiran gil gazindn xwe kirine. Gazindek ku rasterast bo min hatibe kirin nne. Di navber de weanger hene, yan j hindek hevaln din hene. Dibe ku hindek gazind gihabin kovara Esmer j. Hindek gazindn ku tde dibjin Min derbar kurdan de, derbar kurdolojy de ewqas lkoln kirine, min gotar belav kirine, min pirtg weandine l Beiki nav min hilnedaye. Ez di van gazindan de heyir mam.

Dibe ku di gotareke wisan de nav gelek lkolner nivskaran hatibe jibrvekirin. Ne rast e ku meriv di vira de li nyeteke xirab bigere. Jibrvekirin, neketina ber av, j hayedar nebn helbet kmasya Beiki ye. Bo numne, nehildana nav Hasan Yldz, bguman, qusreke mezin e. Ev qusr Beiki ye. Her wiha, nav Sra Bilgin, M. Kalman, E. Xemgin Grdal Aksoy j bi v away ye. Dsan pirtga Necmettin Bykkayay rehmet ya bi nav Kalemimden Sayfalar (Hazrlayan ve derleyen erwan Bykkaya, sve, 1992) divt em bnin bra xwe.

Selim rkkaya di saln 1990 de li rojnameya Yeni lke bi mexlesa Bay Muhalif gotaran belav dikir. Ew gotar hja bn. Di roja royn de meriv dikare gotarn kr Glm di kategorya muxalefet de bibne. Bi tgehn zanyar syas analz kirin, dema ku muxalefet tye kirin xwe ji dijnan dr girtin, muxalefet muxalif byn karger dike.

Hindek nivskarn wek Recep Maral, brahim Gl, Mmtaz Kotan, Fuat nen, Mehmet Emin Aslan, brahim Kreken, Tahsin Sever hizrn xwe yn derbar civaka kurd de, derbar tkona kurdan de ekera dikin. Her wiha, xebatn Orhan Kotan rehmet yn di v war de nayne jibrvekirin. Bo numne, Kurdistan Pres a ku derbar kurdan de, derbar ziman edebyata kurdan de, derbar hunera kurdan de derbar mijarn wek din de diweya, di navna saln 1980 de dest bi weana xwe kir weana w 12 salan dewam kir, ew d her dem wek avkanyeke hja bte dtin d wisan bte zann. Nazif Kaleliy ku me w di temeneke ciwan de winda kir j di nav xebatn cid de b. Her wiha i dema ku ez di komputer de, di enternet de bala xwe didim ser malpern kurdan j gelek navn ku di v war de hizrn xwe belav dikin dikevin ber av min. Ji aly her kes ve tye qebulkirin ku d awirek kurd divt. Xweikbna v proses di vira de ye. Her roja ku die hejmara kurdn ku bi kurdolojy re eleqedar dibin zdetir dibe. Hing i dema ku ev hejmar bi qas ku nayte hejmartin zde bibe, bguman d nav gelekan neyte bra mirov. Di v proses de lhrbna lkolnern kurd dike ku lkolnern tirk, her wiha, apemenya tirkan j bi cidyet bala xwe bide ser v mijar, qet nebe fikrn xwe yn nkarkirin tunekirin d sererast bikin.

Min di w gotara py de di war ziman edebyat de, di war and huner de behsa kovarn wek Ndem Brnebn kirib. Xebata Firat Cewer ya di v war de hja ye. Ndem d her wext wek avkanyeke hja bte dtin. Bguman wek du bergan ji nuh ve weandina Hawar j gelek girng e. Em hewl didin xwe da bibjin li van saln dawy di war and huner de xebatn girng dibin. Dawlanna weana Ndem, ji mecbr rawestandina weana w, bi an me dide ku di war and huner de h mukile zeafyet hene. Ndem kovareke wisan b ku di war and, huner, edebyat ziman de diweya. Firat Cewer Weanxaneya Ndem j ava kirb. Weanxaneya Ndem di war ziman, edebyat, and huner de gelek berhem bi ziman kurd ap kiribn. Cildn Hawar j di v arovey de ji nuh ve hatibn wenadin. Antolojya rokn Kurdan j di v arovey de amade bib. Her wiha kovara Vesta ku bi awayek peryodk nawee, ev yek j bi an me dide ku di v war de hindek mukile zeafyet hene. Cardin, pirtgn kurd ku hindik tne firotan, ev yek j wek nanek aret mukile zeafyetan dike. Brnebna Ali ifti weana xwe dewam dike. Heta ro 33 hejmar j weyane (Gulan 2007). Ev yek titek ba e.

Di war roman rok de nav Suzan Samancy j divt bye gotin. Di war lkolnn and huner de Mslim Ycel j girng e. Malpera Sara Goran di war and huner de, her wiha, di war arkeolojy de xebatn hja dike. Helbet xebatn Mehmd Baksy rehmet j hja ne.

Li pareyn din lkolnn derbar droka kurdan de, derbar ziman edebyata kurdan de, derbar and hunera kurdan de ku ji aly kurdan bi xwe ve tne kirin, bguman, ew j gelek p ve ne. Belam ne mumkn e ku ez biem van xebatan bi awayek tendurust biopnim. L meriv di endek ji wan nan bike. Pirtga Mesd Barzan ya bi nav Barzani ve Krt Ulusal zgrlk Hareketi -1, -2, Doz Yaynlar, 2003, 2005) xebateke hja ye ku 70 saln tkona Kurdistana Bar vedikole. Pirtga Merhard R. Izady ya bi nav Krtler: Bir El kitab (Weann Doz, Wergerandin: Cemal Atila, Stenbol 2004) ligel xerteyn xwe lkolneke girng e. Pirtga Kemal Mahzar Ahmed a bi nav Kerkk: Tarih, Politika ve Etnik Yap (ev. Kadri Yldrm, Avesta, 2005), pirtga Nri Talaban ya bi nav Kerkkn Araplatrlmas, (ev. Zafer Avar, Aveste, 2005), her wiha pirtga ori Hac ya bi nav Kerkkn Araplatrlmas, Belgeler, 80 Belgede Araplatrma Politikas, (Doz, 2006) j berhemn girng in. Di v gotar de ez dixwazim qala xebatn Cemil Gndoan, Hasan Yldz Munzur em bikim.

Pirtga Cemil Gndoan a bi nav 1924 Beytebap syan ve eyh Sait Ayaklanmasn Etkileri (Komal Yaynevi, 1994) di war vekolandina droka kurdan de lkolneke hja ye. Ji bo vekolandina tkilyn di navbera kurdan tirkan de li dema tkona mill ya li navbera saln 1919-1922 xebateke hja ye. Di v pvajoy de tehdda ermenan awan hatye karann, her wiha vekolandina tkilyn di navbera kurdan ermenan de j gelek balk e. Di v xebat de bna komn syas yn li Kurdistan, avabna rxistina Azady, derketina p ya Xalit Beg Cibr, ya mebs Bidls Yusif Zya Beg tye vekolandin. Tevgera kurdan, pengya hsan Nr Paa bi tevgera nastryan re, bi serhildana nastryan re tye vekolandin. Ew xwe dispre dyardeyan girtina Xalit Beg Cibr mebs Bidls Yusif Zya Beg dardekirina wan, her wiha, derketina p ya ex Sed tye vekolandin. Ev xebateke zanist ye. Li dawya pirtg wek lkolneke cid beek bi sernav Mukileyn Metodolojk n Nivsna Droka Kurdan j heye.

Di war zanyary de cihdayna fikrn cih, wek dyardeyan helsengandina nihrnn cih danberhevkirina wan, di war lkoln de hewldaneke girng e. Ev ne reftaryeke rast e ku lkolner guh xwe ji nihrnn cih re bigre. Ten pirskirin ne bes e, divt pirsa rast bte pirsn. Meriv nikare bi pirseke a bigih encameke rast. Li ser mijarek fikirn j ne bes e, divt away fikirn j girng be.

Cemil Gndoan dema ku v xebat kirye, bi qas ku mumkn be bala xwe daye ser hem lkoln xebatn berya xwe. Lkolnn berya w j, xebatn wisan in ku bi awayek git di encama qebulkirina awir resm de hatine amadekirin. Gelek vekir ye ku d xebata Cemil Gndoan ji wan xebatan cihtir be. Tehemula lkolner unversteyn li Tirky ji van cihtyan re nne, v yek bi xwe nadin xwarin. Ji ber v yek endamn unversteyan, endamn apemeny, lkolnern tirk di pirtgn xwe de qet qala v pitga Cemil Gndoan nakin. V xebat ji nedt ve tn.

Pirtgeke Hasan Yldz a bi nav Airetten Ulusalla Doru Krtler, -Politik Felsefe Asndan Krt Toplumunun Bir Kritii heye. Gelek weanxaneyn v pirtg li Tirky ap kirine.

Pirtga duduyan a Hasan Yldz ku ez dixwazim qala w bikim, pirtga bi nav Fransz Belgeleriyle Sevr-Lozan ve Musul geninde Krdistan e. Ev pirtga ku apa w ya yekem di sala 1990 de li Koln bib, d re li Tirky ji aly gelek weanxaneyan ve ji nuh ve hate apkirin. Dawtirn apa v pirtg di sala 2005 de ji aly Weanxaneya Doz ve hatib kirin.

Pirtga Hasan Yldz ya syem bi nav 20. Yzyln Balarnda, Krt Siyasas ve Modernizm e. apa yekem a v pirtg di sala 1996 de ji aly Weanxaneya Njen ve hatye kirin. Dawtirn apa w j, di sala 2006 de ji aliy Weanxaneya Doz ve hatye kirin.

Pirtgn Hasan Yldz yn ku di saln 2005 2006 de ji aly Weanxaneya Doz ve hatine apkirin, apa wan a firehkir ne. Ev lkoln han qew zanist ne. Ji v end gelek ba bye ku ev berhem ji nuh ve hatine weandin. Ji nuh ve weandina pirtga yekem j d her wisan be.

Veguherna rastya civak ku li gor dem dibe j mesele ye. Rastyn cih yn li gor her wext zeman hene. Di v navber de ev yek j gelek girng e ku divt meriv wan rastyn di ser re yn di krahy de ku h bhtir aloz tevlihev in, ji hev cih bike rastyn bingehn bibne. Di lkolnn Hasan Yldz de ew rastyn ku di krahya dmenn li ber av de ne ku pwendyn bingehn bi awayek vekir li meydan hatine raxistin. Dema ku dyarde, her wiha pwendyn di navbera dyardeyan de tne kirtkkirin dibe ku meriv di hinekan de bixelite j. Divt meriv bala xwe bide ser v yek ku ev xelitandinn di v war de awan dibin?         

 

(d bidome)

 

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

avkan: www.peyamaazadi.org

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org