Hewn Newroze Hewn Ma Kurdan o

 

 Roan Lezgn

  

Hewn Newroze, namey kitab hkayeyan Munzur em yo. No kitab het Weanxaney Vatey ra 2005 de stanbul de ginayo ape ro 135 rpel yo. Tede 17 tene hkayey est. Ver ke ma bala xo bidin muhtewaya n kitab ma ser, ez wazena derbar cuy nutox ma y kedkar ser o end qalan vaja.

Munzur em 1945 de dewa Gx Qurze de ameyo dinya. Dewa Gx Seter de dest bi wendi mekteb vern kerdo dima ra Nazmye de mektebo myann wendo. 1969 de Dyarbekir de Kolej Tendurist wendo dima ra z Anqere de Fakulteya qtsad Ticar qednaya.

Munzur em 1970 de dest bi nuti kerdo bi nameyan cya-cyayan nuseno. Sey numney: H. Toprak, A. Ta, M. em, B. lan, S. Dilan, Mirzali imen

Munzur em awankerdoxan PENa Kurd ra yew o. Myan Grba Xebate ya Vatey de z sere ra hetan nika xebitno. Meqale nutey ey ke rojname, kovar keyepelan enternet de weanyen ra teber, hetan nika n kitab ey ginay ape ro vila by:

  • Trkiye Krdistan: Eknomik ve Sosyal Yap, zgrlk Yolu Yaynlar, 1985
  • Glmse Ey Dersim - I, - II, - III, zgrlk Yolu Yaynlar, 1990 91 93, Koln
  • Dn ve Bugnyle Geri Kalmlk Sorunu, z-Ge Yaynlar, 1991, Ankara
  • Hotay Serra Usiv Qurzkiz, Weann Roja N, 1992, Stockholm   
  • Tay Kilam Drsim, 1993, Stockholm
  • Ferheng Kurd Tirk (Kirmanck/Zazak Trke Szlk), Stockholm
  • Alevilik Sorunu ve Dersim Ayaklanmas zerine, 1995, Stockholm (Dzeltilmi kinci Bask: Dersimde Alevilik, Weann Pr, 1999, stanbul)
  • Ormann Dili, 1996, Stockholm
  • syana ar, 1996, Sotockholm
  • Ekmei de Yaktlar, Pencinar Yaynlar 1997, Koln
  • Kul 38, Weann Komkar, 1998, Koln
  • Luye be Biza Kole ra, Weann Komkar, 1998, Koln
  • Tanklarn Diliyle Dersim 38, Weann Pr, 1999, stanbul
  • The Voice of the Forest, Komkar Publications, 2000, Koln
  • Hewn Newroze, Weanxaney Vatey, 2005, stanbul
  • Gula em Prre, Weanxaney Vatey, 2007, stanbul

 

Eke ma bala xo bidin edebyat Munzur em ser, yo ke vern de bi yew xeta sre bala merdim anceno no yo ke, o wazeno edebyat reyra wendoxan xo (kurdan; kirmancan) het netewey ra perwerde bikero. Kakil edebyat Munzur em wendoxan de hyarkerdi hsan mll yo. unke Munzur em bi xo merdimko kurdperwer o. Het kurdperwerye ra Munzur em Dr. Nur Drsim ano vr merdim. Enerjya xo heme seba neteweperwerye xerc keno. La no perwerdekerdi de xo ddaktzm ra we dr dano estetk huner peygo nkeno. Qiseykerdi de rehet o. Zaf sakn, hra fesh qal keno la qala v edebyat ey de in a.

Het teswrkerdi ra edebyat Munzur em, hema cumleya verne de wendox xo ka keno myan mesela. Sey numney, hkayeya ewilne de cumleya tewr verne wina dest p kena:

Rayro dergo bar, sey mye pileyab [pyabi] myaney koy ro, ka tir kerdne letey, ver bi dewe byne ra derg, yne. (r. 5)

Se ke aseno, cumleya tewr verne de wendox xo z dano kaleka xo kewno rayr. Belk na cumle, yan no rayro dergo bar ke ro myaney koy pyayo, ka kendalan keno letey ino dewe, beno ke wendox sadey r sey yew desaduf bo, la ney, qet z win nyo. Edebyat hostayan de tu cumle yan z teswr tesaduf ny; her qale, her vate, her cumle, her tebh, her metafor helbet yew wezfey xo esto. helbet edebyat Munzur em de z blasebeb, yan z tesaduf nyo. Heta ke rzkerdi hkayan z tesaduf nyo. Ma bala xo dan ser ke hkayeya tewr verne, sere ra, zeman ver ra dest pkena. Ser seserra 20. de mesela vyarena:

A serre welat de vsanyda girde peyda bb. Het ra ceng dewleta Osman dugelan bnan welat vnab, qedenab het ra k itur torge varena, bi o tore asmn ra ekekoy varab, hgay kerdb xan xirabe. No sebeb ra k vanye heyat girewtb bn bandura xo. Nika ra serra ke tede b, ci ra Serra Vanye vajyne. (r. 6)

Yan, Munzur em hkayey xo sey kronolojya zeman rz kerd. La hkayeya tewr peyne xeyal azadya welat ey o. Rzkerdi kronolojk de hkayeya Hewn Newroze stqbal de ya. Ma (kurd) ha ver bi o zeman a in

Hkayeya Hewn Newroze, yew hewn o ke nutox wazeno heme wendox ey hewn bivn, yan z, seba resay n hewn dest bi mucadeley biker. Kitab Hewn Newroze de heme hkayey sey leteyan cya-cyayan , la peyn de treyra xo sey yew fotograf temam ken.

Mi va ke Munzur em wendoxan xo perwerde keno. Label n perwerdekerdi huner reyde keno. Tya de numneyo tewr balk hkayeya Pomanye ya. Na hkaye de se ke rewa heme kurdan teswr bikero, qal dimenya demenan alanan keno, vano:

Demenan rojawan de, alan k rojhelat em Harge de ca girewtb. Label mabne di cranan de bi desan serr b ke atye in bye. Bi desan serr b ke girm-girm tirng-tirnga tifangan qet roj km nbb; nefes ro yewbn birrnab cranan. Ters xof, gel girewtb bin bandura xo, hr bereket daryab we. Gelyo kesk kewe, cvyo ke merdim win zanne ke cenet ra parey yo, bb cinawurde gonewer.

Usno ke lea xo bya kup axuy, zerey xo bi adir kn veno. Nab ro xover ke se beno, itur beno bibo, derbda girde ro demenan no, heyf seran bigrone. (r. 14)

dima ra xuy xulq kurdan, kurdan daewres-pancas serr ver c nan ma dano, vano:

 Ewro d temam o. Ewro, gere ma ra maya het juy reyna bibernone. Heq ke dest da mi, sito ke sima cizik maya xo ra lito lew pirnikan sima ra an (r. 15)

Label Munzur em adir kna zerrya Usn bi huner, bi edebyat keno hewn a, Usn poman keno. Dest Usn embazan ey proyne ino linga tifang ser label veng nvejno. unke yewna veng vejno; veng yew lawike.

Lawike, huner bi xo ya. Lawike veng edebyat, veng huner ya. No veng gel ra beno vila. No veng nverdeno eke biteqo, er myan kurdan dano vindarnay:

 

Bext sima gncon peyn r

Polata sifrye cad bye

Dirvetya Mistefay seket girdav

Musay kerde newye

Heq nheredyo

Rez al dem naver-bover ra miren

Ser sevev xo biza kola dizye

 

Qewxa zuvin gureto kerdo ver em

Heq xirava xo ya ke kerda wert al dem

Qewxa al dem ke zuvin cna

Son de cra bena

Bel kilikon od ra ben km (r. 16)

 

Na lawike fek yew cin ra bena vila. Yew cinya ke di laj aye kiyay. Bad ke veng lawike beno berz, dest camrdan ke y eke ser sist ben. eke dest nan ra kewna war. Hz huner zor hz eke beno. Kna ke myan zerrya camrdan de ya, vilina:

Usn Mozik zaf xorn hesrete ante we :

Heq ma r xirave xo vata, ma kewtme ra zuvin, adir zuvin dame we, rey xo ra pers nkeme ke no i kar o ma keme. Ya Heq ma r xirave arda, ma bme kor, gam virnya xo nvneme. Ma ke hende na cinke byne, ma ke derd kul zerrya mawon xort bizonne, ma na btere nardne zuvin ser. Hema pseken; ma besenkerd, go ro ciz kya dil maw ser nna adir zuvin dart we. (r. 17)

Bel, se ke aseno, Munzur em edebyat xo reyra bi no qayde wendoxan xo perwerde keno.

Dima ra her hkaya de bi yewna im ewnno cuy ar xo ra. Her tim wazeno hsan nan millyan yar bikero. Hkayeya Serbilindya Evne Rojda de bal anceno muhmya ziwan ser fek py Evne Rojda ra win dano vati:

Mi de nyadne. Ewro ra dime no keye de yew eku tirk in o. Tirk itur ke mekteban de ziwan ma qedexe ken, ez k no keye de nan qedexe ken. tirk , ma kurd me. Ziwan nan tirk yo, ma kurdk yo. Doman Kurdan ke esl xo nkar ken, ziwan kutur xo ra erm ken, nan bidne ra het. Go ro nan ser menne. Ma py nan xirab , teres . Mezg nan xerepyo nan ra y nvejno. Ma bi ziwan xo kurdya xo serbilind me. Qet sebeb in o ke nnan ra erm bikerme. Ez her tim van, iqas ke destebera sima ra ame ba biwan, av r. ima ke tirk rind bimis zerarde xo in o. Label no sebeb nyo ke sima ziwan xo xovr ra bikerne. Qet go ro kes ser menne demo ke cab kerd k dest xo sney xo r dne, bi vengo berz vazne ke Ez kurd a, ziwan mi kurdk yo! Temam, sima ser ke ez se van? Vatena mi rind kewt go sima? mecbur ke ma qebul bikerne. Her kes ke senn o, gan win bro qebulkerdene. ima ser?

A roje ra dime, knan Sercan qet rey gerre gaz nkerd ke qey tirky xo rind nyo. Keyey nan de kes ekuy tirk nhesna. Ziwan nan, kultur nasnamey nan serbilindya nan b. (r. 107)

Munzur em bad ke ar xo bi no qayde game bi game perwerde keno, helbet ver ar xo dano yew stqbalo azad kurdane. Drsm de yew roja Newroze ya. Kurd Newroze proz ken. Di wendekar qijek; Gule Brvane in prozkerdi Newroze:

Namey mekteb nan Mekteb Alr b. Mekteb Alr dyar em Mizur ra, bonde diqato sipyo pak b

Meydan ver de, heykelde Alr Efend ronaye b. Alr, kitab kerdb xo dest, domanan de nyadne, huyne. Dormey heykel gul egan ra neqeyab, bb reng bi reng (r. 131)

Midure xanime am ver heykel, ver xo arna ra agirdan bi vengde nermo we:

Rojba! vat.

Domanan yew veng ra cewab da:

Rojba!

Newroza ima proz bo!

to k proz bo!

itur ke ima k zanen, ewro Newroz a. Newroze cejna ma kirmancan a

Newroz e, newroz e

Sib ye newroz e

Maek bide min yar

Newroza te proz e. (r. 132)

Kurdstan de qet ziwan yan k lehey yasaq nbye

Kamera paytext Amed ra dest pkerdne, ca bi ca Kurdstan ra fetelyne, prozkerdi Newroze misnne ra ar. Ge Amed de govend nayya Meydan x Sed, ge Silmanye de dormey peykeran Kaway Asinkar x Mehmd Berzenc Barzany nmerdey, ge ver Koy Agir de mezela Ehmed Xan Salona Spor y hsan Nur Paay, ge Mahabad de meydan arira amne iman ver. Ge Mehmed Arif Cizraw, ge Kawis Axa ge Mryem Xane ge Eye ana Kurd ge Tahsn Taha ge iwan Perwer bi veng xo yo pako zelal, kewtne wert nayye, keyf eq kerdne zyade.

Bi vatena kilmeke, zulm zordarye mabn ra daryab we, Kurdstan azad b, pl ra ve qiz hemwelatyan pit sanab p, Newroza xo proz kerdne. Newroza to fraz bo Kurdstan! (r. 134)

Hewn Newroze, i kirmanc kurmanc, i soran goran, i lor kelxor, hewn ma heme kurdan o. Munzur em sey yew edb neteweya xo ma hemne ver a hewn vneno.*

 

__________________

*Na meqala kovara Nbihar hmara 101 de weanyaya. (R.L)

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org