Li ewlg Panela Ehmed Xas b

 

 

Roan Lezgn

 

 

 

 

Panela bi sernav Despka Edebyata Kirmanck (Zazak) Ehmed Xas ku ji aly komeleya pdena ewlg (Bin-Der) hat organzekirin li ewlg b eleqeyeka mezin hat nandan. Panela ku bi qas 120 kes bedar bn li salona konferans ya Otel Sarioglu li roja 12.04.2009 saet 14.00 de dest pkir saet 16.00 de temam b. Di panela ku serek desteya rvebirya komeleya Bin-Der Mistefa Karasu axaftina destpk kir de zimanzan, lkolner nivskar kurd navdar Mehemed Malmisanij axaftina bi sernav Ji destpk heta ro edebyata kirmanck Ehmed Xas, nivskar Mihyedn Myalan axaftina bi sernav Berawirdkirina Mewlidn Kirmanck (Zazak) pk kir, ar Mela Mehemed Kavar ji mewlida Ehmed Xas hin be bi meqam xwendin nivskar Mehmd Nitey j moderatorya panel kir.

Serek desteya rvebir a komeleya Bin-Der Mistefa Karasu di axaftina destpkirina panel de bi leheya kirmanck, da zann ku bi lidarxistina alakyn wisa d bajar ewlg ji lay kultur huner ve p de here, herwisa, ev leheya kurd ku ber bi helandin ve die, d zinde ge bibe. Herwisa, da zann ku ew wek komele gelek bextewar in ku alakyeka wisa li dar xistine.

 

Panel ji ser heta dawy bi leheya kirmanck (zazak) b.

 

Pit ku moderator panel nivskar Mehmd Nitey panelst dan naskirin derbarey mijara panel de agah dan bedaran, hing zimanzan, lkolner nivskar kurd navdar Mehemed Malmsanij dest bi axaftin kir. Malmsanij p derbarey leheyn kurd de agahyn git dan axaftina xwe wisa dewam kir: Ev leheya me li hermn cih bi navn cih t binavkirin. Wek mnak, li herma Dyarbekir qezayn w li herma ewlg qezayn w bi nav kirdk t binavkirin. Li herma Drsim, li Erzingan, Swas Gimgim bi nav kirmanck t binavkirin. Li naveyn rmg, Swreg Ald bi nav dimil t binavkirin. Li derdora Maden j bi nav zazak t binavkirin. L em wek grb nav kirmanck terch dikin. Herend di nav herman de hinek cihtyn devk hebin l ji aly taybetmendyn ziman ve eyn ye yek ji 4 leheyn sereke y ziman kurd ye. Lbel carnan bi at ten jibo leheya kurmanc kurd t gotin. Hing, bi v away, mna ku ev leheya me zimanek din be t fmkirin. Ev xelet e. Peyva kurd nav hevpar y hem leheyn kurd ye.

Zimanzan, lkolner nivskar kurd navdar Mehemed Malmsanij di berdewama axaftina xwe de wisa got: Ehmed Xas ku li gund Hezana Lic hatye dinyay demek mufttya qezaya Lic j kirye, yekemn nivskar v leheya me ye. Berhema w ya navdar Mewlid Kird cara p di sala 1899an de li Diyarbekir li apxaneya Ltografyay li ap ketye. Ev berhem di eyn dem de yekemn berhema kurd ye ku di apxaneyeka modern de li ap ketye. Pit v berhem mufty Swreg y w dem Osman Efendy Babij j mewlidek nivsye. L ev mewlid gelek di pey re, di sala 1933 de li am ji aly Celadet Bedirxan ve hatye apkirin. Ji ber poltkaya dewleta Tirky ya nkarker, qedexeker zordar ku demeka dirj li ser ziman hebna kurdan dewam kir, lewre heta saln 1970y ne bi leheya kurmanc ne j bi leheya kirmanck (zazak) berhemn nivsk nehatine apkirin. L pit van salan p li kovaran hd bi hd her du lehe hatin nivsn pdenek b. Roinbrn kurd ku ji ber tadaya dewlet revyan dervey welt, dest bi xebata li ser zimn kirin bi v away ji aly nivsn ve her du leheyn ku li Bakur tne axaftin pde n. Wek mnak, li dora 15 kurdn ku leheya kirmanck diaxifin, di sala 1996an de, li Swd cara p em kom bn me Grba Xebate ya Vatey ku li ser standardzekirina v lehey dixebite damezrand. Di areweya v xebat de heta ro me 17 kombn kirin. Kombna me ya her dawn li Diyarbekir, di 8, 9, 10 11 v meh b. Di her kombn de her car me hinek pirsgirkn ziman yn v lehey munaqee kirin me qaydeyn gramera w tesbt kirin. Di v arewey de heta niha me 32 hejmarn kovara Vate weandin. Herwisa, me kitbeka mlay, ango rastnivsn ferhengek ku s caran hatye firehkirin ji nuh de apkirin weandin. Dsa, ji aly Weanxaneya Vatey ku li stanbul ye, ji destpka xebata me heta niha 27 kitbn kirmanck ap bne gelek kitb j li ber ap ne. Heta niha tevhev li dora 170 kitb di v lehey de weyane. Tab, nisbet bi zimann din, dibe ku ev xebat hejmara van kitban di dereceyeka komk de be l ger em poltkaya nkarker, qedexeker zorady, herwisa, mkann me yn kesane km bidin ber av, jibo me ev dibe serketinek. Em hvdar in ku gel me bi taybet ciwann me di axaftina xwe ya rojane de v lehey bi kar bnin xebatn nivsk biopnin.

 

Pit ku ar Mela Mehemed Kavar ji Mewlida Kird end beyt bi meqam xwendin, car nivskar ewlig Mihyedn Myalan berhema navdar a Ehmed Xas ji gelek alyan ve bi dorfireh analz kir bi mewlidn din ku bi v lehey weyane danberhevyek kir.

 

Nivskar lkolner ewlg Mihyedn Myalan p derbarey berhema Ehmed Xas ku yekemn berhema nivsk ya leheya kirmanck (zazak) ye, bi dorfireh agah dan. Mihyedn Myalan pa wisa dewam kir: T dtin ku Ehmed Xas di nav hewldaneka mezin de bye daku dewlemendya v leheya kurd ya ku her dereng hatye nivsn sbat bike. Wek mnak, mewlida kurmanc ku berya w hatye nivsn, herwisa, di mewlida tirk de j, nav bean bi ereb ne. L di berhema Ehmed Xas de nav bean wateya bsmllay bi kirmanck (zazak) ne. Li gor w dem ev cihtyeka mezin e. Ji lay din, di Xas de hem lm heye hem rfan heye. Xas, xwedy zanneka kr a lm r ye j. W ziman gelek bi hsan bi hostat bi kar anye. Di ahesera xwe de sembol ewend bi krah hostat xebitandine ku meriv b hemd xwe heyran dimne. Wek mnak, Xas sembola qelem gelek hostayane bi kar anye. Di berhema w ya mezin de p Xwed bi qelem re diaxife. Titn ku d bixuliqne yek bi yek bi qelem dide nivsn. Li vir, Xas hewl dide xwe daku hz qedr qelem bi me bide zann. Heta niha di v leheya me de gelek mewlid hatine nivsn. Hema bibjin ku hemyan lhama xwe ji Xas girtine ketine bin bandora w. Lbel tu yek ji wan negihaye Xas. Bandora wan lokal maye. L berhema Xas, nav deng Xas, digel poltkaya ewqas nkarker, qedexekar asmlkasyonst, dsa j, li her der belav bye. Ev j mezinahya Xas nan dide.

 

Pit axaftina nivskar Mihyedn Myalan Mela Mehemed Kavar dsa ji mewlida Xas ji mewlida Osman Efendy Babij end beytn din xwendin. Pa hinde bedaran pirsn xwe ji zimanzan lkolner Mehemed Malmsanij kirin roveyn xwe pk kirin. Pit bersivn berfireh ku Malmsanij dan panel bi daw b.

 

Roja ber, ango roja 11 meh Grba Xebate ya Vatey kombna xwe ya 17. li Dyarbekir temam kirib di dawya kombn de daxuyanyek dab apemeny. Ji ber ku TRT-6 di weana kirmanck de hinek herfn ku alfabeya kurd de nn in bi kar tne, TRT-6 qaz kirib xwestib ku rayagit di v war de hyar be.

 

 

 

 

   

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org