d Kurd Droka Kurdan Dinivsin - III

smail Beiki

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn 

 

 

Munzur em yek zanyar e, ku xebata w bi giran li ser leheya kirmanck (kirdk/zazak/dimilk) li ser droka kurdan e. Di war zimn de pirtga w ya gramer bi nav Trke Aklamal Krmancca (Zazaca) Gramer (Deng Yaynlar, 2003) ye. Ev xebat lkolandina zimn e. Romann Munzur em j hene. Ji vana yek j Glmse Ey Dersim-I, -II, -III ye.

Di v gotar de ez dixwazim piek behsa xebata Munzur em ya li ser leheya kirmanck bikim.

Di rojnameya Halk in Devrimci Demokrasi (hejmar 35, 16-29 sibat, 2004, r. 11) de hevpeyvnek ku ligel Munzur em hatye kirin heye. Sernav hevpeyvn Munzur emle  Rportaj e. Ew hizirnn ku di v hevpeyvn de hatine ekerakirin di gotara bi sernav Krmana (Zazaca) Konuan Krtler ve 20. Yzyl Krt Direnilerinde Rolleri de ligel avkan delln xwe hn berfirehtir hatine vegotin. Meriv dikare v gotar li malpera www.dengekurdistan.com bibne.

Munzur em zazayan wek kurdn ku kirmanck (kirdk/zazak/dimilk) diaxifin tarf dike. Her wiha, ew bi awayek git dide zann, ew kurdn ku wek zaza tne naskirin di hermn cih de bi navn cih xwe didin nasandin.

Munzur em dibje, ew leheya kurd ku kurdn zaza p diaxifin li hindek herman bi navn cih tne navkirin. Ango kirmanc ji bo ziman xwe dibjin kirmanck, kird dibjin kirdk, zaza dibjin zazak dimil j dibjin dimilk.

Nivskar yewnan Polibio 200 sal Berya say behsa miletek bi nav cyrti dike. Dsan, ji nivskarn yewnan Strabon j di wan deman de behsa miletek bi nav kup troi-kirt dike. Ji nivskarn Romay Tito Livio  (Berya say 54 - Pit say 17) j, behsa miletek bi nav cirtei dike. Munzur em di gotara xwe de dibje, ew peyvn cyrti, kirti, cirtei ku nivskarn Romay l wan dikin heman ev peyvn kird, kird yan j krd ne ku ro kurdn zaza ji bo xwe dibjin. Di war zelalkirina rabirdya droka kurdan de tesbtkirina van pwendyan dibe avkanyeke gelek girng.

Munzur em di war analzkirina peyva zaza de j l pwendyeke sehh dike. Ew peyva zuaza ya ku li Kitabeyn Bstn ku ji aly hukmdar pers Darius Yekem (Berya say 526-486) ve hatine nivsandin heman ew peyv e, ku li Kurdistan di roja royn de j wek cih waran, wek wargeh (zozan) tye navkirin. Ew dibje peyva zaza ji vir tye. Nr Drsim j di pirtga xwe ya bi nav Krdistan Tarihinde Dersim de behsa v pwendy dike. Malmsanij j di lkolna bi nav Krd, Krman, Dmli veya Zaza Krtleri (Deng yay. 1996 r. 8) de dibje 3000 sal Berya say li Mezopotamyaya Jrn nav perestgeheke sumaryan Nini-Zaza ye.

Munzur em di hindek cihan de xwe dispre lkolnn Ziya Gkalp Kemal Badlly derbar leheyn kurd de analzan dike.           

Li Ser ddayn ku Zazayan Wek Kurd Nabnin

Munzur em li ser radiweste ku b hela ima pit cuntaya leker ya 12 lona 1980 ddya ku dibje zaza ne kurd in derkete rojev. Di v behs de bal dikne ser ddayn resm yn tirkan ddayn ermenan j. Her wiha, dide zann ku ew lkolnn ji bo ku ji aly genetk ve rewa grbn xwn yn cih tesbt bikin ji aly Ensttuya Leipzig Max Blnnc ya li Almanya Ensttuya Zanyar Teknoloj ya li Norvec ligel London HGI DNA Reference Laboratory National Blood Service ku di war xwe de wek otorteyn cidd tne hesibandin hatine kirin, derbar njada kurdn ku bi kirmanck (kurdya zazak) diaxifin de gelek agahyn zanist derxistine hol.

Her wek ku li destpka w gotara ku bi nav MtDNA end Y-Choromoseme Variation in Kurdish Groups ku ji aly Ivan Nasidze, Dominique Quinque, Murat ztrk, Nina Bendukidze Mark Stoneking hatye amadekirin, tye gotin ku ev lkoln ten li ser kurdn ku li Tirky bi leheya kirmanck (zazak) diaxifin kurdn ku li Gurcistan bi leheya kirmanck diaxifin hatye kirin. Di w xulasaya ku li destpka v raport ye, wiha tye gotin:

Delln ku me bi dest xistine, bi me nan didin ku grbn din n kurd dema ku ligel grbn Ewropa, Kafkasya, Rojava Rojhilat bne berhevdan (rbirkirin), hing hem ji aly mtDNA ve hem j ji aly Y-cromosom ve grbn kurdan ji aly njad ve bhtir nzk miletn Asyaya Rojava ne, ji miletn Asyaya Navn j yn her dr in. Dsan, encamn ku me bidest xistine heq nadin dest wan ddayn ku dibjin kurdn zaza ji aly njad ve ji rana Bakur in. Ew (zazaaxf) di radeyeke bilind de ji aly genetk ve her wek grbn kurd n din in.

Rola Kurdn Zazaaxf di Tkona Neteweperwerya Kurdan de li Sedsala 20.

Munzur em di v gotara ku em qala w dikin de li ser rola kurdn zazaaxf di tkona neteweperwerya kurdan de li sedsala 20. radiweste. Dide zann ku Kurdzade Ehmed Ramz Beg ku di sala 1900 de Kurdistan Azm Qew Cemyet danb, kurdek zaza ye. Her wiha, dide zann ku Ehmed Ramz Beg Licy di sala 1908 de di nav endamn damezrner n Kurd Teawun we Teraq Cemyet de ye. dibje, di sala 1912 de di nav wan kesn ku Kurd Telebe Hv Cemyet danbn de Dr. Fuad, Teyyb El ady Paloy kurdn zaza ne. Dsan fade dike ku Mele Selm Efendy ku yek ji serokn serhildana Bidls li sala 1914 j kurdek zaza ye. Mistefa paay ku Serhildana Qogiry organze kirib, her wiha, kur w Haydar Beg, Elr, x Sed Efendy serok Serhildana 1925an, Seyd Rizay serok Serhildana 1937an, gi kurdn zaza ne. x Sed musluman zaza ye, Seyd Riza elewy zaza ye. Munzur em dide zann ku Faik Bucak Said Eliy ku di sala 1960 de Partya Demokrat a Kurdistana Tirky danbn Said Krmztoprak ku Li Tirky Partya Demokrat a Kurdistan danb, tev kurdn zaza ne. Said Eli Faik Bucak muslumann zaza ne, Said Krmztoprak elewy zaza ye.

Munzur em di w gotara xwe de dide zann ku beek ji kirmancan, ango ji kurdn zaza musluman beek j elew ne. Di hindek herman de ev yek rengek din nan dide, bo numne, li Qogirya Swas kurd wek elew tirk j wek muslumanan, ango wek sunnyan tne dtin.

Di lkolneke zanist de rexne sazgeheke gelek girng e. Bguman xwerexnekirin j gelek girng e. Mumkn e ku meriv xeletyan bike, dyardeyan pwendya di navbera dyardeyan de rast daneyne. Divt ev yek normal bye dtin. Ya ku bi meriv giran tye, qebulkirina xeletyan e. Di v war de lkolner li xwe nayne mukr. Ewn ku di aroveya qebulkirina deolojya ferm de lkolnan dikin, mumkn e ku meriv li xwe mukr nehatina wan j fam bike.

Di roja royn de derbar elewyan zazayan de gelek lkoln tne kirin. L nayte dtin ku hindek xeletyn bingehn hatibin qebulkirin. Bo numne, ev xebata hja ya Munzur em li chana hizirna tirkan, li derdorn unversteyn tirkan qet cih nedtiye. Lkolner van xebatn bi v reng ji nedt ve tn. Gelek vekir ye ku ev nkar ji nedt ve hatin tam berevajya metoda lkolnn zanist ye.    

__________

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

avkan: Ev gotar p li kovara Esmer, hejmar 31. temmuz 2007 hatye weandin, d re li www.peyamaazadi.com weyaye.

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org