Dîyarbekir de Kombîyayîşe Wendoxanê VATEyî

 

 Amadekar: Roşan Lezgîn

 

  

Grûba Xebate ya VATEyî çend rojî yo ka ha Dîyarbekir de. Badê ke Grûbe kombîyayîşe 15. temam kerd, roja 05. 07. 2007 de saete 18: 00 - 20: 00 de Salona Beledîyeya Pîle ya Dîyarbekirî de wendoxanê kovara Vateyî û şarî reyde yew kombîyayîşo pêroyî viraşt.

Kombîyayîş de bi qasê 200 kes amade bi, cinî û camêrdî nîme ra nîme bîy. Qismo verên yê kombîyayîşî de serredaktorê kovara Vateyî M. Malmîsanijî û redaktorê kovara Vate ra J. Îhsan Esparî qisey kerd û Mehmûd Nêşiteyî zî moderatorîye kerde. Qismê diyîne de zî beşdaroxan persî persay, fikr û pêşnîyazê xo vatî.

Serredaktorê kovara Vateyî M. Malmîsanij verê cû hetê wendişî ra behsê rewşe şarê ma kerd û va “Wendiş û nuştiş mîyanê şarê ma de kêmî yo. Goreyê îstatîstîkanê dewlete Dîyarbekir de % 30 şar nêwende yo. No wendiş û nuştişe ziwanê serdestan (tirkî) o. La wendiş û nuştişe bi ziwanê ma, yanî bi kurdkî zaf zaf kêmî yo. Sebebê nê rewşî zî, esas, qedexekerdişe ziwanê ma yo.”

M. Malmîsanijî dima ra derheqê têkilîya lehçeyanê kurdkî de qisey kerd û va “Zafê ziwanan tena yew lehçe nîyê. Çend lehçeyî ziwanê kurdkî de zî estê. Gerek merdim hem qîymet bido lehçeya xo û hem zî qîymet bido lehçeyanê bînan. Zafê kurmancan zazakî ra fam nêkenê. Zafê zazayan zî kurmanckî ra fam nêkenê. Merdim nêşno zorî reyde vajo îllahîm gerek şima yewbînî ra fam bikinê û wa tena yew lehçe bibo ziwanê kurdan. Gerek heme lehçeyî bîyerê qiseykerdiş, heme bîyerê nuştiş. Lehçeyî çend binusîyê hende benê tênizd. Lehçeyê yew ziwanî hende leze nêbenê yew, la nuştiş û wendişî reyde benê tênizdî. Ma sey Grûba Xebate ya Vateyî no het ra zaf hesas ê. Ma xo kurd zanê û ziwanê xo zî yew lehçeya kurdkî zanê.”

Malmîsanijî dima ra derheqê qederê ziwanî de zî qisey kerd û va, “Seba ke dewleta ma çin a, seba ke yew otorîte yan zî yew statuya ma çin a, ziwanê ma zî bêwayîr o. Her ke şino, ti ewnênî ke şar fek ziwanê xo ra veradano. Henek nîyo, no ziwan hezaran serrî ra nata ameyo resayo bi ma. La ma wayîrîye nêkenê. Neslê neweyî ziwan ra dûr kewnê. Wezîfe kewno milê dadî û babîyan. Ez dades serrî verê cû nêtersaynî la nika ez tersena ke no ziwan mîyan ra hewanîyo. Ti ewnênî ke yew kurdî unîversîte qedênaya, ha malimîye keno la nêşno 5 herfan alfabeya ziwanê xo ra bimuso û bi ziwanê xo biwano û binuso. Dewlete zorî reyde, çuwa reyde ziwanê xo banderê ma kerd la nika ma nêşnê êdî bi ziwanê xo qisey bikin.” Malmîsanijî bineyke zî behsê xebata Vateyî kerd û va “Ma çend tenê ke koçberê welatanê Ewropa bîy, uca ma amey têhet. Ma dest pêkerd ziwanî ser o xebitîyay. No 11 serrî yo ke ma zazakî ser o gureyenê. Hetanî nika ma gelek xebate kerde. La no ziwan tena ê ma nîyo. Esas gerek sîyasetwanî wayîrîye ro ziwanî bikê. Sîyaset gerek ziwanî ser o bîyero kerdiş. Çunke ziwan nasnameyê miletî yo. Eke ziwan wedarîyo, ez nêzana ke êdî do çî ser o sîyaset bikê?” Dima ra J. Îhsan Esparî dest bi qiseykerdişe xo kerd û va, “Mi şan de temaşeyê yew televîzyonê mehellî kerd. Bername de yew namzeta kurdan cinîyanê kurdan reyde qisey kerdêne. Vanê, ma nameyê kurdan ser o şinê meclise û wa kurdê ray bidê ma. La a namzete û cinîyan yewbînî ra fam nêkerdêne. Eke merdim nameyê miletî ser o bibo namzet gerek merdim ziwanê yewbînî ra zî fam bikero.” J. Îhsan Esparî badê cû derheqê xebata kovara Vateyî de tay îstatîstîkî dayî. Esparî va, “Roja ke ma dest bi vetişe Vateyî kerd, tena ma xo bi xo bîy. La 28 hûmaran de 91 kesî Vate de nuşto. Nuştoxê neweyî heme welat ra yê. Eke ma rasta ey vajin, çîyo ke ma xo rê kerdibi hedef, ma ey ra vîyartî. La no bes nîyo. Eke ma rewşe şarê xo şaranê bînan reyde muqayese bikin, ê ma keyxeripyayîş o. Sey numûneyî, çend sey hezar kurdê zazayî tîya, na sûke de, yanî Dîyarbekir de estê, belkî des hezarî ra vêşer kurdê ke unîversîte qedênaya tîya estê, la kovara Vate tîya 200 tene yena rotiş.” Dima ra J. Îhsan Esparî behsê Weşanxaneyê Vateyî û neşrkerdişe kitabanê bi lehçeya zazakî kerd, va “1898 ra hetanî 1970an 2 tene kitabê zazakî çap bîyê. 1970 ra hetanî nika 91 heb kitab çap bîyo. Nînan ra 23 hebî hetê Weşanxaneyê Vateyî ra ginayê çape ro. Kesê ke Grûba Xebate ya Vateyî reyde xebitîyenê, zaf xeyret kenê ke na lehça aver şoro. Labelê no xeyretê ma bes nêkeno, gerek ma heme ro ziwanê xo wayîrîye bikin. Tay embazî ha vanê ke şar polîtîze bîyo. Wa polîtîze bibo la wa ziwanê xo reyde polîtîze bibo. Wa polîtîkaya xo ziwanê xo ser o bikero.”

Badê ke qiseykerdişe M. Malmîsanijî û J. Îhsan Esparî qedîyayî, na rey beşdaroxan persê xo persay, fikr û pêşnîyazê xo eşkera kerdî. Û badê ke kombîyayîş qedîya, endamê Grûbe û wendoxan lobîyê salone de bi qasê nîm saete ra vêşer sohbet kerd. Kombîyayîş de gelek kovara Vate û kitabê zazakî zî amey rotiş.

 

________

 

Amadekar: Roşan Lezgîn