Mewlid Ysif Zelxa Qesdey Kerbela
 
Roan Lezgn
 
 
No kitab ma yo erjaye ver c, serran 1970an de bi alfabeya erebk ameyo nuti destnutey ey vila by z la esas, bi hawayko tekuz qismk het W. K. Merdimn qismk z het Mehmet Uzun (Pali) ra tiranskirbey alfabeya latn ya kurdk byo 2004 de stanbul de het weanxaney Vatey ra ginayo ap ro.
Ver ke ez derheq muhtewaya n kitab ma de malumatan bida ima, ez wazena nutox n kitab ma, yan Mela Mehemed Ely Hun bida inasnay.
Mela Mehmed El 1930 de Hun de ameyo dinya. Lac Mela Husn yo. Nufus de namey xo M. Ali ztrk o.
Hun, yew nehyeya Pali ya. Dewlete namey aye bedilnayo, kerdo Bayhan. Hun, Pali ra teqrben 50 klometre dr de, myan Dara Hn Paliy de, ver Roy Murad de yew nehya ya. Xet tirne ke Xarpt ra ina hetan Tx (Tatwan), uca ra vyarena.
Mela Mehmed El gelk medreseyan welat de feqtye kerda. Ver zaf mela seydayan namedaran de wendo. Mela Mehemed El, dewa xo Hun de 25 serr mamtya fexr kerda nika z dewa xo de maneno.
Hema des-duws serre byo ke eq wendi p girewto. Ey Dyarbekir, Silva, Bismil, Batman, Srt, Perwar, irnex, Misirc, Mrdn Cizra Botan de wendo. Melay wext y namedar sey Mufty Erxen Mela Evdisemed, Mela Mehmed Gurhuseyn, x Mehmed Emn rmg, x Seyday Cizre het wendo.
Mi gore, Mela Mehmed El yew aro xas o. Xulq xo ra wayr damara arye yo. Rojke ino yew zyare ser. Uca, sey lham r yeno qelb ey. dest pkeno bi ziwan dayka xo, bi kurdya zazak nuseno. Vano:
 
Vern d vac namey Homay, Muhammed lac, py may
Gergu bian ay-ay, wi yewek p may.
Muhammed Peyxembr ma wo, Muhammed lac Amna wo,
Gergu bian ay-ay, wi yewek p may.
             
Bel, hema qijekya xo de kewno wendi nuti edebyat dima. Gama ke Dyabekir de waneno, phesno ke Seyday Xas Mewlid Kirdk nuto. Nara wexto ke Farqn de, dewa Qurt de waneno, kewno n Mewlid dima ino reseno Hezan. ino ver Seyday Xas ke yew nusxeya Mewlid Kirdk xo r peyda bikero.
Nika merdim eno bi rehet vajo ke n heme dell sehh ke Mela Mehmed Ely Hun yew aro esl o. Byay xo ra wayr yew damara edeb yo.
Wexto ke Seyday Xas zyaret keno, Seyda dest xo dano patya ey ro duay keno ke o z bibo yew ar.
Seyday Mela Mehmed Ely Hun derheq nuti de fikr xo wina zah keno, vano:
Gel birar,
Tarx qeleme ra baret o. Wexto ke n kelmey ke mi hetan tya vat, eke nigryayn qeleme, eke yew ca de nameyn zeftkerdi, ewro roj ima r nameyn vati. Yew yo ke grya qeleme sey yew seyd yo ke tapiyayo; yew teyra ke ha dest to de, zerey qefes de ya, i wexto ke ti biwaz veradan, i wexto ke ti biwaz xo het verden. Tarx z naye ra baret o. Her tekerrur ra baret o. El ino, Wel yeno. Wel ino Ehmed yeno. Ehmed ino Mehmed yeno. Bawkal ino bab yeno, bab ino ewlad yeno. Ewlad ino torin yeno(r. 4).
derheq heskerdi welat ziwan de z hna n yan ro ma ret keno, vano:
Weten xo ra heskerdi man ra yeno. Yew merdim man ey bi, weten xo ra hes keno.
nsano biaqil xo inasneno, milet xo inaneno, ziwan xo r xizmet vneno. Milet xo r xizmet vneno. Weten xo r xizmet vneno(r. 5).
Seyda Mela Mehmed Ely Hun ke, dewij ey tira van Hec Xoce, ver ke ez behs kitab ey bikera, ez vana Homa ey raz bo ke, ey bi ziwan ma yo rn no kitabo erjaye ard meydan.
 
Kitab ey de heme hr qism nutey Mela Mehemed El, yan Mewlid, Ysif Zelxa Qesdey Kerbela menzm , yan bi nezm (rk) amey nuti. Label ver ke n dest pbiker, rpel 3. ra hetan 12. Mehmet Uzun o Paliyj derheq cuy Mela Mehemed El de, derheq huner eseran ey de yew nuteyo derg nuto tede malumatan muhman dano wendoxan.
Ny ra dima, yew roportajo ke W. K. Merdimn N. Celal roja ys menga desine ya serra 2003 (16. 10. 2003) de seyday Mela Mehmed Ely Hun reyde kerdo ver c kovara Vate humar 18. de weanyayo rpel 13. ra hetan 33. dewam keno. Xora, heme nutey ke no kitab de est ver c kovara Vate de z weanyay.
Namey roportaj bi xo z mandar o. Yew fadey Mela Mehmed El ra ameyo girewti ke, vano, Ziwan Ma We o, Feqet Malesef Aliman Hetan Nika hmal Kerdo.
Seke ima temaekerdox erjayey z zan, rast a ke ziwan ma hetan nika hmal byo. Bguman sebeb xo zaf , la rast a ke yew tira hmalkariya aliman ma yo. Zaf aliman ma ziwanan bnan de heta ti vaj ehend mahir , la ziwan xo de ney! Ma wayrye ro ziwan xo nkerdo. Label, Homa hes bikero, nallah tya ra pey ma heme ro ziwan xo wayrye bikerin. Ma bi ziwan xo biwanin, binusin, qisey bikerin... 
No roportaj de derheq cu fam feraset nuti Mela Mehmed El de malumat dewlemend, fikr muhm est ke ewro ma tira derse bigrin. Mesela, derheq sitandardbyay zazak de, yan seba ke yew ziwano sitandard virazyo, W. K. Merdimn ey ra perseno vano:
Kirdk de fek muxtelf est. To d ca ra ca bedilyen. Myan kirdkya ma Pali, Swregi, rmg de ferq esto. Her kes sey kirdkya dewa xo binuso yew sitandard nno orte! To d tirk de van stanbul Trkesi, yan nuti de aye esas gn in. Nika ke Vate de xebityen prune unverste qednaya, her yew end heb ziwanan zano. Mintiqey nan cya y, fikr nan cya y label amey thet van, Gan ma yew kirdkya nutek ya sitandarde virazin. O ke kird o, wexto ke nut, gan tira fam bikero.
Fikr Mela Mehed El z no yo ke vano:
hetan ke deyn z nbo, nbena. Zazay Paliy zazayan ewlg ra gerek kelman deyn bigr. Nara, hem z fedakarye biker, yan qebul biker.
Dima ra hna W. K. Merdimn vano:
Her kes rikdar bo, yan nad bikero vajo lla dewa mi! nbeno. No fikr to zaf muhm o. Her kes gan nvajo Ez ke esta, ez a! gerek fedakarye bikero.
Seyda cewab xo de vano:
Hem deyn, hem z fedakarye. Yan, qebul biker. Fedakarye, qebulkedi r van. Mesela r mi de yew qafye nameye ci, mi ziwan ewlg ra, ziwan Lic ra, ziwan Swregi ra girewta. Gerek ez fedakarye biker, aye z qebul biker. Ez vaj, na z zazak ya. Na z yew ve ya.
Bel seke ima z vnen, n vatian de ma r ret muhm est.
 
Mewlid
Seke mi ver c z va, Mela Mehmed El dewa Paliy Hun ra yo. Bguman ziwan ey z fek Pali yo. Label tena qm xo bi ziwan dewa xo nardo. Sen ke Ehmed Xan z wexto ke Mem Zne nuta, ey z heme veyan kurmanck ra stfade kerdo, Mela Mehmed El z, heriqas bi fek Paliy nuto z la bi o qayde fekan bnan kurdkya zazak ra z stfade kerdo.
Mewlid Mela Mehmed El panc qisman 266 beytan ra yeno meydan. Ez wazena her qism ra end beytan binawna.
1.Qismo vern Qicey Peyxember ya. No qisim de news (19) beyt est. Wina dest pkeno:
 
Bsmlahrrehmanrrehm,
 
Vern de vac namey Homay, Muhammed lac, p may
Gergu bian ay-ay, wi yewek py may.
 
Muhammed Peyxembr ma yo, Muhammed lac Amna wo,
Gergu bian ay-ay, wi yewek p may.
 
Muhammed ik est yew ah , Muhammed lac Ebdullah ,
Gergu bian ay-ay, wi yewek p may.
 
2.Qism diyne, Mewlid Peyxember yan byay Peyxember yo 70 beyt tede est. Ez n qism ra z end beytan nawnena. Mela Mehmed El vano:
 
Namey Homay vaj hver, pey namey Homay ak ber.
Xebr Mewlid we xeber , biwan Mewlid Peyxember.
 
Peyxembr zaf aiq resnaw, y qelb aiqan venaw.
Mewlid Peyxember benaw, biwan Mewlid Peyxember.
Yew ret ken ez qey tu r, dewam bikir Quran xu r
Ti wazen cennet de hr, biwan Mewlid Peyxember.
 
Peyxember r ame Quran, sukey Mekk d iney bizan
Cuzey Quran ra pey meman, biwan Mewlid Peyxember.
 
3.Qism hryne Duay y. 15 beyt no qism de est. Vano:
 
Ya Reb we b heqqr-Resl, ya Reb Mewlid ma bik qebul!
Ya Reb ti ma nikr melul, ya Reb duan ma bik qebul!
 
Ya Reb ti ma zell nk, ya Reb ti ma rezl nk!
Muhammd ma r dell bik, ya Reb duan ma bik qebul!
 
Qey xatir namey Cell, qey xatir brahm Xell
Muhammd ma r bikr dell, ya Reb duan ma bik qebul!
 
Ma z vajin nallah Homa duayan ey z ma z qebul bikero.
 
4.Qism arine de Mrac Peyxember esto. No qisim de z neway hr (93) beyt est. Mela Mehmed El vano:
 
Ti hvr namey Homay vaj, ti namey yi r ben muhtac
Peyxembr ard panc wext nimac, Peyxembr ma vca Mrac.
 
Ti pey zikir aker ber, ti pey ikir bid xeber,
Ti pey fikir dinyay ver, Peyxembr ma vca Mrac.
 
5.Qism pancine z derheq Wefat Peyxember de yo. N qisim peyn Mewlid de z vano:
 
Namey Homay ben rehbr ma, pey Homay abn xebr ma
Merg ha yen vr ber ma, dinya ra i Peyxembr ma.
 
Merdim nezan ti vn verg , wi vn Rahar merg derg .
end we biman peyn d merg , dinya ra i Peyxembr ma.
 
Dinya bena fan-fan, nbena mal qey nsan
Miren iqas nsan gan, dinya ra i Peyxembr ma.
 
Peyn de z vano, Serra 1971 mlad de ameyo nuti bi no qayde qism Mewlid beno temam.
 
Hkayeta Ysif Zelxa:
Mewlid ra pey z nara hkayeta Ysif Zelxa esta. No qisim, Mehmet Uzun alfabeya erebk ra transkirbey alfabeya latn kerda. Tarx nuti na menzme 1982 yo. Na menzme de 152 beyt est. 
Seke ima z zan, na hkayeta Ysif Zelxa myan aran Rojhilat Myann de, myan zaf miletan de yew hkayeya mehr a. Quran de Sreya Ysif de yena qiseykerdi. Mi gore Quran de meseleya tewr edeb, qiseya tewr wee na hkaye ya. Nara, seyda Mela Mehmed Ely Hun, Homa ey ra raz bo, ey bi ziwan ma nuta. Ez wazena qismk na hkaye ra tya de neqil bikera. Vano:
 
Bsmllah, vac ak Quran, akir srey Ysif, ban,
Heketey Ysif biwan, hey veyn Ysif Kenan.
 
Mi heketey Ysif cawut, pey nezma zazak nawut,
ima birar r awut, hey veyn Ysif Kenan.
 
Ena heket mi ra benaw, dest mi ra biim yew aw,
Veyn Homay Quran id se vaw? Hey veyn Ysif Kenan.
 
Homay vaw, Ehsenul-qesas, rindey heketan bik hewes
Beyt ma se w pncas, di bes; hey veyn Ysif Kenan.
Yew ruec lac b aspar, va Bawko ma in cey war
Ysif beraw wa bik yar, hey veyn Ysif Kenan.
 
Yaqb va, Cey war dur , tersen verg z Ysif bwr!
Yn va, Meters, ma n tu r, hey veyn Ysif Kenan.
 
Yn Ysif et zerey yew br, ecb bena, yeno km vr!
Y n d amey, y bermay p r, hey veyn Ysif Kenan.
Yn yew deme ena vyarney, cnyn mr qal arney
Zelxa ser lomey varney, hey veyn Ysif Kenan.
 
Cny va, Zelxa bar, ya nizn tep yar,
Sen zerr kewt xizmetkar? Hey veyn Ysif Kenan.
 
Cn mr zaf bb serd, Zelxa y dawet kerd
Tik fk ard, yn werd, hey veyn Ysif Kenan.
 
Zelxa say may ard, ney yn dest a yew-yew kard
Yn Ysif d, tekbr ard, hey veyn Ysif Kenan.    
Emanet k yi va ab, girot sawit iman bab
im bab uca d ab, hey veyn Ysif Kenan,
 
Birey bn z amey resey, yew deme mnd bar weney
Vr xu tada het ucey, hey veyn Ysif Kenan.
 
Welat xu ra yn xu wept, heyna rahar Misir tept
Resey Misir Yaqb ronit, hey veyn Ysif Kenan.
 
Axir peyn de z vano:
 
Melay Hun vn, Ya mubn! Vn, Teweffena muslmn,
We el-hqna bs-salhn. Hey veyn Ysif Kenan.
 
Weqay Kerbelay:
Bad ke hkayeya Ysif Zelxa qedna nara Qesdey Kerbela est. N qesdey z hr heb : 1.Weqay Kerbelay: Hesen, Huseyn (20 beyt ya). 2.Weqay Kerbelay: Hezret Hesen (20 beyt ya). 3.Weqay Kerbelay: Hezret Huseyn (30 beyt ya). Her beyta na menzme ys (16) hece ya. Heme hr qism z 1970 de amey nuti. 
Seke yeno zaney tarx slam de Weqay Kerbelay esta. Kerbela de myan di koman de yew proday virazyayo yew mesela tirajke uca qewimyaya. Na mesela ser o gelk amey nuti, tab Mela Mehmed El z nuto la bi ziwan ma nuto.
Mela Mehmed El Qesdey Kerbela qismo yewin de, yan qism Weqay Kerbelay: Hesen, Huseyn de wina vano:
 
Pey namey Homay biwan, Homay vaw hdel-husneyeyn
Yew pey ax yew z pey guyn, dinya ra Hesen, Huseyn.
 
Hesen, Huseyn eyl r , eyelan y ra vr
Wir d torn peyxembr , dinya ra Hesen, Huseyn.
 
Sukey peyxembr Medna, wir d tede amey dinya
Wir d qey dn r b feda, dinya ra Hesen, Huseyn.
Homay va, Ya hebb, mijdan; Hesen, Huseyn ehd bizan
Ktox wir dn z bwicdan! Dinya ra Hesen, Huseyn.
 
Hec Xoca vn sey mel, ya Reb ti y bik yew wel
Hesen, Huseyn; ewlad El, dinya ra Hesen, Huseyn.
 
Mela Mehmed El Qesdey Kerbela qismo diyn de, yan qism Weqay Kerbelay: Hezret Hesen de z wina dewam keno:
 
Vac, Pey namey Homay wanen, vac Pey namey Homay ez wen
Mevac, Dinya d ez nmiren! Dinya ra i Hezret Hesen
 
Hezret Hesen lac El, Hezret Hesen pl yew wel
Wefat y biwan sey mel, dinya ra i Hezret Hesen.
Hesen ven da Huseyn bira! Va, Ha merg bon nizd mi ra!
Va Hn xatir wazen tu ra. Dinya ra i Hezret Hesen.
 
Hec Xoca vn sey mel, Hezret Hesen lac r El
Ya Reb, ef bik qey vil tel, dinya ra i Hezret Hesen.
 
Mela Mehmed El Qesdey Kerbela qism hryne de, yan qism Weqay Kerbelay: Hezret Huseyn de z bi no qayde dewam keno:
 
Vati namey Homay bi deyn, tu namey Homay qic meveyn!
Wefat Huseyn benaw, rind veyn; dinya ra i Hezret Huseyn.
 
Huseyn lac El r, Huseyn torn peyxember
Werre eya dinyay ver, dinya ra i Hezret Huseyn.
Yew fesadey kewt Kerbela, ar ucay zaf d cela
Yn d bela, yn d xela; dinya ra i Hezret Huseyn.
 
Dinya d bbextey ine bn, wa ena dinya d bext bibn
Dinya bin Huseyn nn, dinya ra i Hezret Huseyn.
 
Hec Xoca Mehmed El, Weqay Huseyn van sey mel,
Pl yew ehd, pl yew wel, dinya ra i Hezret Huseyn.
 
N qesdeyan ra dima z, rpel 84. ra hetan 119. kopy destnutey orjnal ke Mela Mehmed Ely Hun bi alfabeya erebk nut, est.
Ver ke ez nutey xo biqedna, seba zehmetdyay embazan erjayan ke amadekerdi apkerdi n kitab de keda nan esta no kitab kerdo xizmet ziwan ar ma, ez hemne r sipas kena.
 
 
 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org