Komeleya Pitgirya Jiyana Njen i Dide Kurdan?

 

smail Beiki

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

 

 

 

Seroka Komeleya Pitgirya Jiyana Njen (ada Yaam Destekleme Dernei) Prof. Dr. Trkan Saylan derbarey pirsgirkn aktuel yn Tirkiyey de nivsarek belav kir. Nivsara ku di roja 1 adar 2008 de li rojnameya Radikal weiya, sernav w nsanyet bi ku ve die? Em li ku ne? b.

Prof. Trkan Saylan, di nivsara xwe de li ser bedaletyn ku serdestya xwe berdewam dikin rawestyaye. Wek mnak, behsa w dike, ku bi salan awa hewldann tunekirina koka xwecihyn Awusturalyay dewam kiriye, l pit re, di sedsala 21. de bi awayek dur lborn ji wan hatiye xwestin. Herwisa, behsa viya j dike, ku DYA li dawya er Chan y Duyem bombeya atom avtiye bajar Hroma y Japonyay. Behsa er Kore Vetnam j dike. Bal dikne ser er Kendav, bazirganya ekan di v proses de behsa rola DYA dike. Behsa kenceyn ku li Bexdad li Zindana Eb Gureyb bne j dike

Prof. Trkan Saylan, di nivsara xwe ya bi sernav nsanyet bi ku ve die? Em li ku ne? de, pit re, bal dikne ser pirsgirkn bingehn yn civak syas yn li Tirkyey. Dide zann ku hukmet, ber ku qanna bingehn ya nuh bi xelk xwe re munaqee bike, ye li DYA brfng daye. Dibje, olpereset neteweperesty dest dane hev, herwisa, behsa baca hebn, byern 6-7 rezber, byern Melety, Mera, orum Swas dike, kutina metrann mesh j bibr tne. Dide zann ku projeyn veguhertinn bajarvany bne projeyn rantxwirya bajarvaniy. Di van hem byeran de, li hember van neheqyan, dixwaze ku meriv bdeng nemnin, li dij van neheqyan derkevin.      

Prof. Trkan Saylan, di nivsara xwe de, te div li qada navnetwey be te div li qada Tirkyey be, dest xwe dirj gelek pirsgirkan dike. Dibje, ji ber ku ev pirsgirkn han bi awayek tendurist nayne helkirin, lewre Tirkiye li pa maye, nehitine ku bi p bikeve. Lbel ev pirsa kurd ku pirseka bingehn ya Tirkiyey jiyana syas ya tirk e, h behsa w nake. Wek ku t zann, pirsa kurd di roja royn de grngtirn pirsa ku li piya hukmet dewlet ye. Bareser hitina v pirs, ten bi rya metodn leker helkirina v pirs, bi awayek bingehn kargeriya xwe li ser jiyana siyas ya Tirkiyey dike. Herwisa, di war siyas, civak kultur de breng, nelihev, cotestandard hwd. ligel xwe derdixne meydan. Pirsa kurd, awa ku di poltkaya navxwey de hmaneka gelek grng e, herwisa, di war poltkaya derve de j hmaneka gelek girng e. Hmana her bingehn ku stqamet dide poltkaya derve ya Tirkyey, dsa, her pirsa kurd e. Tirkiye, dost dimenn xwe li gor pirsa kurd dyar dike.

Li Tirkiyey demokratkbn pirseka girng e. Bedarya bo Yektya Ewropay pkanna demokratkbn, amanceka bingehn a hukmetan e. Wek mnak, hukmeta Partya Edalet Pven (AKP) carnan behsa v amanc dike. Demokratkbn j, ji ry poltkaya kurd ya ant-demokratk nabe. Ji ber v yek, di war bedarya bo Yektya Ewropay de pveneka cidd pk nay. Di pirsa kurd Kurdistan de, poltkaya pingehn ya tirk asmlasyon e. Ji dema tthad we Teraqqy bi vir de bona pkanna asmlasyonan her we metod tne tetbqkirin. Tetbqatn asmlasyon ku ji saln dawn yn dewleta Osman, ango ji dema tthad we Teraqqy dest pkiribn, bi destpkirina dema komara Tirkiyey re hn bhtir bi awayek sstematk biryardar hatin kirin. Asmlekirina kurdan bo tirkty asmlekirina elewyan bo muslumanty, poltkayeka bingehn ya dewlet ye. Tunekirina ew kurd ku bo tirkty nehatiye asmlekirin, dsa, poltkayeka bingehn ya dewlet ye.          

Xwendegeh, di war asmlekirin de metoda sereke ye. Xwendegehn ku tde ziman kurd hatiye qedexekirin, ziman tirk bye ziman sereke y frbn perwerdey, amreka gelek girng ya asmlasyon ye. Amrn ragihandin yn mna radyo, televzyon, rojname snemay j, dsa, bona ku asmlasyon pk bnin tne bikarann. Beeka girng a sazyn mna malbat, oldar, partyn syas, sendka sazyn sivl yn civak j bona tirkkirina kurdan bi awayek pt tne bikarann.

Komeleya Pitgirya Jiyana Njen, yek ji wan komeleyan e ku bi awayek pt pitgirya poltkaya ant-demokratk, njadperest, nkarker a dewlet ku li ser kurdan t meandin dike. Komeleya Pitgirya Jiyana Njen, seroka v komeley Trkan Saylan, bona ku zarokn kurdan bo tirkayetiy bne asmlekirin, di nav hewldaneka gelek pt de ne. Di van saln dawn de ber xwe dane zarokn qzn n pik n kurdan, bona ku p jin asmle bikin di nav hewldaneka gelek mezin de ne. unke, zarok di nav malbata xwe de ziman xwe, ziman zikmak ji diya xwe fr dibin. Ji ber v yek gelek girng e ku p dayik, ango, dayikn paerojan bne asmlekirin. Komeleya Pitgirya Jiyana Njen ji ber v yek p ber xwe dide zarokn kurdan.

Prof. Trkan saylan di roja 22 kewr 2002 de li rojnameya Cumhuriyet nivsareka bi sernav Xwn Giyan Tirkiyey: Xwendegehn Nivst yn Dewlet yn Herm (Trkiyenin Kan-Can YBO) da weandin. Di v nivsar de dixwaze ku hn zdetir girng bi Xwendegehn Nivst yn Dewlet yn Herm (Devlet Yatl Blge Okullar) bte dayn da ku zarokn kurdan hn kargertir, hn sstematktir bne asmlekirin. Dide zann ku tirkkirina zarokn kurdan bi qas xwn giyan Tirkiyey girng e. Prof. Trkan Saylan di nivsarn xwe de, h nav kurdan hilnade, gelek bi tna hewl dide xwe da ku peyva kurd bikar neyne. Prof. Saylan di nivsara xwe ya ku di roja 6 lon 2006 de li rojnameya Radikal bi sernav Xwn Giyan Tirkiyey: Xwendegehn Nivst yn Dewlet yn Herm - 2 de, dide zann ku divt gelek girng bi Xwendegehn Nivst yn Dewlet yn Herm bte dayn tekd dike ku divt dewlet i caran dev ji v poltkaya bingehn bernede.

Min dab zann ku Prof. Turkan Saylan sereka git ya Komeleya Pitgirya Jiyana Njen e. Ev bi me dide nan ku, asmlasyona ku li ser kurdan t meandin, di bin sernav njeny de pk t. Ev poltkaya li hember kurdan, li hember zarokn kurdan, bi taybet j li hember zarokn qzn yn kurdan a Komeleya Pitgirya Jiyana Njen, ji lay ramyarya tirk ve bi awayek git t pejirandin, bi pesindanan pitgiriya w t kirin t tewqkirin. Ev yek dide nan ku b hela di navbera ramyarya tirk hvyn kurdan de end nakokyeka kr heye. unke, ev rastyeka vekir ye ku kurd li hember poltkaya asmlasyon tetbqkirinn w ne.

Xwendegehn Nivst yn Dewlet yn Herm sstemeka xendegeh ya nuh nn in. Ev sstem, pit cuntaya leker ya 27 gulan 1960, di demeka kurt de hate pkann dest bi tetbqkirina w hate kirin. W dem nav wan Xwendegehn Nivst yn Herm bn. Armanceka girng a mudaxeleya leker ya 27 gulana 1960an ew b ku asmlekirina kurdan pk bne. 485 tene kurd, bi mebesta ku axa, x seroker bin, hatin tawanbarkirin, li Swas di qampek de hatin komkirn, pit re, ji vana 55 kes hatin surgnkirin. Ev yek bi mebesta asmlasyon hatib kirin. Xwendegehn Nivst yn Herm j, pkhatineka cih ya asmlasyon bn. Ev yek, li sala 1961an hate destpkirin. Li devern mna Tetwan, Xelat, Motk, Hzan, rwan, Dep, Palo, Keban, Gogs, Xins, Dara Hn, Lic, Farqn, Muks, Melazgir, Kop Patnos, avah hatin kirin tavil dest bi kar hate kirin.

Profesor Trkan Saylan di bea duyem a nivsara xwe ya bi sernav Hebna xwn giyan Tirkiyey di Xwendegehn Nivst yn Dewlet yn Herm de ye de, dide zann ku li Tirkiyey, piranya wan li hermn kurdan, bi tevay 301 tene Xwendegehn Nivst yn Dewlet yn Herm hene. Herwisa, dide zann ku, di van xwendegehan de 40 hezarn wan zarokn qzn bi tevay li dora 200 hezar tene zarok dixwnin. T dtin ku Komeleya Pitgirya Jiyana Njen di war asmilekirina zarokn kurdan de, di war asmlekirina jinn kurdan de ligel dewlet di nav hevkariy de ye. Ev alakyn han ligel parzgaran, ligel qaymeqaman, ligel mudirn asay, ligel garnzonn leker jendermeyan, rastya w, bi alkar tewqa van sazyan ev kar han t kirin. L h nehatiye dtin ku Komeleya Pitgirya Jiyana Njen, wek mnak, ligel komeleyeka mafn mirovan hevkaryek kiribe. Navendn Civak yn Pirramanc (ok Amal Toplum Merkezleri ATOM) ku li hermn kurdan alakyn li ser jinan bo xwe dikin amanc, bi taybet j jinn kurd, ew j herwek Komeleya Pitgirya Jiyana Njen dixebitin. Profesor Trkan Saylan, di rojnameya Cumhuriyet ya roja 30 gulan 2003 de bi nivsara xwe ya bi sernav Li Tirkiyey cih lekeran bawerpkirina xelk de van titan qiset dike. Nivsara bi sernav Zarokn qzn xwendegehbn (Cumhuriyet, 2 kewr 2002) j helbet zarokn qzn n kurdan bo xwe dike amanc. Amanca bingehn a van alakyan ev e ku di kurdan de, di jin zarokan de nasnameya kurd bipelxe, tune bike. Ji bil tunekirina ziman kurd kultura kurd, di na wan de empozekirina ziman tirk kultura tirk, wek din tu wateyeka din tde nn e. Ev prosesa bi v away ku di berevajya nasnameya nsan de ye, paver ye. Wek mnak, akera ye ku d ev kar ligel hevkariya sazyn mafn merivan pk ney. Herwisa, akera ye ku asmlasyon, helandin, proseseka berevajiya mafn merivan de ye. Digel ku amanca bingehn a van kirinan jinn kurd in, zarokn kurd in, bi taybet j zarokn qzn yn kurd in, l Profesor Trkan Saylan di nivsarn xwe de gelek bi baldar hewl dide xwe da ku peyva kurd negre ser ziman xwe. Ev j reweka balk e. Profesor Saylan nivsarn xwe bi sernav Takekes Komar Byn kom kirine wek pirtk dane apkirin. (Cumhuriyet Kitap, Adar 2005, apa 4.) Tavil bala meriv dikne ku di navbera wateya sernav kitb alakyn Komeleya Pitgirya Jiyana Njen de gelek nakokyn kr hene. unke asmlasyon takekesy pk nayne, takekesy dikuje, dike kole. Kes ku hatibe asmlekirin, hatibe kolekirin, ji wiya takekes dernakeve. Herwisa, ji lay din ve, bona pkanna asmlasyon fiardin, zordar, surgnkirin, koberkirina cbar gelek pkutiyn wisa tev bi hev re tne bikarann. Komeleya Pitgirya Jiyana Njen Profesor Trkan Saylan, her zde bi perwerdey re eleqedar dibin. Di navbera prosesa asmlasyon fehma perwerdey de j nakokyeka mezin heye. unke, i dema ku perwerdeya bingehn di ziman dayk de bte dtin, w dem dikane karger bibe. Ew zarokn ku perwerdeya bingehn di ziman xwe y zikmak de bibnin, ten ew dikanin di perwerdey de bi awayek tendurist p ve biin.

 

Asmlasyon Tawaneka Merivayety ye

 

Serekwezr Recep Tayyip Erdoan di rojn 13-14 sibat 2008 de bona serldaneka ferm bo Almanya. Ligel serekwezra Almanyay Merkel hevdtinek kir. Di v hevdtin de serekwezr Erdoan daxwaz kir ku bila li Almanyay lseyn tirk, unversteyn tirk bne vekirin. Serekwezra alman v daxwaz qebul nekir. Got, dibe ku li xendegehn alman dersn ziman tirk hebin l ew qayl nabin ku li Almanyay xwendegehn tirk vebin. Li ser viya serekwezr Erdoan rveberiya alman bi asmlekirina tirkan tawanbar kir. Got, Asmlasyon tawaneka merivayety ye. Helbet asmlasyon tawaneka merivayety ye. L, ev tawan, di ser de poltkayeka wisa ye ku li hember kurdan t uxulandin. Asmlekirina kurdan bo tirkty, asmlekirina elewyan bo muslumanty poltkayeka bingehn a dewlet ye. Ji lay din ve, tirk ji kerema dil, bi radeya xwe ne bo Almanya. car kurdn ku ji hezar salan bi vir de li ser axa xwe ne, bi poltkayeka wisa re r bi r dibin. Wek mnak, ev j rastyeka t zann ku tirk ji navna sedsala 11. vir de hatine Rojhelata Navn, ran, raq, Kurdistan Anadoly. Tew di ser de j kurd bi poltkayeka gelek giran ya asmlasyon re r bi r ne. Nav wan hatine qedexekirin, hatine guhertin, nav gund bajar iya hwd. n kurdan hatine guhertin, ziman wan zikmak hatiye qedexekirin. Bi qas ku bne tirk ew qas dikanin ji karbarn dewlet sd werbigrin. Ev poltkaya ku li hember kurdan t uxulandin, helbet poltkayeka paver ye. Poltkayeka wisa ye ku nasnameya meriv a bingehn, nirxn kesayetya meriv dipelxe, tune dike. L yek ji yn ku her zde pitgir didin v poltkay, yn ku v tawana li hember merivayety pk tne Komeleya Pitgirya Jiyana Njen e. Komele sereka komeley Profesor Trkan Saylan di war asmlekirina zarokn kurdan de, bi taybet asmlekirina zarokn qzn yn kurdan, yn her li p, yn her alak in. Div ev kampanyayn Bavo min bine xwendegeh, Hayd keno xwendegeh di v arovey de bne dtin. Xwendegeh, xwendin bona herkes girng in. Bona kurdan j. L amanca bingehn a xwendegehn bona kurdan ew e ku kesayetya kurd nasnameya kurd bipelxin, amanc ew e ku wan bikin tirk. Ji v end ne njen e.

Sereka Komeleya Pitgirya Jiyana Njen profesor Trkan Saylan ji ber ku poltkaya qelandina koka xwecihyn Awusturalyay meandiye, hukmeta Awusturalyay rexne dike. Dewleta Awusturalyay di sedsala 21. de ji aborjnn xwecih lborna xwe xwestiye, profesor Saylan vv yek wek durty dihelsengne. Lbel, li meydan ye kurd bhtir ji aborjnan dibin amancn poltkayn asmlasyon. Aborjn, civakeka wisa ne ku muameleyeka cih dibnin l otonomya xwe ya hundirn diparzin ligel nirxn xwe yn etnk jiyana xwe dewam dikin. Profesor Trkan Saylan a ku ji ber aborjnan hukmeta Awusruralyay rexne dike, ew bi xwe xwedy w poltkay ye ku li hember kurdan t meandin, t tetbqkirin. Ev end nakokyeka kr e, cotestandardyeka end seyr e

Di navbera saln 1985-1988an de li Bulgarstan poltkaya guhertina navn tirk bo bulgary, poltkaya ku bulgarkirina tirkan bo xwe kirib amanc li dar b. W dem rvebirn dewlet hukmeta tirk, meclisa mezin a milet ya Tirkiyey, partyn siyas, unversteyan, endamn dadgehan apemeny v kirina ku li Bulgarstan dib, awa rexne dikirin? Peyv tgehn mna kevneperest, emperyalst, kolonyalst, njadperest, komelkuj, paver di van rexnekirin tawanbarkirinan de gelek dihatin uxulandin. Lbel li wan salan, ew kirinn ku li Bulgarstan li hember tirkan dihatine kirin, li ber yn ku li Tirkyey li hember kurdan dihatin kirin de ji keryek paryek j nebn. Ji lay din ve, Bulgarstan di saln 1988-1989an de dev ji v poltkaya xwe berda. car, ev asmlasyona ku li ser kurdan t meandin, ev ser 80 salan e ku bi awayek sstematk her berdewam e. Ji ber kirinn qelandina koka aborjnan, hukmeta Awusturalyay ji lay Komeleya Pitgirya Jiyana Njen sereka w ya git profesor Trkan Saylan ve t rexnekirin. Asmlasyona ku li hember kurdan t meandin j, her zde, ji lay v komeley ve t pitgirkirin, t tewqkirin. Ev yek dide nan ku b hela ramyarya tirk end bi cotestandard e, end bi nakok ye. areser nekirina pirsa kurd Kurdistan, hmana bingehn e ku ramyarya tirk wisa dike nav halet cotestandardy, nakoky dixne nav. Ev bareser jehr dixne nava ramyarya tirk. Ev rewa bi nakok, ev cotestandard, te div di war ramyary de te div di war reftariy de, meriv dikane di her war de bibne. Profesor Saylan behsa bombeya atom ku bo Hroma hatiye avtin j dike. L h nehatiye dtin ku w behsa wan operasyonn Enfal, ew njadkujiya ku li Kurdistana Bar li hember kurdan bne kiriye. Jinn ciwan ku bi mindaln xwe re pare pare bne, kaln ku nevyn xwe kirine hembza xwe lingn xwe xistine zik xwe, avn ku wergeryane reng cam, zarokn ku ji dev wan gilzga n diherike, zevyn cesedan, heta ku av dibne zevyn ku cesed hatine andin Ev ne ew fotografn ku bala Komeleya Pitgirya Jiyana Njen sereka w profesor Saylan biknin. Hebe tunebe, asmlekirina zarokn kurdan Ev yek bona wan bi qas xwn giyan Tirkyey hja ye.

Em saln 1980yn bnin bra xwe. Tit ku li Eb Gureyb bn li ber yn ku li zindana Diyarbekir bne de ne tu titek in j. Hovtya li Diyarbekir bi salan dewam kirib. Lbel tu reaksyoneka Komeleya Pitgirya Jiyana Njen sereka git ya v komeley profesor Trkan Saylan li hember v hovty nn e. Hewldana wan a her girng ew e ku kurdan asmle bikin, nasnameya kurd bipelxin, kurdan ji merivayetiy derxnin. Hebe tune be, hewldana wan ten ev e. V hewldana xwe j di bin nav njeny de dikin l ev peyv qet nikane kirinn wan vere.  Di v xal de prosesa ku bala meriv dikne ev e: Li raq, kirinn li Eb Gureyb ji lay rojnamevann Amerkay ve hate akerakirin. Derbarey kiryaran de pirsyar dest pkir, doz hate vekirin. Ew hovtya ku li zindana Diyarbekir b, ten ji lay mexdrn v hovty, ew j gelek bi dereng, hate akerakirin.

Profesor Trkan Saylan dide zann ku olperest netewepererstya tund mil dane hev, pavertya olperest hzdar bye. L em dizanin ku Li Tirkiyey dn cereyann  dndary bi tevay di bin kontrola dewlet de ne. Ger serp zde bbe, ger bye sembola slamyeta syas, di bingeha viya de tewq xwebnya dewlet hukmet heye. ev proses j bi meseleya kurd re ji nzk ve eleqedar e. Ka em navna saln 1980yan bnin bra xwe. Dewlet di nav hewldaneka pt de ye, bona ku p li gurrbna bizava gerla bte girtin, bona ku p l bte girtin da xort dernekevin ser iyayan. Bona v yek j dewlet bi xwe biryar girtiye ku ramyarya slam derxne p, hestn slam ge bike. Radyo televzyonn slam vedike, rojnameyn slam derdixne Weanxaneyn slam dide vekirin ge dike, li bajarn ku kurd tde akinc ne, li her der van alakiyan dike Li Wan, Diyarbekir, Agir, Hekarya, Mrdn, Stenbol,  Adene, Mrsn,  zmr, Almanya, Brtanya, Hollanda, Fransa hwd. li her der Li sala 1985an, dema ku Kenan Evren serek komar b, Turgut zal serek wezran b, Necdet ru serek erkany b, Namk Kemal Zeybek wezr kultur b, Lijneya Ewlekariya Netewey (Milli Gvenlik Kurulu) biryareka wisa girtib.

Profesor Trkan Saylan dixwaze ku bila xelk tirk li hember neheqyan bdeng nemne. Lbel mezintirn neheq li hember kurdan, li hember milet kurd t kirin. Komeleya Pitgirya Jiyana Njen sereka w ya git j di nav yn ku v neheqy dikin de ne. Dema ku profesor Saylan wisa behsa neheqyn civak dike, ten meriv dibiirne.

Li saln 1960yan, li saln 1970yan, li saln 1980yan bo Afrkaya Bar njadperesttrn dewlet dihate gotin. W dem ermsipyn ku li qtdar bn ji ermrean re digotin, Hn mekevin nava me. Bila taxn we ji me cih bin, bila xwendegeh salonn spor oteln we ji me cih bin, bila snema plajn we ji me cih bin Bona v yek, meydann gelek fireh ku j re bantustan dihate gotin, bi tldiryan hatibn dorpkirin. Xelk xwecih di van qadan de diman. Di van deran de xizmeta avadany gelek km b. Lbel xwecih xwedy xodmuxtariya xwe ya hundirn bn ligel nirxn xwe yn etnk jiyana xwe dewam dikirin. Ez exsen di w qenaet de me ku kirinn asmlasyon yn ku li Tirkiyey li hember kurdan tne meandin, ji wan kirinan gelek njadperesttir, gelek pavertir in. unke li vir dibjin ku Div tu bi min re bij, l div tu xwe biibihn min wisa bij. Ji bil viya tu ansek te nn e Bona ku biibihne xwe j asmlasyoneka tund tetbq dike. Kesn ku asmle nabin, yn ku dixwazin xwedty li nirxn kurd yn netewey bikin, van nirxan ge bikin, bi mueydeyn dar ceza re r bi r dibin, bi v away yan bi w away, bi operasyonn tunekirin re r bi r dimnin.

Li dawya saln 1980yan li destpka saln 1990, li Afrkaya Bar di navbera rveberya ermsipyan Kongreya Netewey ya Afrkay de hevdtinan dest pkir. Di encama van hevdtinan de Nelson Mandela ji zindan hate derxistin. Di hilbijartinn sala 1994an de peway Kongreya Netewey ya Afrkay Nelson Mandela b serek komar. Numayendey w fehma ku Nelson Mandelay 27 heft salan di zindan de hitib, ango De Klerk b alkar Nelson Mandelay. Ev yek bi me nan dide ku, li Afrkaya Bar ku wek njadperesttrn dewlet t binavkirin j, njadperest ewend tund nn e. De Klerk ku 27 salan Nelson Mandelay kiriye zndan, pit hilbijartinan, alkarya Nelson Mandelay ku wek serek komar hatiye hilbijartin qebul kiriye. Belam li Tirkyey ramana ferm gelek tund e, qet naguhere. deolojyeka ferm ya tund ku h naguhere di nav hewldan de ye ku civakeka ku bi lez diguhere dare bike. Ev j dibe sedem ku hertim buhrann syas r bidin.

 

Qada Zanisty Azadya Raman

 

Zanist ten dikane di qada zanisty de bte hilberandin. ert sereke y ku qada zanisty mumkin dike hebna azadya raman ye, di sstema syas de sazbna azadya raman by tu pirsgirkek xebitna v sazgeh ye. Qada zanisty bes dikane di ertn wisa de bibe. Li Tirkyey qadeka wisa nn e. Li unversteyan qada zanisty nn e, di apemeniy de j nn e. Di qada ku azadya zanist wek sazgehek nebbe meriv nikane behsa azadya zanisty bike. Di nav civaka ku azadya raman, azadya xwefadekirin nn be, ev yek hatibe astengkirin, ne mumkin e ku azadya zanisty bibe, p de bie. Ger endamek unverstey piek deolojya ferm rexne kiribe li ser v yek derbarey w mamostay, w profesor de doz hatibe vekirin, hatibe mehkmkirin, ev bi me nan dide ku li unversteyan j qada zanisty qet nn e. Biryara beratkirina profesoran ji lay dadgeha bilind ve t xirakirin, ev yek j bi me nan dide ku dadgeh j bne syas. Li dera ku deolojya ferm sazgeha her girng be, surit ye ku d dadgeh j di xizmeta deolojya ferm de bin. Carnan di v proses de dadgeh wek ovek tne bikarann. 

Di sstemeka syas de ku azadya raman saz nebbe, ramana ferm li ser jiyana ramyar syas zal be, ne mumkin e ku serbixwebna dadgehan wek sazyek bibe.

Di ertn wisa de div unverste, apemen, sazyn civak yn sivl berevaniya i bikin? Helbet divt berevaniya azadya raman bikin. L em viya dibnin ku, tu derdek, tu pirsgirkek wisa y Komeleya Pitgirya Jiyana Njen sereka git ya v komeley profesor Trkan Saylan nn e.

Di v arovey de ger em bala xwe bidin ser w nameya ku Hakk Devrim bi sernav Kea min Aysel, tu y ji Sed hes bik? bo parlementera Partya Civaka Gel (DTP) Aysel Tuluk nivsye d sdewar be. (Radikal, 14 adar 2008, r. 7)

Hakk Devrim, di nameya xwe de wisa dibje: Ji br meke, ew titn ku te bi awayek heqdar neheq dtine, tu peywendyek, tu wekhevyeka van titan derd meseleyn miletn kolon ku tu qet p nizan nn e. Bi v away bna viya de, qet guman nn e ku daxilya dn me j heye.

Em peywendya di navbera dewletn emperyal dewletn kolon, geln kolon de ji nz ve dizanin. Tu dewleteka emperyal yan j kolonyalst tu caran kesayetya bingehn, nirxn kesayety yn geln bindest nkar nekirine, red nekirine. Di peywendyn wan de asmlasyon nn e. Di pirsa kurd de meseleya bingehn nkarkirina kesayet, nirxn bingehn yn kesayety ne, amlekirina kurdan bo ziman kultura serdest e. Hakk Devrim j fade dike ku b hela kesayet nirxn kesayety end girng in. Di w nameya ku me behsa w kir de bo Aysel Tuluk dipirse dibje Gelo te ceriband ku RA ETAy bid alyek p li ser kesayetya Gandhi, pa j li ser waza tkona w rawest?.

Ger em li ser mnaka Gandhi rawestin d sdewar be. Welatek bi nav Hindistan heb. Welatek ku snorn w dyarkir ne. Welatek kolon. Parzgarek git ku Brtanyay ew tayn kirib v welat bi r ve dibir. J re Hindistana ku kolonya Brtanyay ye dihate gotin. L kurd welat wan Kurdistan, nav kurd Kurdistan bona ku ji drok, ji ser zar zimanan bne malitin hatine jihevdexistin, parekirin parvekirin. Kurd welat wan Kurdistan, kolon j nn in. L Hindistan welatek xwedy snorn dyarkir b. Welatek kolon Ziman hindyan y klask sanskrt di sala 1856an de li ensttuyn ku ji lay ngilzan ve hatibn damezrandin de bib babeta lkolnan. Brtanyaya mezin bi ku ve be, di hem kolonyn xwe de rveberiyn xodmuxtar ava kirine. Ji v lay ve rewa milet kurd ji rewa wan miletn kolon ku Hakk Devrim amaje p dike gelek pavetir e. Di roja royn de tevay welatn kolon mna dewletn serbixwe derketine qada drok. Kurd, digel ewend nufsa xwe ya mezin, di sazyn navnetewey de hn nav wan j nn e. Dn j, sazyeka wisa ye ku di elenya kurdan de hatiye bikarann. Ewn ku operasyonn Enfal, komelkujiya kurdan kirin ma qey musluman nebn? Ev e, div ev hem tit bi tgehn zanisty, syaset dplomasy bne axaftin, bne munaqeekirin. Azadya raman, di dereceya yekem de bona axaftin munaqeekirina van titan pwst e. Di v navber de, div durtya rojavayyan j her dem li ber avan bte girtin. Berpirsyar roleka gelek mezin a Rojavay, di ser de ya Brtanyaya mezin Fransay heye. Ev yek, proseseka wisa ye ku, ba t zann.

 

Tehdd, tu titek bi dest kurdan ve nayne, gelek tit dide windakirin.

 

Tehdd, gebna zanistiy difetisne.

Platforma Abant, d roja 28-29 adara 2008an li Diyarbekir bi sernav Pirsa kurd: Bi hev re lgerna at paeroj civnek bikirina. Civnn ku her sal li Abant dibn, ji ber ku sal mijar derbarey pirsa kurd de b, d li Diyarbekir bibna. Pit ku derbar v civne de ne li apemeny belav bn, hing hinde tehddn ku li hember v civn ne j hatin weandin. Li rojname malpern enternet neyn mna Ji apostan bo Platrorma Abant tehdda vekir hatin weandin. Di van neyan de dihate gotin ku nsyatfa demokratk a gel a Kudistan bi daxuyanya ku belav kiriye, bedarn civn tehdd kiriye, gotiye i kurdek bieref nikane tevl civneka wisa bibe. Roinbr wek din kesn ji Stenbol dern din d bina Diyarbekir, endamn apemeniy hatin tehddkirin. (www.rizgari.com, 13 adar 2008, Ruen akr, Abant Platformu Diyarbakrda Toplanabilecek mi? / Rojnameya Vatan, 14 adar 2008)

Akera ye ku tehdd reftaryeka gelek a e. PKK dikane bedarya van civnn wisa bike dtinn xwe akera bike, berevaniya ramann xwe bike. Ev tehdda han, bguman, gelek neyn ye, reftaryeka a e. Di v dem de reftaryeka din a a j, li ser v tehdd, ji lay Platforma Abant ve, betalkirina v civn b, girtina w biryar ye ku, d di rojn p de li bajarek din civn bibe.

 

_____________________

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

avkan: http://www.peyamaazadi.org

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org