Konferanasa Kurd 2008

smail Beiki  

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn  

 

 

 

    Li rojn 9 10 sibata 2008an li Anqerey konferansek bi sernav Di prosesa qanna bingehn a n de demokratiyet pirsa kurd hate kirin. Ev konferans bi alkariya Weqfa Lkolnn Civak Ekonomok (Toplumsal ve Ekonomik Aratrmalar Vakf), ji lay Meclisa At ya Tirkiyey (Trkiye Bar Meclisi) hatib lidarxistin. Di v gotar de ez hewl bidime xwe li ser tesbteka ji axiftvann konferans Aye Hr rawestim, herwisa, hest fikrn ku v tesbt di min de hyar kirine, munaqee bikim.

    Lkolner Aye Hr, di axaftina xwe ya ku roja p de gazincek kir. Aye Hr wisa got: Di adara 2006an de li Stenbol, Bilgi niversitesi konferanseka kurd li dar xistib. mit Frat ez vexwendibm w konferans. Bona w vexwendin, ez spasiyn xwe bo mit Frat pk dikim. Bona ev konferansa han j, Seyd Frat ez vexwendim. Bona w vexwendin ez spasiyn xwe bo Seyd Firat j pk dikim. Li vir, ez dixwazim viya bibjim. Di w konferansa li Bilgi niversitesi, Seyd Frat nn b. Di konferansa ro de j mit Frat nn e. Abdulmelik Frat j, di her du konferansan de j nn b. Di konferansek ku pirsa kurd t axaftin, t munaqeekirin de j, em nikanin her s Fratan bnin gel hev. Ev yek zehmetbna kar me nan dide, herwisa, bi me nan dide ku em nikanin bi gavn xurt p de biin.          

    Lkolner Aye Hr gazinca xwe wisa dewam kir: Di konferansa p de smail Beiki wek axaftvanek li rex min rnit b. ima Beiki di v konferans de ne axaftvan e?... Aye Hr, ev gazinca xwe wisa temam kir: l dsa j, Beiki wek bedarvanek li nav me ye, ev j areta ber bi baiy ve ye

    Pirsa kurd pirseka gelek giran e. Bguman ev zeafyeteka mezin e ku di pirseka wisa giran de j syasyn kurdan bi hev re naaxifin, nain civnn hev, guhdariya hev nakin, tehemula hev nakin. Meriv dikane bibje ku ev zeafyeta han ne ten ad kurdan e, di nav xelkn Rojhilata Navn de j heye l di nav kurdan de zdetir e. Herwisa, pirsa kurd j, ji pirsn siyas civak yn ku di Rojhelata Navn de hene, pirseka girantir e. Belam roinbrn kurdan, syasyn kurdan, dikanin cihrengyn xwe yn fikr rxistin biparzin, serxwebniya xwe biparzin bi roinbrn din yn kurd re, bi syasyn din yn kurd re biaxifin, munaqeeyan bikin. Pvena ji lay raman ve, tgihtina pirsn civak siyas, herwisa, dtina areyan bo van pirsan di reweka wisa de dikane pk were.

    Zeafyeta di nav kurdan de ne ten ev e. Hn girantirn w j hene. Di wan rojn ku ev konferansa bi sernav Di prosesa qanna bingehn a n de demokratiyet pirsa kurd ku me li jor behsa w kir dib de, bi qas hefteyek an deh roj beriya w, nivskar kurd, syasetvan kurd brahm Gl, ji lay fermandarek HPG, bi riya nivsek ku di malpera HPG de hatib weandin, bi kutin hate tehddkirin. Sedem v tehdd, nivsarn brahm Gly bn ku fikr helwstn serok PKK Abdullah calan rexne dikir. Tehemul nekirina ji fikrn cda re, hewldana xwedy van fikran bi kutin ji nav hilann, reweka gelek giran e. Lbel, bi awayek vekir tgihtina pirsa kurd bi awayek vekir xwefadekirina fikrn cuda re mumkin dibe. T zann ku brahm Gl ji dawya saln 1960 de di nav doza kurd de ye, di rya v doz de kedeka mezin daye, hertim di nav hewldan de bye ku astengiy li piya xwe bide al. Roinbrn kurd, syasyn kurd di v arovey de axaftinn ku fermandar HPG rexne dikin kirin, gotarn ku w scdar dikin belav kirin.

     Li v konferansa bi sernav Di prosesa qanna bingehn a n de demokratiyet pirsa kurd derbarey tgihtina pirsa kurd areserkirina w de gelek tit hatin axaftin. Lbel kakil pirs, pirs bi xwe nehat axaftin. Wek mnak, bona i pirsa kurd li raq heye, bona i pirsa kurd li ran li Sriyey heye, bona i pirsa kurd li Tirkiyey heye, bona i kurd ligel cografyaya ku li ser akinc ne hatine jihevxistin, parekirin parvekirin? Digel ewend nufsa xwe ya mezin bona i tu statuyeka kurdan, statuyeka Kurdistan nn e? Pirsa kurd bona i heta roja royn areser nebye wisa maye? Digel ku li chan dewletn xwed nufseka bi qas sed hezar yan pnc hezar j hene l kurd digel ewend nufsa xwe ya mezin di v ry de pa de mane, nikanbne gav biavjin? Ev hem, divt li dervey her away projeyn siyas li dervey hem tesawurn siyas, li dervey pnyazn aresery, bi tgehn zanist syas bne tgihtin. Ev yek, d zanna me ya derbarey kurdan Kurdistan de zdetir bike, herwisa, ew demn ku bi baldar her dixwazin di tartiy de bihlin, d akera bike. Gelek grng e ku dewra saln 1915-1925an di aroveya peywendyn navnetewey de bte vekoln.  

    Di w dema ku konferansa kurd dihate kirin de, li Diyarbekir, zarokn kurd, bona ku fade bidin, bo dozgeriy dihatin vexwendin. Deh kesn ji van zarokan di binya panzdehsalya xwe de bn, dudu j j, di binya dehsaly de bn. Ev zarok, end meh ber bn Dewletn Yekby yn Amerkay, li bajar san Fransisco bedarya Festvala Muzk ya Chan kiribn. Di v festval de strann kurd, tirk, ereb, rs, bran, ermen, suryan rm stirbn. Herwisa, srda Ey Reqb j strbn. Derbarey strna v srd de prosesa huqq dane destpkirin. (www.kurdistan-post.com12 sibat 2008) Bona ku strne, derbarey zarokn ku temen wan ji panzdeh salan kmtir e j wisa vekirina dozn cidd yn huqq bi me nan dide ku b hela pirsa kurd cend giran e. Di dema berxwedan de, te div li Diyarbekir an li dern din be, gelek zarokn din j hene ku hatine girtin, li kelemeyan hatine xistin, hatine zindankirin. Di roja 21 sermaweza 2004an de li Qosera Mrdn Uur Kaymaz dozdehsal bav w Ehmed Kaymaz bi hinceteka ku terosst in hatin kutin. 13 gule li Uur Kaymaz 12 sal ketibn. 

    Div li ser v rew bte rawestn ku digel ewend tkon hn j nav kurdan di sazyn navnetewey de nn e, ten di aroveya tgeha teror de nav wan derbas dibe. Dema ku zarokn kurd n ku temen wan di biniya panzdeh salan re ye, bona ku strne, tne girtin, di heman dem de, Kosova di demeka gelek kin de, dibe ku di v meha sibata ku em tde ne de, serxwebna xwe lan bike. Kosovaya ku xwedy 2 mlyon nufs ye, di nav prosesa lankirina serxwebna xwe de ye l kurdn ku nufsa wan 40 mlyon e hn di peywendiyn navnetwey de nav wan derbas nabe. Ev yek bi me nan dide ku li saln 1920 nzama navdewlet awa di elenya kurdan de hatiye dann, ev yek bi awayek akera derdikeve meydan. Dema ku serxwebna Kosovay derkete rojev, hing Dewletn Yekby yn Amerkay Yektya Ewropay bi awayek pt pitgiriya serxwebna arnawudn Kosovay kirin. Ten Sirbstan li hember serxwebna Kosovay derdikeve yek j, Federasyona Rsyay ye ku pitgirya Sirbstan dike. Dema ku mesele t ser serxwebna Kosovay, yekpareyya axa Sirbstan, bibrxistinn bi v away nayne rojev. L i dema ku kurd daxwazn xwe yn syas didin zann hing yekpareyya axa raq, yekpareyya axa Sryey, yekpareyya axa ran yekpareyya axa Tirkiyey tavil derdikeve rojev v yek tnin bra kurdan. Bguman d ev bibe mijareka grng ku nzama syas ya chan di saln 1920an de, di dema danna Yektya Neteweyan de b awa di elenya kurdan de hatye dann, ev statuko di roja royn de hn j awa dewam dike. Tgihtina van xussan d gelek grng be. T zann ku ew neheqya ku di dema Yektya Neteweyan de li kurdan hatiye kirin hn j dewam dike. Div li ser van navan j bte rawestn ku Cemyeta Miletan, Yektya Neteweyan, her wek ku tye dtin, behsa miletan dike ne ku dewletan. Lbel kurd, ne ku wek dewlet, wek milet j nayne qebulkirin

    Di pirsa kurd de, bguman helwsta Tirkiyey gelek girng e. Tirkyey heta ro digot Ez nahlim Tirkye pare bibe. Pit ku li raq Hukmeta Herma Kurdistan ava b, pit destkeftinn syas yn kurdan, gotinn wek em r nedin ku raq pare bibe, ji lay Tirkiyey ve tne gotin.

    Li Tirkyey pirsa kurd pirseka bingehn e. Di tgihtina chan ya Tirkyey de, di sazkirina peywendiyn bi dewletn din re, bi sazyn navnetewey re, dsa, tgihtinn derbarey kurdan de, derbarey pirsa kurd de hene. Heta roja 5 sermaweza 2007an tgihtineka wek Dinya dimen me ye, herkes pitgirya teror dike, herkes destek dide terorꅔ heb. Pit v roj, heta ku di roja 15 berfanbar de, pit ku Qendl hate bombebarankirin, car gotinn wek Li dinyay hem dewlet saz me destek dikin, heq didine me hatin gotin.  

    Dema ku mesele were ser Kosovay divt em bala xwe bidin ser mijareka din j. Dibjin, li Kosovay, li dora 30-35 hezar tirk hene. Li Kosovay li bajarn wek Glan, Przren Vitirin hindek tirk hene. Tirkiye, li Kosovay, li wan bajarn ku tirk tde kom bne, dibje bila li wan deran li rex ziman arnawud sirb bila ziman tirk j bibe zimanek ferm, bona viya di nav hewldaneka pt de ye. Ji van bajaran di yek de dibjin li dora 5 hezar tirk hene. Herwisa, t dtin ku Tirkye li wir j di nav hewldaneka pt de ye, da ku ziman tirk bibe zimanek ferm. Ev daxwazn Tirkiyey bi ser j ketine. Di van ar bajarn Kosovay de li rex ziman arnawud sirb, ziman tirk j bye zimanek ferm Lbel, li Tirkiyey daxwazn 20 milyon kurd yn mna ziman zikmak, ango daxwazn perwerdeya bi ziman zikmak, hn j di aroveya teror de tne helsengandin. 

    Di wan rojn ku konferansa kurd dib de serokwezr Recep Tayyip Erdoan li Almanyay b. Ligel serokwezra Almanyay Angela Merkel hevdtin pk dian. Serekwezr ligel tirkn ku li Almanyay dimn re j hevdtin pk an. Serokwezr Erdoan dema ku bi tirkn ku li Almanyay dimn re hevdtin pk dian, Almanyay rexne kir got Asmilasyon tawaneka merivatiy ye. Ji tirkan re got, ziman xwe, nasnameya xwe ji br ve mekin, asmle mebin, l fr alman j bibin bi v away tit gotin. Ev axaftin ji aly kurdan ve bi awayek pt hate rexnekirin. aredar Sr y Diyarbekir Abdullah Demirba ku ji kar hatiye derxistin, di axaftina xwe ya li konferans got, Birz serokwezr, v tawana han zdetir we li hember kurdan kiriye. Abdullah Demirba ji ber hewldann xwe yn ku dixwest li aredariy pirzimaniy bide uxulandin, ji lay Wezareta Navxwey ji kar hatib derxistin. Dadgeha bilind (Danitay) j v kiryar li gor huqq munasib dtib. Reaksyona Tarhan Erdem ya derbarey gotinn serokwezr yn Asmilasyon tawaneka merivatiy ye j gelek balk b. Gotara Tarhan Erdem ya ku li roja 14 sibat 2008 de li rojnameya Radikal bi sernav Tehsa Kurd a Serokwezr weya de rexneyeka pt a sergirt heb.

    Derbarey asmlasyon de div bte gotin ku Ji vir p de em bi ziman xwe y zikmak biaxifin. Em bi kurd biaxifin Ger biryareka bi v away bte girtin d ev bibe helwsteka rast. Ev, ne ew mijar ve ku li ser biryar bte girtin. Ev pirseka wisa ye ku bi heyecan ve girday ye, reweka wisa ye ku div meriv bij. Li gor qenaeta min bersiva her ba ku meriv bide deolojya ferm j d ev be. Ka em saln 1980yan bnin bra xwe W dem, li dadgehan, ji hevaln ku dixwestin parznameya xwe bi kurd bidin, ev yek dihate gotin: Bi tirk biaxifin, i dibjin bibjin. Dixwaz dijnan bidin, bes bi tirk biaxifin

_____________________

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

avkan: http://www.peyamaazadi.org

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org