Gotinn Profesr Halaoluy

 

 

smail Beiki

 Wergerandina ji tirk: Roşan Lezgn

 

 

Mirovn ku em wan wek kurd dizanin bi esl xwe tirkman in welatyn ku em wan wek kurdn elew dizanin j, me dt ku koka xwe ermen e.

Gelek ji wan mirovn ku di nava TIKKO PKK de ne dixwazin welt pare bikin, njada xwe ermen in. Tevgern TIKKO PKK, ne ew tevger e ku em wek tevgera kurd dizanin.

Rojnameya Vatan a roja 19 tebaxa 2007an neya derbar van fadeyn jorn de li maneta xwe dinivse ku Li Tirkye kurd nn in Kurd tirkman in, kurdn elew j, koka xwe ermen in.

Serok Sazya Droka Tirk profesor Yusuf Halaoluy li roja 18 tebax, li bajar Qeysery li sempozyuma bi nav Avar di drok anda tirk de van gotinn li jor dibje. Her wiha, dibje Mirovn ku muslumanty qebul kirine xwe j wek tirk qebul kirine, hatine li Anadol akinc bne. Ji ber v yek, dema ku em vana wek mozaykek qebul dikin, hing ev dibe sedem ku li nava welt grbct rbide. Di v mijar de, bi taybet syasetmedar divt gelek baldar bin. Me di lkolnan de dt ku, mirovn ku em wan wek kurd dizanin bi esl xwe tirkman in welatyn ku em wan wek kurdn elew dizanin j, me dt ku koka xwe ermen e.

Van daxuyanyn Profesor Halaoluy kir ku li nav raya git ya Tirky raya git ya kurd munaqee reaksyon bibin. Di pvajoya van reaksyon munaqeeyan de Halaolu rab hindek daxuyanyn ku ramann w piek rast dikin, belav kir. Got, ji sed sh (% 30) kurdan tirkman in pirranya kurdn elew j, koka xwe ermen in. Her wiha, got ji sed nod neh (% 99) elewyan tirkman in. Ermenn ku xwestine ji tehcra sala 1915an xwe rizgar bikin, xwe wek kurdn elew nan dane da ku bikaribin xwe li Anedol bistirnin. Dibjin, hejmara ermenn ku xwe ji netewn din nan dane, li dora 90 yan j 100 hezar ye. (Binihrin li: Radikal, 22 tebax 2007, r. 6 / Gndem, 22 tebax 2007, r. 1 / Hrriyet, 21 tebax 2007, r. 6)

Profesor Halaoluy gotibu ku la avaran tirkman in. Diya Hlya Avar Emral Avar bersivek da got Esl min tirk e, peyva Avar j panav zilam min Celal Beg ye ku ew j kurd e la avaran kurd e. Hln, navek kurd ye. Hlya Avar j got Qas ku ez dizanim li mala me her kes bi kurd diaxift. (Radikal, 22 tebax 2007, r. 6)

Gotinn profesor Halaoluy yn wek kurd tirk in, kurd tirkman in yan j, ji sed sh kurdan tirkman in gotina Kurdbyna tirkmanan tne bra mirov. Maneta rojnameya Bugn a hejmara roja 26 tebax 2007 Kurdbyna tirkmanan b. Li wira dihat gotin ku li dema pevna di navbera Safew Osmanyan de tirkmann elew ji bo ku xwe ji zordarya Osmanyan rizgar bikin penah birine nav ern kurdan li nava wan hatine piavtin. Di gotara Erhan Afyoncu de, ku bala xwe daye ser xebatn profesor Halaoluy j, tye gotin ku Gelek belgeyn li arva Osmanyan bi ekeray didine nan ku, gelek ji van ern ku niha wek kurd tne zann, end sedsal ber tirkman bne. Ji dema Yawuz Siltan Selm (1512-1520) bi vir de, beek ji tirkmann ku ji dareya Osmanyan taday dtine, revyane ne ran beek ji wan j tevl ern kurdan bne bi dem re li nava wan bne kurd. Gelek ji ern ku li sedsala 16. wek tirkman dihatine zann, di roja royn de, wek kurd derdikevin pber me.

Di gotara Erhan Afyoncu ya bi sernav Kurdbyna tirkmanan de tye gotin ku Ji navna sedsala 11. bi vir de, dema ku tirkman hatin Anedol, hing w dem li vira rom ermen suryan ereb hebn. awan ku tye dtin, behsa kurdan nayte kirin. Her wek kurdan, behsa gurc cihyan j nayte kirin. Ma gelo d ji meriv nepirsn nebjin ku, heke kurd nn bn, ev byna kurd awan bye? Ev rew, nakokyeke bingehn ya algirn deolojya ferm ye. Bi ddaya kurdbyna tirkmanan re, ev kurdn ku hebna wan, ziman kultura wan tye nkarkirin, gelo di heman dem de bi v gotin re nayte qebulkirin ku, kurd bi hebn ziman kultura xwe ewend xurt bne, ewend xwedy dnamkeke sosyal bne ku karibne bi awayek xwezay geln derdora xwe di nava xwe de asmile bikin? Belam di dawya gotara bi sernav kurdbyna tirkmanan de behskirina ji kurdan dibe zarryetek, ku dibje pevna di navbera Safew Osmanyan de p li ser v yek b ku, d hela k bibe hukmran Anedola Rojhilat ya Bar Rojhilat ku axa Akkoyunyan b. Lbel pit demek pevna syas dagerya ser pevna mezheb. Ji ber ku tirkmanan dewleta Safewyan danbn, hing bea tirkmann elew ku li Anedol mab, ji aly rvebirya Osman ve wek tehdt hate dtin. Bi heman reng, awir rvebirya Safew ya bo kurdan j neyn b. Osmanyan ji bo ku asaya snorn Rojhilat pkbnin, hing zor li tirkmanan kirin li hember tirkmanan pitevanya kurdan kirin. Ji dewra Yawuz Siltan Selm (1512-1520) bi vir de beek ji tirkmann ku ji dareya Osmanyan taday dtine, revyane ne ran beek ji wan j tevl ern kurdan bne ku bi dem re di nava wan de helyane bne kurd. Bo numne, era Qeregyan ya li Ruhay era Rivan ya li Qonyay bi esl xwe tirkman in.

 Nivskar dibje Lbel pit demek pevna syas dagerya ser reng pevna mezheb. Ji ber ku tirkmanan dewleta Safew danbn, hing bea tirkmann elew ku li Anedol mab, ji aly rvebirya Osman ve wek tehdt hate dtin. Ez di w qenaet de me ku nivskar li vira elewt aty tevlihev dike. Li ran yn ku dewleta Sefew dann, a bn. Li navbera at elewty (kimsor; qizilba) de pwendyek nn e. Helbet a musluman in. 

Profesor lber Ortayl li rojnameya Milliyet Pazar a roja 16 tebax 2007, di gotara xwe ya bi sernav Yusuf Halaolu yn din de awirn bi v reng beyan dike, dibje Dewleta Selkyan eretn mezin pare kir wan li deverinn dr bicih kir. Bi v reng era Qeregyan ku li St mparatory danbn, bea wan a din li devern cih hatin belavkirin bea ku li Swreg hate bicihkirin, wisa tye famkirin ku dest bi axiftina bi kurd kirine Tye famkirin ku hindek ji ern tirkmanan dest bi axiftina bi kurd kirine.

Dibje, Dyar e, elewtya ku roveyek e, rtuelek ad tirkan e, di nav kurdan de j belav bye. Lbel ev ne rast e ku dibje, elewt roveyek e, rtueleke ad tirkan e. Tu pwendyeke elewty ligel tirkn Asyaya Navn nn e. Ev rastyeke ekera ye tye zann ku avya elewty Mezopotamya ye. Ev dtina deolojya ferm ye, ku dibjin elewt (qizilba) rtueleke ad tirkan e, muslumant roveyek ji xasyetn tirkan e. Ev ne dtineke zanst/ilm ye. Ev dtin, bi tgehn zanist tye rexnekirin. Ev dtina han divt bi tgehn zanist bte rexnekirin.

Profesor Halaolu p dibje kurd bi esl xwe tirkman in, behsa kurbyna tirkmanan dike. L pit ku li hember daxuyanyn w reaksyon tne nandan, car dibje ji sed sh (% 30) kurdan tirkman in. Her wiha, dibje kurdn elew j ermen in. Profesor Halaolu derbar koka kurdan de bi hsan daxuyanyan belav dike, dibje kurd tirk in, kurd tirkman in. Lbel heke em bala xwe bidin van 40-50 saln dawn, d bye dtin ku ger kurdek bigota kurd im ez yan j kurdan bigotana kurd in em yan j lkolnerek an nivskarek tesbteke wiha beyan bikirana, di cih de bi awayek sstematk mueydeyn dar ceza li ser wan dihate karann. Ka hela em dewra 12 adar, her wiha, Dadgehkirinn Rojhilat bnin bra xwe Helbet pnyazn zanist li ser bingeha dyardeyan tne kirin. Tesbtn wek kurdek bibje kurd im ez, yan kurd bibjin kurd in em, yan j di v war de tesbtn lkolner nivskaran hebin, helbet ji bo pnyazeke zanist dikarin bibin bingeh. Ji bo viya j, divt ku azadya raman wek sazyek ge bibe, divt ert mercn zanisty pkhatibin. Lbel daxuyanyn kurdan n bi v away yan j di v war de lkolnn nivskaran her tim bi mueydeyn dar ceza yn sstematk re, yn gelek tund giran re r bi r mane. Dewlet her tim gotiye kurd nn in, ziman kurd nin e nasnameya tirkbn li ser kurdan sepandye. Belam li hember van titan profesor Halaolu mamostayn wek w tu car nebne algir azadyan, nebne algir azadya raman, l her tim li aly poltkaya zordar a dewlet cih xwe girtine, her wiha, tu car nehatye dtin ku wan tu rexneyek li poltkaya zordar a li ser azadya raman j girtibe. Ev j bi me nan dide ku ev daxuyanyn han ne xwedy armanceke zanist l xwedy armanceke deolojk in. Jixwe, ger em bala xwe bidine ser, d bye dtin ku profesor Halaolu li destpka axiftina xwe de dda dike ku Tirkye ne mozak e. Ji bo ku v hizirna xwe bide pesendkirin, hing radibe hebna civak, pwendyn civak berovaj dike. Li gor hizirna xwe ya subjektf, rew li gor daxwazn xwe dide tesbtkirin, bo xwe armancek dyar dike hewl dide xwe da ku xwe bigihne w armanc. Ev ne hewldaneke zanist ye. Zanist j, ne ku bi rewa ku tye xwestin re, na, bi rewa hey re mijl dibe, hewl dide xwe da ku titn by tbigih.

Meriv dikare bibje ku li sala 1915an, di dema komkujy de hindek ji ermenan ji bo ku can xwe rizgar bikin bne musluman an j penah birine nav elewyan. Ev yek, li gor wargehn akincbna ermenan diguhere, bo numne, gelek asay ye ku ger li nz gund taxn muslumanan akinc bne, hing muslumanty qebul kirine, ger li nz taxn elewyan akinc bne, hing elewty (kimsor; qizilba) qebul kirine. Lbel heke em viya bo xwe bikine referans rabin bibjin, koka kurdan ermen e, ev dibe ayeke mezin. Meriv dikare bibje ku li sala 1915 ermenn ku bne musluman hejmara wan hn zdetir e.  Profesor Halaolu dibje, hejmara ermenn bi v reng li dora 90 yan 100 hezar ye. dibje, mixabin ermen in. Her wiha, tye zann ku di sala 1915an de dema ku guherandina dn (ol; ayn) zdetir dibe, ev kiryar tye qedexekirin. htmaleke mezin, ewn ku dn xwe guhertine, bhtir jin zarok in. Di hindek rewan de jinn ciwan an zarokn ku d bav wan, kal pr wan hwd. li ber av wan hatine kutin, wek destirme/xizmetkar hatine hildan pit re wan kirine musluman li xwe mar kirine. Jinn ku keskarn wan, xizmn wan hatine kutin, ger muslumanty qebul nekiribin, hing ew j, jixwe, hatine kutin. Digel van hemy titan, meriv dikare bibje ku, ev daxuyanyn han ten ji bo ku di navbera kurdn musluman kurdn elew de, di navbera kurdan elewyan de dijayety derxnin tne belavkirin. Ev daxuyanyn han, ji bo v yek ne ku, ger li hember kurdan, ji ber kurdbn yan ji ber qizilbay komkujyek bibe ji ber v yek reaksyonek rbide, hing bibjin ku jixwe evn han ermen bn.

Ger em werin ser fehma tirkmanya kurdan: Di v war de yek ji pirsn bingehn ev e ku, gelo hejmara oguzn ku li sedsaln dehemn yazdemn dozdemn szdemn ku ji Asyaya Navn hatine, end e? Di v war de ne mumkn e ku meriv hejmareke sehh bide. Tye gotin ku hatina oguzan ar sed sal ajotye. Her wiha tye gotin ku, di v mawey de hejmara oguzn ku hatine v welat li dora 400 yan 500 hezar ye. Lbel, tye gotin ku w dem hejmara mirovn ku li Anedol, li derdora robarn Dcle Firat, li hawirdora Gola Wan diman, 13 milyon bye. Evn han kurd ereb rom ermen asur suryan gurc cih ne. Ger em werin ser oguzan, meriv dikare bibje ku, gelek caran ne wek malbat l zilam bi tena ser xwe hatine. Bi v away meriv dikare bibje ku zdebna oguzan, zdebna tirkmanan di encama zewicna ligel jinn rom ermen asur gurc kurd ereban de pkhatye. Di roja royn de meriv dikare li dirv mirovan binihre v yek tbigih. Bo numne, tirkn royn, ango tirkn Anedol qet naibihin tirkn Asyaya Navn. Bo numne, ji aly fzk ve, ji aly fizyolojy ve qet naibihin qirgiz ozbek qazak tirkman hwd. unke gen xelkn Anedol, xelk li derdora Gola Wan ku hejmara wan li dora 13 milyon b, serdest e. Ji ber ku oguzn ji Asyaya Navn hatine hejmara wan hindiktir bye, hing gen wan nikarbye serdest bibe. A di v xal de mumkn e ku tirkman bne kurd. Mumkn e ku ln tirkmanan li nav kurdn ku bi awayek feravan berfireh li v ax dijn, bi awayek xwezay her wek wan dest bi axiftin kirin, her wek wan jyane bne kurd. Ji ber van sedemn ku me li jor qal kir tirkmanbyna kurdan htmaleke gelek pik e.

Her tim tye dtin ku deolojya ferm di nava xwe de nakokyan dihewne. Ev deolojya ferm ku hebna kurdan, hebna ziman kurd nkar dike, bi v ddaya Kurdbyna tirkmanan re, di heman dem de v yek qebul dike ku, hebna kurdan ziman kurd ewend xurt bye ku yaye geln li derdora xwe bi ryn xwezay di nava xwe de asmile bike. Profesor Baskn Oran j di gotara xwe ya bi sernav Xra ji err Hlaoluy de bal dikne ser v yek. (Radikal ki, 26 tebax 2007)

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org