Kurd Hilbijartinn Sala 2007

smail Beiki

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

 

 

endeyek ber, ligel hevalek ku li Almanya dimne me sohbet dikir. Zdetir 30 salan e ku li Almanya dimne. Got Kek smal, ez d bme kurd Almanyayꅔ. Ev gotina Kurd Almanyay bo min gelek balk hat. V gotin ligel xwe hindek titn din ann bra min, ango tgehn Kurd ran, Kurd raq, Kurd Sry, Kurd Tirky hatin bra min. Gelo Kurd kurd, Kurd Kurdistan j heb?

Di gotara xwe ya berya viya de, ango di gotara bi sernav d Kurd Droka Kurdan Dinivsin de min qala lkolnern kurd n wek Osman Aydn, Malmsanij, Ruen Aslan gotar kitbn wan kirib. Ev lkolnn han ji aly kurdan ve hatibn vekoln wan ten bala xwe dab ser kurdan. Naveroka van kitban gelek cihtir ji naveroka wan kitbn ku kurdan tune dihesbin yan j xizmeta asmilasyon dikin bn. Di mijarn derbar kurdan ziman kurd de bi awayek objektv qiset dikirin. Helbet Kurd kurd, Kurd Kurdistan heye. Gelek ekera ye ku ev pvajo her ku die d krtir berfirehtir bibe. Min div ku li v gotara xwe ez li ser xaleke cihtir a v pvajoy hr bibim, her wiha, li ser alyek cihtir veguhernn syas sosyal n di nav kurdan de, dibe ku, li ser rdanek ku di bereks (zidd) v pvajoy de ye piek rawestim.

sal di meha sermawez* de d ji bo endamtya TBMM (Meclsa Tirky) hilbijartin bibe. Kurd j, ji bo v hilbijartin xwe amade dikin. H ji niha ve gelek ji abkat doktor muhendis karsazn kurd n wek mutehtan, her wiha, kurdn ku esnafy dikin, yn bi kar andny re mijul in, yn malnin, yn bazirgan ji bo ku bibin parlamenter (milletvekili) dest bi hewldanan kirine. Bguman ji ber ku endamtya meclis (parlamenter) di war madd manew de gelek qezencan bi dest xwe ve tne, ji v end ev pvajo h cazibtir dibe. Ev kesn ku ji bo namzedya v kar di nav partyan de ewend tdikoin, yan j ji bo namzedya serbixwe (bamsz) ewend dikevin nav hewldanan, ev kesn ku li derdorn DTP cih digrin, nyet hizreke wan a ku d Pirsa Kurd veguhzin nav parlamentoya Tirk, d Pirsa Kurd di aroveya parlamantoya Anqer de bigihnin areseryek heye. Ev kesn ku ji bo parlamenter byn ewend ketine nav pbezy, bguman pit ku werine hilbijartin, ew ba dizanin ku d li parlamentoy sondeke awan bixwnin. Maddeya 81. ya Qanna Bingehn ku di sala 1982 de amade bib, metn sondxwendin ye. xaln bingehn n v sond j prensbn derbar yekt yekpareyya netewe dewleta tirk de ne. Ev madde bi gotinn Ez li p neteweya mezin a tirk li ser namus erefa xwe sond dixwnim ku ez ji sedaqeta ligel Qanna Bingehn aver nebim. diqede. Ev madde, ev sond han bi w tgihatina ku hebna kurdan a civak sosyal nkar dike, hebna kurdan red dike hatye nivsn. Ev j gelek ekera ye ku, ev qann tgihatineke wekhevy qet fade nake. ev, alyek gelek grng jiyana syas ya tirk e.

Di sala 1991 de parlamentera DEP Leya Zana bi kurd hindek tit bi ser v metn ve zde kir got, Ez v sonda han ji bo biratya gel tirk kurd dixwnim. Hing di bra me de ye ku ev yek awan b sedem xirecirn mezin awan nakok derketin r, dijminaty xwe da der. Di encama rdann bi v reng de pirsyarkirin (tehqqat) hatibn destpkirin, mtnabna parlamentery hatib betalkirin, parlament her wek tawanbarn mezin hatibn darizandin, ceza li wan hatib birrn zdetir deh salan di zindan de mabn. Bi carek de betalkirina parlamenterya 15 kesan ten di v hedsey de, wate, di pvajoya Pirsa Kurd de b. ev yekem byer e di jiyana syas ya tirk de her wiha, di droka parlamentoya tirk de. Ji sala 2004 bi vir de di aroveya muktesebata Yektya Ewropay de gelek paketn veguhertina qannan hatin amadekirin, di Qanna Bingehn her wiha, di hindek jreqannan de gelek guhertin bn. L di metn sondxwendin de, derbar veguhertin de tu titek nehatye hizirn.

Gelo ev rew wezyeta han, ev qada himend hizirn r didin ku meriv li ser pirsa kurd biaxife munaqee bike? Gelo ev rewa han r dide ku meriv Pirsa Kurd fam bike munaqee bike? Di reweke wiha de ev kurdn ku wek parlament bo parlamentoya tirk bne hilbijartin gelo d bikarbin hizrn xwe yan j bernameya partya xwe tetbq bikin? Ev gelek ekera ye ku, ev qada ramyar syas himendya han ji aly deolojya resm ve hatye dann.

Ez wek kesek, min ew bawer nn e ku d ev tit werin pkann, yan j d kurd bikaribin bernameyn xwe piratze bikin. Blekis d pvajoyek tam di berovajya v yek de pkwere. Ango kurdn ku wek parlament hatine hilbijartin d bi dem re ked bibin, d bikevin nav prosesa deolojya resm ligel pvann deolojya resm bibin yek. Bo numne, ew nikarin derbar kurdan de tu xebateke berbiav bikin, ew nikarin li ser hesab kurdan poltkayek bikin. Yan j, meseleya kurd tim tune tye hesibandin, lbel li ser meseleyn ku Tirkye gelek li ser wan hesas e, meselyn wek pirsa Qibris, meseleya qirkirina ermenan, a di van meseleyn wisa de ew daxuyanyn wek Poltkaya dewlet hukmeta tirk mafdar e belav dikin. daxuyanyn her wek Di meseleya Qibris de Tirkye mafdar e, Di meseleya qirkirina ermenan de ddayn tirkan rast in j belav dikin. Sedem bingehn v yek, wek grbeke etnk civak nkarkirina kurdan e, nkarkirina ziman kurd ye. Poltkaya dewleta tirk h j pita xwe dispre nkareke wisa. Nav ziman kurd h j Ji bil ziman tirk ziman leheyn mehell yn ku bi awayek edet tne axiftin e. bi v away, ez bi xwe di w bawery de me ku ziman kurd ne wek zimanek l wek leheyek hatye dtin. Her wiha, ez ne di w bawery de me ku welatparzn kurd di nav atmosfereke wisa de, ku xwe dispre red nkar, bikaribin havilek bikin. Dibe ku hinek kes bibjin, madem ku nkarkirin heye, madem ku redkirin heye hing i dema ku kurd wek kurd bikevine parlamentoy d derzek li v tgihatina red nkar bikeve, d qelek di v kultura syas ya red nkar de bibe. Hinek dikarin viya bibjin ku, hatin hilbijartina bo parlamentoy ji aly meryet ve j avantajn mezin ligel xwe tne. Bo numne, ger ev parlamenter di platformn navnetew de pirsa kurd qiset bikin d h bhtir ji wan were bawerkirin, d bandora xwe j zdetir be. Belam esas xebat ev e ku, ev kes bikaribin di nava parlamentoy de viya bikin. A di v war de tit ku dixuye qet j dil meriv xwe nake.

Li Tirky pit ewqas tkon qebulkirina kurdan di v radey de ye ku: Her kes dikare li mala xwe, di nav zevy xwe de, di axura xwe de bi ziman xwe biaxife. hema li d w j d bte gotin ku, ev ser 80 salan e ku her wisa tye axiftin, di v war de tu pisrgirkek heta bi niha derneketye. Di dawya sala 1991 de serok wezran w dem Sleyman Demirel gotib Em realteya kurd qebul dikin. Ten carek viya gotib. Di navna sala 2005 de j serok wezran Recep Tayip Erdoan axiftineke wek Pirsa Kurd heye. Xeletyn dewlet j bne, l pirsgirk bes dikare di nav demokrasy de areser bibe, ligel zdekirina demokrasy pirs d hel bibe. kirib. Serok wezran Recep Tayip Erdoan j v axiftina han ten carek kirib.       

Li d van daxuyanyan, kurdan mafn xwe yn komelayety dan zann bn telebkarn mafn xwe. Ev e, li ser van daxwazan berpirsyarn dewlet hukmet cardin wan hizrn xwe yn nkarkirin asmlasyonst beyan kirin. Wisa hate gotin: Ewn ku ji xwe re dibjin kurd, ew j pareyek ji neteweya tirk in. Daxwazkirina mafn ekistra li ruh yekty nagunce     

Li Tirky poltkaya bingehn a ku li ser kurdan tye meandin asmilasyon e. Kurdn ku asmilasyon qebul dikin, ewn ku pirseke wek Pirsa Kurd li bal wan tunebe, ewn ku kultura syas ya tirk qebul kiribin, kurdn ku prensbn neteweperestya tirk di xwe de bicih kiribin, ew dikarin bikevin nav lsteya partyn tirk bibine parlamenter. Belam ev kurdn han j d ne kurd in. Bne tirk. Heke bi awayek objektiv kurd bin j, wate, j d bab xwe kurd bin j l bi awayek subjektv d ne kurd in. Pwstya dewlet bi kurdn wisa heye; benda % 10 a hilbijartinan ji bo van kesan e ku ew bikaribin bi hsan tkevin parlamentoy. Her wiha, ev bend ji bo v yek ye ku, ewn ku dibjin Kurd im ez, ewn ku dibjin Pirsa kurd heye p li wan bte girtin da ew nikaribin bo parlamentoy bne hilbijartin. Ev kesn ku bne tirk j, ten dikarin di nav lsteya partyn tirk n wek CHP, wek ANAP, wek DYP, wek AKP, wek MHP de bikevin meclis.

Berpirsyarn dewlet hukmet ku dibjin, kmtir 100 parlametern ku koka xwe kurd va ne di parlamentoy de, qesta wan ev kesn wisa ne. Evn han, dema ku gundn kurdan dihatin ewitandin wrankirin, dema ku kurd bi malbat ve ji cih war xwe, ji welat xwe bi dar zor dihatin koberkirin, dema ku kurd dihatin mexdrkirin, dema ku heqaretn gelek mezin li kurdan dihatine kirin, kurd dihatine pikxistin qet deng bi wan nediket l i dema ku li Qibris, li Trakyaya Rojava, li Bulgarstan hwd. ger ji ser pya tirkek piek xwn bihatana, berya her kes vana Yewnanstan Bulgarstan ermezar dikirin. Pwstyeke mezin a dewlet bo kurdn wisa heye. Benda % 10 a hilbijartin dike ku kurd bi kurdn wisa werine temslkirin. p li wan kurdn ku xwed tgihatineke syas ya kurd in, p li welatparzn kurd bte girtin da ew nikaribin tkevin parlamentoy.

Heke kurd heta ku dixwazin li Anqere, di parlamentoy de bibin xwed nufz, di na viya de li birvebiryn xwecih; di arevanyan de, di nav komeleyn sivl de bibin xwed nufz, ji bo qtdara xwecih hewl bidin xwe d batir be. Di nav arevanyan de, di nav komeleyn karkeran de, di komeleyn hawirdory de, di nav komeleyn jinan ciwanan de hzdar byn h girngtir e. Li gor bawerya min heta ku di van komeleyn xwecih de kurd xwe hzdar nekin, nebin xwed qudret, hing ne mumkn e ku ew bikaribin di TBMM de havilek bikin. Proseseke din, a ku d kurdan bike hzdar, bike xwed qudret, di nav jyana xwe de bi awayek fil karanna ziman kurd ye. Bo numne, heke ziman arevanyan komeleyn sivl n xwecih kurd be, ev d geedaneke mezin ligel xwe bne. Ev yek proseseke wisa ye ku helbet divt ligel w fenomena prosesa pn bye meandin.

Di dawya meha adar de gotareke brahim Kreken a bi sernav Seim siyaseti ve Ankara parlamentosu li www.Kurdinfo.com hate weandin. Di v gotar de j derbar helwesta kurdan a li hember hilbijartinan de tesbtn balk, her wiha, hyarkirinn hja hene. Li gor min, gotarn din n brahim Kreken j, ku li heman malper diwein, gelek hja ne.

 

 

___________

Ev gotar ji kovara Esmer, hejmar 29, Gulan 2007, hatye wergirtin ji aly Roan Lezgn ve ji tirk bo kurdya kurmanc hatye wergerandin.

*Dema ku ev gotar hatye nivsn h roja hilbijartin wek dema xwe ya asay meha sermaweza 2007 b. L di destpka meha Gulan de, pit ku hilbijartina serok komara Tirky hate betalkirin, hing roja hilbijartin hate pxistin wek 22 temmuz 2007 hate lankirin.

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org