Pirsa Kurd AKP

 

smal Beiki

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

 

 

Di Partya Edalet Pven (AKP) de ew radeya syas ku bikanbe di Pirsa Kurd de areseryeka demokratk pk bne tune ye. Di hukmeta AKP de gelo nyetek ku ji v pirs re areseryeka demokratk bne heye, gelo hukmeta AKP hs dike ku di v mijar de titek bike, gelo titek wisa difikire, ez ne emn im. AKP, di dema hilbijartinn 22 trmeha 2007an de herwek ku xwedy nyeteka wisa be dihate dtin. L d wisa nay dtin. Ger pwsty bi kirina hn titan bibne yan hs bike j, d ne di w yana syas de ye ku bikanbe pk bne.

 

P divt dendika pirs bte tgihtin

i dema ku mesele were ser Pirsa Kurd Kurdistan, berya her tit divt dendika pirs bte munaqeekirin ku b hela ima pirseka wisa heye? Dyardeyn bingehn ku pirs pk tnin i ne? Pirs ima heta bi roja royn nehatiye areserkirin? Berya ku li ser aresery bte axaftin divt li ser dyarde prosesn bi v away bte axaftin, ev tit bne munaqeekirin. Ev hewldan j ten dikanin di reweka azadbna raman de, di reweka azadbna xwefadekirin de pk werin. Ya rast ew e ku azadya xwefadekirin, azadya raman bona ku meriv bikanbe di v mijar de lkolnan bike v pirs munaqee bike, pwst p heye.

Li Tirkyey azadya raman, azadya xwefadekirin nebye dezgeheka rnit. Qedexekirina raman bi tund heye. Ev qedexekirin, di ser de bona ku Pirsa Kurd Kurdistan neyte axaftin, bona ku p li munaqeekirina v pirs bte girtin hatiye dann. Bona ku p li axaftin munaqeekirina pirsn wisa bte girtin pwst bi qedexekirin t dtin. Dema ku di sstemeka syas de sazya deolojya ferm hebe, hing sirut ye ku p li azadya raman azadya xwefadekirin bte girtin. Di sstema syas ya tirk de deolojya ferm sazyeka gelek girng e. Ya ku jyana ramyar, zanist huner dyar dike stqameta wan tayn dike, deolojya ferm ye. Li cih ku deolojya ferm ewend zal be, ne mumkin e ku ramana azad zanist p de biin, herwisa, ne mumkin e ku jyaneka tendurist dnamk a ramyary j pk were. Sazya deolojya ferm, r nade ku rewa hilbernyeka tendurist a zanist bibe. Ne mumkin e ku di nav sstemeka syas ya wisa de, di nav civakeka wisa de azadya zanist bibe. Di sstemeka syas de ku sazya deolojya ferm jyana ramyary dyar bike, stqameta w tayn bike, p li fikirn xwefadekirina azad bte girtin, qedexekirina raman serdest be, hing, meriv nikane behsa w bike ku azadya zanist heye zanist dikane p de bie. Unverste, mna sazyan li dij azadya raman ne. Meriv dikane bibje ku di nav sazyn ku p li azadya raman digrin de unverste di ser de ne. Bguman di unversteyan de hindek mamostayn ku xwedy fikrek azad bin j hene. L hejmara kesayetn wisa gelek km e. Div em bidin zann ku deolojya ferm ne ku deolojyek ji deolojyan e. deolojya ferm bi mueydeyn dar ceza t xwedkirin parastin. Bona ku piek deolojya ferm rexne kirine, derheq gelek mamostayn unverstey de doz hatiye vekirin, hatine mehkmkirin, ji unverstey hatine drxistin. Ev naneyn balk in, ku di unversteyan de tunebna azadya zanist bi me nan didin. Biryara dadgeh ya derheq hindek profesoran de li Temyz hate xirakirin. Hing ev j bi me nan dide ku dadgeh j ji edalet huqq dr ketine, bne organn crakirin parastina deolojya ferm.

ert bingehn y zanist ew e ku azadya raman hebe. Hilbernya zanist ten dikane di ertn ku azadya raman wek sazyek rnitiye de pk were. ert bingehn y demokrasy j ev e. Di nav civaka ku p li azadya raman hatiye girtin azadya xwefadekirin hatye astengkirin de demokras pk nay. Keng ew mewzuata ku p li azadya xwefadekirin digre bte rakirin hing demokras dikane pk were.

 

Titn ku AKP nekirine

Partya Edalet Pven (AKP) di v war de i kirye? Di war hilanna qedexeyn li ser raman de i hewldaneka w bye? Ger meriv ji lay titn ku AKP nekirine bala xwe bide ser meseley d hn batir be. Ew hewldana anna rojev ya serp (turban), di v hewldan de nad kirin, divt ji hewldann anna azady neyne hesibandin. Divt ev hewldan wek hewldaneka terchkirina jyana muslumanty bte hesibandin. Ev rastyeka li meydan ye ku di war tkona li hember qedexeyn li ser azadya raman de hukmet i gavek neavtye. Jixwe, di meseleya serbestkirina serp de j bi partyeka ku her zde li hember azadya raman ye, ango bi Partya Bizava Netewey (MHP) re hevkar kir. Ev j bi awayek vekir bi me dide nan ku i peywendya serbestkirina serp bi hilannan qedexeyan re nn e. A di reweka wisa de li ser areserya Pirsa Kurd axaftin tne kirin.

Ez ne di w qenaet de me ku hukmet xwedy w radey ye ku bikanbe Pirsa Kurd areser bike yan j areyek ji Pirsa Kurd re bibne. Di vir de j, divt ez bidim zann ku peyva areser tgeheka zaf ye. Wek mnak, ew tit ku hn j re dibjin areser berevanya w dikin, dibe ku li gor hinekn din km be. Ev yek ba akera ye ku hukmet di war areserkirina Pirsa Kurd de ne xwedy radeyeka syas ye. Meriv dikane bala xwe bide ser doza girtina Partya Edalet Pven v yek zeh bike. Serdozger Komar y Temyz di roja 14 adara 2008an de li Dadgeha Qanna Bingehn doza girtina AKP da vekirin. Di civakn demokratk de, di sstemeka demokratk a syas de girtina partyn syas ne ji byern wisa ne ku hertim bne dtin. Mebjin ku ev part ji sed 47 (% 47) ray girtibe, hing, ev yek dibe byereka wisa ku meriv li ser ba bifikire. Ji ber ku Tirkye ne xwedy sstemeka demokratk a syas ye, hing hertim bi girtina partyn syas re r bi r dimne. Girngtirn sazya sstema syas ya tirk deolojya ferm ye. Bona ku berevanya deolojya ferm bte kirin di qadeka berfireh de qedexeyn raman hene. Di Qanna Cezay de, di Qanna Tkona li Hember Teror de, di Qanna Partyn Syas de, di Qanna Sazyn Xwendina Bilind de, di Qanna Civn Xwepandann Girsey de hn di gelek qannn din de qedexeyn raman hatine dann. Di mewzatn cezay de qedexekirina raman gelek berfireh cih girtiye. Ev fehma han bi civakeka demokratk re nagunce.

deolojya ferm, di ser de arta tirk, ji lay unverste, dadgeh, apemen gelek sazyn bingehn yn din qew t parastin. Xwedyn deolojya ferm, ewn ku berevanya deolojya ferm dikin, dixwazin v yek bnin bra hukmet, bnin bra AKP: Tu diy ji sed 47 rayan werbigr hukmet saz bik. Heta dibe ku rjeya rayn te hn zdetir j be. Ev dikane bibe ji sed 52 yan j 53. Dibe ku ji viya j bilindtir. L i qymeteka v yek li ba me nn e. Xwedy Tirkyey em in. Dibe ku tu bikanb hukmet saz bik l qtdar em in. i giranyeka te li hember qtdara me ya fil dam nn e. Dibe ku li Meclis (TBMM) Hakimyet b qeyd ert y milet ye hatibe nivsn. Ev sloganek e. L hakimyet b qeyd ert di dest me de ye

AKP, hukmet, kes sazyn ku berevanya hukmet dikin apemen, gazincan dikin ku partyeka syas ku di hilbijartinan de 16 mlyon nv ray girtine awa t girtin? Gelek akera ye ku ev proses ne proseseka demokratk e. Ka hela em bala xwe bidin ku AKP, ango hukmet derbarey girtina partyn syas de xwedy himendyeka awa ye? Div em bala xwe bidin ser v yek: ar meh berya vebna doza girtina AKP,  di roja 20 sermaweza 2007an de derbarey girtina Partya Civaka Demokratk (DTP) de doza girtin veb. Ev doz niha li Dadgeha Qanna Bingehn dewam dike. Dema ku ev doz hatib vekirin, hing AKPy ji keyfan firbn. Digotin Partyn ku li gor Qanna Bingehn tevnegerin, partyn ku cudaxwazy bikin, d bne girtin. Em roja 14 adara 2008an bnin bra xwe. W roj serekwezr Receb Teyb Erdogan digot, Ez wek serekwezr, bi DTP re naaxifim. Digot, Bona ku ez bi DTP re biaxifim, ert bingehn ew ku bila bibje PKK rxistineka teror ye. Ev helwsteka antdemokratk e, serekwezr bona ku bi wekln ku xelk ew hilbijartine re, bi partya wan DTP re biaxif ertek wisa diavje ber wan. Ev yek bi me dide nan ku serekwezr ne xwedy himendyeka demokratk e.  Serekwezr Receb Teyb Erdogan ligel serekwezr Spanyay Jose Luis Rodrigez Zapetaroy hemserektya Projeya Lihevanna Medenyetan ttfaqa Medenyetan ku di aroveya Yektya Neteweyan de hatine dann ji lay Yektya Ewropay ve tne destekkirin dike. Pirsa Kurd, helbet di nav pirsgirkn Tirkyey de ya sereke ye. Serekwezr ku di v mijar de xwedy v helwsta han be, hing ew rola w ya di projeyeka wek lihevanna medenyetn Rojhilat Rojavay de ten meriv dibiirne. Digel v yek j, dsa serekwezr di axaftina xwe ya bi sernav Banga li Netewey ya di roja 31 adara 2008an de digot, Em nebn yn ku ji hev dikin, em bn yn ku li hev tnin. L helwsta serekwezr ya li hember Pirsa Kurd, van gotinn w p dike.

Serekwezr, dema ku bona girtina AKP li dadgeh doz hate vekirin j, wisa digot: AKP di hilbijartinan de nz 17 mlyon ray wergirtine. Girtina partyeka wisa, girtina partyek ku bi tena ser xwe yaye hukmet damezrne, bi me dide nan ku li hember v party ten bi kn qerez tevgeryane. Sstemeka syas ku azadya raman mna sazyek tde rnenitibe, ew ne sstemeka demokratk e. Sstemeka syas ku tde deolojya ferm li ser jyana ramyar, zanist, huner syas zal be, ew j ne sstemeka demokratk e. Redkirina axaftina ligel partyeka syas ku di hilbijartinan de 2 mlyon ray girtine, qebulnekirina parlementern v party, helbet ne helwsteka demokratk e. Ger tu rab partyeka wisa ji nedt ve wer, v party red bik, tu girtina v party tewq bik, hing d hzeka ji te mezintir, hzeka serdest j rabe te red bike, d te ji nedt ve were, bona girtina te d bikeve nav hewldanan. Ger di sstemeka syas de reftaryeka andemokratk serdest be, hing, sirut ye ku ev byern wisa r bidin.

 

Derbarey Pirsa Kurd de poltkaya bingehn

Derbarey kurdan de, derheq Pirsa Kurd Kurdistan de awir poltkaya bingehn a deolojya ferm, nkar tunekirin e. Li Tirkyey hem hukmet p awir ferm di xwe de qebul dikin, dikin awir xwe, hn dibin hukmet. Belgeya Syaset ya Asaya Netewey (Milli Gvenlik Siyaset Belgesi) belgeyeka wisa ye ku bi awayek fil di ser Qanna Bingehn re ye. i dema ku te pwstya v belgey pk an, hn tu dikan bib hukmet. Ev j, di esas xwe de, syaset teng dike, ev belgeya han belgeyeka wisa ye ku awir ferm di ser jyana syas de zal dike. Di aroveya v belgey de art, dadgeh unverste di nav hevkaryeka xurt de ne. apemen j berevanya v hevkary dike, v hevkarya han tewq dike, getir dike. Lbel heta ku meriv li hember v rewa antdemokratk tnekoe, ne mumkin e ku meriv demokrasy saz bike. Ev hevkarya han li Tirkyey pya syaset dixetimne, geedan pvena syaset asteng dike. Dyardeya sereke ya syaseta tirk ev e. Pirsa Kurd ne ew pirs e ku bi rya vekirina paktan areser bibe. Pirsa Kurd Kurdistan ne ew pirs e ku li ser daxwazn Yektya Ewropay hindek guhertinn pik yn di qannan de bibin ev pirs areser bibe. Di areserya v pirs de p pwst bi guherneka xurt a di war himendy de heye, pwst bi himendyeka demokratk heye. Bona v yek j divt ev syaseta antdemokratk bi tgehn zanist syaset ji bin ve bte rexnekirin. Hebna partyn syas, zdebna partyn syas, ji endeyek carek bna hilbijartinan, bona demokrasy qm nakin. Li cih ku azadya raman, azadya xwefadekirin mna sazyek nehatibe rnitandin, li wir demokras saz nabe. awa ku azadya raman, azadya xwefadekirin ertn bingehn yn zanist ne, herwisa j, yn demokrasy ne. Hukmet, Partya Edalet Pven bona ku p li girtina partya xwe bigrin, dixwazin selahyetn Dadgeha Qanna Bingehn km bikin, bi v nyet dixwazin di qannan de hn guhertinan pk bnin. Ev ne reftaryeka demokratk e. AKP awa ku hukmet ava kir, w dem ger li hember van qannn antdemokratk biketana nav tkoinek, hing, d gelek maqul bya, l tu hewldaneka wisa ya AKP, ya hukmet neb. Heta ku di dema hilbijartin de soz dab ku d hindek qannan biguherne l pit ku b hukmet, tit ku gotib j nekir. Herwisa, ev j t zann ku dema li hember Partya Civaka Demokratk doza girtin hate vekirin, ev yek bi fehmeka wek oxwe, bi hestn mna oxwe hate pwazkirin. 

Em roja 9 sermaweza 2005an bnin bra xwe. Li emznan bombe avtin dikana kitbfroek. Yn ku bombe avtin ji lay xelk ve hatin girtin. Yn ku hatin girtin wezfedarn dewlet bn. Ew rdann pit v byer j tne zann V dyardey da xuyakirin ku dadgeh ne serbixwe ne, tu qymeteka biryara dadgeran j nn e. V byer da nan ku serwerya huqq j h nn e. Endamn dadgehan hertim derdikevin dibjin Dadgeh serbixwe ne, tu kes, tu meqam yan j tu mercyek nikane ferman, yan j lham bide dadgeran. Rexneyn hindek nivskar rojnamegeran yn derheq v doz de, di v arovey de hatin dtin doz li wan vebn. De ba e, ew wezfadarn dewlet ku li emznan bombe avtin dikana kitbfiro, ew endamn art, ku serekerkan art derheq wan de got Ev zarokn ba in, ez wan nas dikim, gelo dadgeh derheq wan de i kir? Dozger Komar y bajar Wan bona ku di doznamey de behsa hin generalan kirib, ji kar hate drxistin. Gelo van endamn dadgeh ima w dem xwedty li w dozger nekirin? Ev yek derbarey rewa serbixwebna dadgeh de fikrek dide me.

AKP di byera emznan de li hember dendika polad ya dewlet tk . Nikanb li hember v dendika polad ya antdemokratk tbikoe, berevaj, AKP bi v reftarya andemokratk re bye yek. V yek j otorteya hukmet, kargerya hza w ya rvebirin km kiriye, hukmet lawaz xistiye. Li derek ku otorteya hukmet, kargerya hza rvebirin ewend bte kmkirin, akera ye ku d eteya Ergenekon hzdartir bibe. eteya Ergenekon awa ku hzdar b, bguman hedefa yekem ku d ber xwe bidiy, hukmet bi xwe ye. Lbel tkona biryardar a hukmet ya li hember v etey d hem hukmet hem j Tirkyey hzdar bike.

 

Sedem bingehn y antdemokratkya jyana syas ya tirk

Girng e ku li vir pirseka wisa bte pirsn: Gelo ima ewend syaseteka antdemokratk hatiye pkann? Gelo ima pwst bi syaseteka antdemokratk qedexeyn raman hatye dtin? Bersiva van pirsan bi awayek organk ligel Pirsa Kurd peywenddar e. Bona ku kurdan Pirsa Kurd di bin fiar de bigrin, bona ku pirs neyte fmkirin, bona ku p li tgihtina pirs bte girtin, bona ku di nav kurdan de hvyeka aresery nebe, bona ku p li vejna hvy bte girtin, pwst bi kiryarn antdemokratky qedexekirina raman t dtin. Sstema serwerya tirk sstemeka wisa ye. Partyn syas, sendka, apemen hilbijartin ji v dyardeya antdemokratk re dibin perde, r nadin ku bi zelal bte dtin. 

AKP, ango hukmet, dixwaze bi rya biratya dndary, bi rya biratya slamyet ji pirs re areyek bibne. Ango dixwaze bi rya biratya dndary, bi rya biratya slamyet pirs bihelne. Di nav hewldan de ye ku pvena netewey ya kurd, prosesa geedana netewey ya di nav kurdan de, tkona bidestxistina mafn wan ku ji dest wan hatine derxistin, di nav xurtkirina prosesa dndary de tune bike. Li Tirkyey, dn, bi tevay di bin kontrola dewlet de ye. Ji v lay ve Komara Tirkyey ne dewleteka laq e. Li hember bizava kurdayety bikaranna dn cereyann dndary yek ji girngtirn poltkayn dewlete ye. Ev yek t zann ku bizava Hzbullah ji lay dewlet ve hate dann endamn w di garnzonn leker de hatin perwerdekirin. Wek mnak, di navbera Hzbullaha li Tirkyey ya li Lubnan de ji lay raman, alak amanc de cudatyn gelek mezin hene. T zann ku Hzbullaha li Tirkyey bi drektfn dewlet li bajarn kurdan yn mna Batman, Farqn, Diyarbekir, Bismil, Nisbn, Bidls, Tetwan hwd. li hember welatperwern kurd, wek mnak, li hember terz, berber, kokar esnafn mna vana, li hember mela dersdaran rn tund kirin, di van ran de gelek kes hatin kutin. Lbel ev j t zann ku Hzbullaha Lubnan bi perwerde, tendurist debara xelk re eleqedar dibe, alakyn bakirina rewa civak pk tne.

Fetullah Glen j kesek wisa ye ku di bin perdeya dndary de netweperest njadperestya tirkayety pde dibe, tirkayety di nav xelk de belav dike. Herwisa, ev j t zann, berhemn ku Sed Nurs di dawya sedsala 19an de derbarey kurdan de nivsbn, ku w dem bi nav Sed Kurd dihate nasn, bizava fethullah, ango civata Fethullah Glen van berheman tehrf dike ekl wan y tehrfkir belav dike. Ji bil ku di nav tgeha biratya slam de kurdan aware bike, hi kurdan bielqne, hestn kurdayety di nav kurdan de p bike, tu amanceka din a AKP hukmeta w heye? Herwisa, ev j li ber avan e ku dewlet bi xwe di nav hewldaneka mezin de ye ku li hermn kurdnin cereyann dndary ge bike, wek mnak, bi dest xwe Kursn Xwendina Quran, Xwendegehn mam Xetb vedike. Dsa, ev j t zann ku, ev projeyn antdemokratk ku li hember kurdan tne dann tne tetbqkirin, li Tirkyey p li babna rewa civak digrin, ji pven re dibin asteng.

 

Ji bingeh de pwst bi guherna himendy heye

Niha divt bona v pirs em li ser areseryn tendurist bifikirin. Heta ku ji Pirsa Kurd re areseryeka tendurist mayinde neyte dtin ne mumkin e ku demokras bte sazkirin. Pirsa Kurd j ten di encama prosesa guhertina himendy ya di bingeh de dikane bte tgihtin, ango di prosesa demokratzebna himendy de dikane bte fmkirin tgihtin. areserya pirs j ten dikane di proseseka wisa de bte axaftin munaqeekirin.

Veguhartina himendy awa dibe? Di dawtirn ra bo dervey snor de (12-29 sibat 2008) dewlet da zann ku 240 PKKy hatine kutin. i dema ku di pevnan de lekerek jiyana xwe ji dest bide hing tavil karbidestn dewlet hukmet, partyn syas apemen n datnin, bi fadeyn mna Hn salek ber zewicb, Ev salek e bye bav, D s roj pa teskere bistendana, D du meh pa daweta w bibya, Dergistya w re girdaye hewl didin xwe ku derbarey leker kut de sempaty bikin, sempetya hey zdetir bikin. Dmenn ku fikr hestn malbata leker nan didin, derdixnin ekrann televzyonan. L ji lay din ve, i dema ku di pevnan de bi dehan PKKy jiyana xwe ji dest bidin j, hing heman kes derbarey wan de dibjin, Geber bn, Deh xaynn din j hatin tunekirin. Qet bala xwe nadin ser ku d bav malbatn wan hene. Evn han, ji nedt ve tn, tune tne hesibandin, qet pax bi wan nay kirin. i caran behsa fikr hestn malbatn wan nay kirin. Ev e, i dema ku ew j wek nsan bne dtin, bte zann ku d bav xwik birayn gerllayan j hene, fikr hsn wan j hene, pwst e ku meriv wan j fm bike, hing w dem veguherna himendy dest p dibe.

Pit ku leker ji dervey snor vekiya, serekerkan art bi hindek rexneyan re rbir ma, hing fetil got, De ka hn j herin 24 saet li wan deran bimnin ez we bibnim! Div ev hsn han j bne analzkirin. Ba e, gelo ima gerlla bi salan e ku li wan deran e? Hvya gerlla i ye? Ev e, veguherna himendy bi v empaty, bi pkanna v empaty ya di nav xelk de dest p dibe. Ev gotina li jor li ser hesab gerlla helsengandineka ern ye. Ev j girng e ku ev helsengandin ji lay hzek ku er dike hatiye kirin.

Behsa vegera bo mal, behsa ekdanna PKK t kirin. Helbet divt li ser v j bte fikirn ku ev xortn han ima terka mala xwe kirine. Ev e, veguherna himendy bi v fikirn dest p dibe.

 

Newroza 2008an

Ev mijareka hjay lkoln ye, ku b hela kurdan Newroza 2008an awa proz kirin. Ya rast, divt prosesa pit operasyona dervey snor bi baldar bte vekoln. Ji dawya sibata 2008an ve kurd li ser pyan e. Li bajarn mna Diyarbekir, Bazd, Wan, Clemrg, Batman, Qoser, Nisbn, Gever M, car heb ku bi sedhezaran, carnan j bi dehhezaran meriv li hev kom dibn. Ev komcivn wek me numay mtngn protestokirina ra li dervey snoran bne. Di Newroz de ev numay, mtng me gihan bilindtirn radey. Di Newroz de li Diyarbekir nv mlyon meriv li meydan b. Li Bazd li dora 20 hezar kes Newroz proz kir. Digel ku li bajarn mna Wan, Srt, Clemrg Gever Newroz hate qedexekirin j dsa xelk Newroz proz kir. Xelk kurd Newroza 2008an ligel rvebirn herm nnern xwe yn li parlementoy proz kir. Digel teroreka tund a dewlet, digel birndar kutinan, dsa j, xelk Newroz proz kir. Tmn ku ji ser heta bi lingan ekdar bn, p li jinn ku bi cilbergn xwe yn netewey bedarya Newroz kiribn digirtin, dest diavtin wan, bi qundaxn tifingan bi pihnan wan li erd dirj dikirin, wan di erd de ka dikirin. Zarokn ku kevir diavtin panzeran, hzn dewlet gule bera wan didan. Ev hem dmenn seyr bn ku divt meriv bala xwe bide ser. Li devern ku Newroz bi awayek normal dihate prozkirin, bi girseyeka mezin bi coeka gelek mezin dihat prozkirin. Li devern mna Wan, Srt, Clemrg Gever ku Newroz li wan deran hate qedexekirin, di dema prozkirin de byern gelek mezin r dan. Bi zdekirina radeya terora dewlet re kutin birndar bn. Qol zarokn 15 sal hatin iknandin.

Serekwezr Receb Teyb Erdogan dibje, AKP bi 75 parlementern xwe ve nnerayetya Rojhelat dike. Ev sloganek e. Ev yek rastya civak prosesa hey nan nade. T zann ku derbarey Pirsa Kurd Kurdistan de i daxwazeka cidd ya van 75 parlementeran nn e. Wek mnak, di rojn prozkirina Newroz de digel ku terora dewlet ewend giha radeyeka bilind l tu dengek nerazbn ji van 75 parlementeran derket gelo? Tew ji viya j wdetir hukmet bi xwe ne berpirsyar v terora dewlet ya di radeyeka bilind de ye? Ma ev 75 parlementer j ne irk v teror ne? Bi qas vana pirseka girng ya din j heye: Gelo ev 75 parlementeran bi xelk ku wan hilbijartine re Newroz proz kirine? ro, partya ku li parlementoy nnerayetya kurdan dike helbet Partya Civaka Demokratk e. Partya Civaka Demokratk, digel gelek rskan cardin v yek dike. Serek AKP Receb Teyb Erdogan di pey hilbijartinn 22y trmeh re rab got Ez Diyarbekir j dixwazim, ez Batman j dixwazim. Da zann ku d AKP di hilbijartinn adara 2009an de van bajaran j bigre dest xwe. Prozkirinn Newroz dan nan ku, hn dev ji girtina Diyarbekir Batman berdin, AKP li herm gelek pa ve , hindik maye ku bi tevay biqede.

Di v navber de, divt em bala xwe bidin ser fikr rvebern Kurdistana Bar y derbarey AKP hukmeta w de. Serek Part Nitiman Kurdistan serekkomar raq Celal Taleban bang li kurdan dike ku pitgir bidin AKP hukmeta w. Pnyaz dike ku bila kurd rayn xwe bidin v party. Ev pnyazeka a e. Helbet divt kurd rayn xwe bidin partyn kurd namzedn ku partyn kurd ew pnyaz kirine.

Newroza 2008an li bajarn mna Qoser, Nisbn, Batman, Tetwan, irnex, Adena, Mrsn, zmr, Aydin, Mansa, Edrne anakkaley j li meydanan bi girsey hate prozkirin. d bes e, slogana bingehn b. Herwisa, PKK gel e, gel j li vir e sloganeka din a bingehn b. Kurd di maweya mehek de hertim bi van sloganan li ser pya man. Jin, zarok, xort, kal pr, hema bibjin ji her temen xelk li ser pya b. Ev proses aret dike ku d kurd netewe ne. Ger meriv li ser v rabn bifikire, bona pxistina empaty, bona veguhartina himendy, d ev yek bibe destpkeka cidd.

 

Tirkye ima kurdan wek muxatab qebul nake?

Ez ne di w qenaet de me ku AKP hukmeta w derbarey Pirsa Kurd de, derbarey kurdan de gavn ern biavje. Gelo d bikanbe di maweyeka dirj de titek bike? Derheq v yek de ez nikanim texmnek bikim. Ger meriv bibje, ev part di v war de ne xwedy radeyeka syas ye, ez dibjim qey d mifaya xwe hebe. Dewlet hukmet kurdan wek muxatab qebul nakin. Sedem bingehn ku dewlet naxwaze kurdan wek muxatab qebul bike j ev e ku, naxwaze tu mafek bide kurdan, naxwaze mafn kurdan nas bike.

Li welatn din ku pirsa etnk di nav wan de hebye, gelo wan v pirs awa areser kirine? Li Afrkay, li Asyay li Amerkaya Latn ev pirsn wisa awa hatine tgihtin, awa areser bne? Wek mnak, li Afrkay, pit er Chan y Duyem, bi taybet j pit saln 1960 ev pirsn wisa awa areser bn? Em bibjin, li welatek ji welatan, bereya rizgarya netewey di merheleyeka tkon de hindek pnyaz bo dewleta emperyalst yan j ya kolnyalst dikir, daxwazn xwe dida zann. Dewleta emperyalst yan j ya kolonyalst, bersivek dida v daxwaz, digot Em di filan bvan mijar de h nakevin nav guftugoy l em dikanin di filan bvan mijar de guftugo bikin. Ev e, di v kly de hevdtinan dest p dikir. Van hevdtinan bi dem re dewam dikir axir digihan netceyek. Berya er Chan y Yekem li Afrkay 2-3 dewletn serbixwe hebn. ro ev hejmar li dora 55 e. Ji vana ten li kolonyn Fransay Cezayr li kolonyn Portekz Gne Bisseau, Mozambk Angolay ern ekdar bn. Li hem kolonyn din yn Afrkay, di kolonyn ngilz, fransiz, belk, span talyan de bi rya hevdtinn qann serxwebn hatin bidestxistin. car li Tirkyey bi tu away ligel kurdan peywend nayte dann, kurd wek muxatab nayne qebulkirin. Dewlet ligel serekn korucyan, ligel ewn ku dibjin em tirk in hevdtinan dike, l bi ewn ku doza maf xwe dikin re hevdtinan nake. Sedem v yek, li gor qenaeta min, ji ber ku i caran nyeta Tirkiyey tune ku i mafek bide kurdan. Derbarey kurdan de poltkaya sstema serwer a tirk ev e. Sedem bingehn y aresernebna pirsa kurd j her ev e.

 

Ziman kultur ku divt bte jiyandin peywirn bingehn ku divt bne kirin

Hukmet i dike bila bike, te div bila bike yan neke, titn ku divt kurd bikin hene. Rasttirn helwsta kurd ev e ku li hember poltkaya dewlet kurd xwedty li ziman anda xwe bikin. Ev ne ew pirs e ku l dora masay bte rnitin mesele bte helkirin. Ev, reweka wisa ye ku bi awayek fil t jyn. Di nav filstnyan de, di nav eenan de pirseka wisa nn e. Kes ji wan re nabje Xwedty li ziman anda xwe bikin. unke, jixwe, di nav wan de ziman kultur t jyn. Gelo ima pwst p heye ku meriv v yek ji kurdan re bibje? Ev yek, ji ber kmasyeka kurdan pk t. Kurdn ku bne xerb ziman xwe divt xwe bidin ber trn rexneyan. Bi ziman neteweya serdest rizgar nabe. Ne rast e ku meriv ziman ten wek amreka peywendy tbigih. Ev rastyek e ku sstema serdest a tirk bi rya ziman belav dibe. Tu bi kjan ziman biaxif, tu y bi tgehn bingehn yn w ziman bifikir, tu y bi mentiqa w ziman bifikir, tu y li ser hesab deolojya bingehn ya w ziman bifikir. Ev titek gelek akera ye Di nav v prosesa han de, hindek kurd bona ku bidin zann ew ne cudaxwaz in, xwe helak dikin, bi Quran mishefan sondan li xwe diqelibnin ku ew ne cudaxwaz in. Ev helwsta wan ten meriv mehzn dike. unke ewn ku hatine jihevkirin, parekirin parvekirin ten kurd in, Kurdistan e. Ew kurdn ku ewqas zor li xwe dikin da ku hza li hember xwe qna bikin ku ew ne cudaxwaz in, niha ez ne di w qenaet de me ku ew hay ji byern saln 1920 hene ku b hela awa felaketeka mezin bi ser kurdan de anne. Ev j, dibe sedem huzneka din.

Helwsta kurdan, bi taybet helwsta roinbrn kurd a li hember ziman kurd ne poztv e. Ne mumkin e ku meriv behsa helwsteka ern ya li hember ziman kurd bike. Em wisa bnin ber av xwe ku roinbrn filstn li Xezzay yan j li eraya Rojavay civnek dikin. Di v civn de munaqeeyeka mna Em bran yan ereb biaxifin? nabe. Bi awayek sirt ereb t axaftin. Tu kes pwst bi axaftina bran nabne. Yan j em wisa bifikirin ku roinbrn een civneka wisa dikin. Li wir j munaqeeyeka mna Em rs yan een biaxifin? nabe. Bi awayek sirt een t axaftin. Tu kes pwst bi axaftina rs nabne. Lbel di nav kurdan de ev proses bi awayek gelek cih ye. Roinbrn kurd, ne ku ten di civneka apemeny de yan j ne ku ten di mijareka poltk, civak drok de, dema ku derbarey ziman kultura kurd de j diaxifin, dsa ziman wan tirk ye. Ger pnyazek bona axaftina kurd were j, v pnyaz dixin dengdan. Ev seqet ten di nav kurdan de, di nav kurdn Bakur de t dtin. Gelek akera ye ku ev ne reweka ern ye, aret nexwey dike. Div meriv bide zann ku bi ziman neteweya serdest rizgar nabe.

Mijareka din ku divt kurd bi xurt bikin j, xebatn dplomasy ne. Pirsa Kurd, li Rojhelata Navn pirseka navdewlet ye. Ji ber ku Kurdistan welatek xwedy nefteka zde ye, lewre j, Pirsa Kurd di qada Ewropay de, di qada chan de dibe pirs. ro li her devern chan kurd hene. Kurd, roinbrn kurdan, divt li her welat ku ew niha tde dimnin, derbarey saln 1920an de, derbarey jihevxistin, parekirin parvekirina kurdan Kurdistan de, bi roinbrn welatn Rojavay re bikevin nav munaqeeyan, apemen sazyn mafn merivan rexne bikin. Bi taybet li ngilstan Fransay, divt kurd bi awayek berfireh derdorn zanist organn apemeny rexne bikin. Ev her du dewletn emperyal yn w dem di jihevxistin, parekirin parvekirina kurdan Kurdistan de li pya gian roleka mezin lztine. Di roja royn de j ew terora dewletan ya ku li hember kurdn ku doza maf xwe y netewey dikin pk t, ev dewletn han li lay v teror ne, pitgirya pelaxtina kurdan dikin. Li saln 1920an kirasek nalet li kurdan hate kirin ku di viya de roleka mezin, destek tewqa van dewletn han heb. Te div ngilstan be yan j Fransa be, derdorn unversteyan, derdorn apemeny ji lay kurdan ve, ji lay roinbrn kurd ve divt bi awayek xurt berdewam bne rexnekirin. Di vira de tu wateya w nn e ku kategorzekireneka wek ev epgr e y din rastgr e, yan j ew lberal e y din komunst e bte kirrin. Derbarey Pirsa Kurd de gi di heman radey de xwedy roleka neyn ne, gi bi heman away, hem di lay terora dewlet de ne. Divt durtya dewletn Rojavay, durtya rvebirn Rojavay bte akerakirin. Helbet hindek syasetvan endamn unversteyan, profesor, rojnamevan hwd. hene ku ji nzk ve bala wan li ser Pirsa Kurd e. Te div li Ewropay, te div li DYA yan j li dern din n dinyay be, hejmara van kesan her ku die zde dibe. L yn ku em behsa wan dikin, dewlet dezgah saz ne.

 

Doza girtina AKP Yektya Ewropay

Yektya Ewropay li hember doza girtina AKP reaksyoka mezin nan da. Yektya Ewropay dema ku partyn syas yn din dihatin girtin, wek mnak, dema ku partyn ku kurdan ew danne li pey hev dihatin girtin ew bdeng dima l niha dema ku derbarey AKP de doza girtin hate vekirin hing reaksyoka tund nan da. Ev yek dide nan ku YE AKP terch dike. Lbel divt Yektya Ewropay li Tirky pitgirya demokrasy, pitgirya azadya raman ku bingeha zanist demokras azadya xwefadekirin ye bike. Divt tercha bingehn a Yektya Ewropay ev be. Astengya bingehn ya ku di pya sazbna demokrasy de ye, ya ku di pya azadya xwefadekirin de ye, Pirsa Kurd e.  Ew helwsta antdemokratk, ew fiardin qedexeyn raman ku li hember Pirsa Kurd Kurdistan tne meandin, r nadin ku demokras saz bibe, r nadin ku azadya xwefadekirin wek sazyek bte rnitin. Di v babet de avdryeka balk ev e: Derbarey Pirsa Kurd Kurdistan de, ferqek zde di navbera fikr helwsta AKP hza brokratk, hza bijareyn brokratk ku derheq v party de doza girtin vekirine de nn e. Her du grp, her du fehm, bi v away yan j bi w away, meyla wan li ser tunekirin pelaxtin ye. Bona her du grpan j Pirsa Kurd tune ye. Serekwezr ku dibje Asmilasyon tawaneka merivaty ye, ev gelek akera ye ku ew bi xwe v tawan li hember xelk kurd bi awayek sstematk pk tne. Helbet divt sazyn mna Yektya Ewropay li Tirkyey berevanya demokrasy azadya xwefadekirin bikin. Ev e, di v nuqtey de li Tirkyey divt poltkaya kurd a dewlet hukmet AKP bte analzkirin.

Behsa kirina qanneka bingehn a nuh t kirin, derbarey v yek de hindek munaqee goftugo tne kirin. Ew qanna ku tde behsa kurdan, behsa maf kurdan neyte kirin, d i nuhbneka w j nn be. Pit ku nav kurdan tde derbas nabe, hing ne pwst e ku qanneka nuh bte kirin.

 

Bangewazyn ku dixwazin bila PKK ek dayne

Hindek ji nivskarn tirkan hertim bang li PKK dikin da ku ew ek dayne. Dibjin Heta ku PKK ek daneyne i areseryek bona pirs nabe. Lbel tu pnyazeka wan bo dewlet nn e ku bibjin Were dev ji poltkaya nkar tunekirina kurdan berde, mafn kurdan nas bike, derbarey Pirsa Kurd de gavek biavje. Ev j ne helwsteka tendurist e. Yn ku dikanin weann PKK biopnin, wek mnak, yn ku ROJ-Tv, rojname, kovar malpern enternet diopnin, ew dikanin bi hsan bibnin ku hertim behsa aity t kirin. Ev t v watey: Ger dewlet di war areseriya pirs de gaveka pik j biavje d PKK end gavan biavje. L di v merheley de j dewlet ji bil ku bibje ez bipelxim, ez tune bikim, ez koka wan biqelnim, wek din i goteneka w ya din nn e. Ji v end, berya her tit, pwst p heye ku nivskar sazyn civaka sivl bang li dewlet hukmet bikin ku bila mafn xwezay yn kurdan nas bikin, bila dev ji nkar tunekirina kurdan berdin. Nivskar, hertim behsa w dikin ku, bi rya ddet titek bi dest ve nay, bi rya ddet meriv nagih tu derek. Lbel, nivskar, v yek ten bona PKK dibjin. Divt ew ji dewlet re j bibjin ku, bi rya ddet titek bi dest nakeve.

Niha kurd bi awayek hzdar bi xurt rabne ser pyan. Ji v merheley bi n de ne mumkin e ku p li kurdan bte girtin

 

Newroz Nevruz

Newroz cejna kurdan e. Ev yek gelek akera ye. Kurd bi eq Newroz proz dikin. Ji ber ku poltkaya kurd a dewlet xwe dispre nkar tunekirin lewre j nirxn kultur yn kurd j tne tunekirin. Nirxn ku tune nabin j, herwek ku pareyek ji kultura tirk bin, tne qebulkirin bi v away xesp dibin. Wek mnak, t zann ku strann kurd, te div melod yan j gotinn wan bin, werdigernin ser ziman tirk, dikin tirk cra dikin. Ev 14-15 sal in ku kanaln televzyon yn kurdan wean dikin, folklora kurd li van kanaln televzyonan bi reng xwe y otantk t pkkirin. V yek hem w poltkaya talankirin akera kir hem j kmtir kir. Dewleta ku nikane p li prozkirina Newroz bigre, hing radibe xwedt l dike da ku xwe ji v pirs xilas bike. car, pit ku dewlet xwedt li Newroz kir, p re j b sedem ku du Newroz bne prozkirin. Kurd bi awayek sirut ji Newroz re dibjin Newroz. L dewlet dibje Nevruz. Nivsa bi away Newroz qedexe dike.  Sedem v qedexekirin j, nebna herfa W ya di alfabeya tirk de nan dide.

Dibe ku di alfabeya tirk de herfa W nn be, l ew di alfabeya kurd de heye. Jixwe, peyva Newroz peyveka kurd ye. Bona herfn X Q j rew her wisa ye. Di rojn Newroz de, apemenya tirk hertim behsa Newroza kurdan kir l tim bi dev dewlet, ango wek Nevruz nivs. Ev yek bi me dide nan ku tu hurmeteka apemeny bona nirxn bingehn yn kurdan nn e.

Helbet hindek nivskarn tirk hene ku peyva Newroz wek Newroz dinivsin. L evn han gelek km in. Beeka mezin, ziman dewlet, ango, v peyv, wek Nevruz bikar tnin.

Gelek akera ye ku apemen di v war de xwedy helwsteka li dij kurd e. Du neyn ku di apemeny de cih girtine v helwste bi awayek gelek vekir nan didin: Maneta rojnameya Halka ve Olaylara Tercman a roja 15 adar 2008 wisa b: PKKy di Meclis de ne, bona AKP doza girtin vedibe. Li hember v yek derdikevin, ku AKP bte girtin, l bona Partya Civaka Demokratk, girtin rewa t dtin. Ji helwsteka bi v away ya bi cotestandard demokras derdikeve? Li heman roj li malpera Enternet Haber neyeka wisa hate weandin: trafkar PKKy got, 360 PKKy hatin kutin, 289 j birndar in. Entennet Haber serketina operasyona li dervey snor dihelsengne. Herend Serekerkanya Tirk dibje 240 PKKy hatine kutin j l Enternet Haber dide daxuyandin ku ev hejmar 360 e. avkaniya neya w ya pbawer sehh j trafkar in! Ev j rastyek e ku bi awayek git ev helwsta rojnameya Halka ve Olaylara Tercman Enternet Haber, heman helwst ya organn din yn apemeny ye. Li enternet, di malpera Mynet de, li roja 31 adar 2008 serneyeka wisa heb: We heta niha dmeneka wisa temae nekiriye. Klya tunekirina terorstn ku li ikeftek dor li wan hatiye girtin. Li jor me behsa w kirib ku li devern mna Gever, Clemrg, Wan Srt di dema prozkirina Newroz de hzn dewlet awa li xelk kence kiribn, jin di erd re ka kiribn, qoln zarokn 15 sal hatibn iknandin. Ev dmenn han ji lay televzyonn tirkan ve qet nehatin nandan. Ev dmen ji lay ROJ-Tv ve hatin nandan ji lay apemenya Rojavay ve bo chan hatin belavkirin.

i exlaqek di naveroka v ney de nn e. Ewn ku bona azady tdikoin, di prosesa v tkon de mexdr dibin, di merheleyeka v tkon de dor li wan t girtin dikevin tengany. L hinek j radibin v dmen bi keyfxwey belav dikin. Ev bi me dide nan ku di navbera kurdan apemenya tirk de, hestn ji hev gelek dr ku bi hev naguncin, hene. Bi v reftarya redkirin pikxistin gelo d awa birayet entegrasyon pk were?

Di van ertan de, pwstyeka gelek mezin e ku kurd xwedty li nirxn xwe yn netewey bikin, di ser de ziman, ligel nirxn xwe yn netewey bijn.

 

Konferansn li ser kurdan

Li van saln dawn em dibnin ku te div li Ewropay yan li DYA yan j li Tirkyey konferansn li ser kurdan tne sazkirin. Akera ye ku ji lay fmkirina Pirsa Kurd de rola van konferansan girng ern ye. Taybetmendyn girng yn van konferansan, divt wisa bne dyarkirin ku, di van konferansan de h nay behskirin ku di saln 1920 de poltkayeka awa ya navdewlet li hember kurdan Kurdistan hate meandin, di dema danna Yektya Neteweyan de kargeryeka awa li ser kurdan Kurdistan b, ev mijarn wisa li van konferansan h nayne axaftin. Di konferansan de hn zdetir li ser rewa royn, axaftin munaqeeyn ku peywendya wan bi aresery re heye tne kirin. Ya duyem j, dema ku li ser aresery t rawestn, ji kurdan re titn ku d neyne kirin bi nad didin zann. Didin zann ku federasyon nabe, serxwebn nabe. Jixwe, ev bona kurdan ne sdewar in hwd. Taybetmendyeka syem a van konferansan j ev e: Nabjin ku di aresery de d ev bibe, aresery bo hatina demokrasy dihlin. Yan, ger demokras were d pirs j xweber areser bibe.

 

Bareser hitina Pirsa Kurd d Tirkyey bixne nav astengy

Tirkye li hember kurdan Pirsa Kurd poltkaya nkar tunekirin dimene. Ev poltkaya han kir ku di saln 1980y de tkona gerla dest p bibe. Di maweya 25 salan a v tkon de kurd rabne pyan, poltze bne, ketine nav hewldana bidestxistina mafn xwe. Poltzebna jinan proseseka girng e, ku hza tkon dinimne.

D awa ev tkon bihatan rawestandin? Helbet bi dayna mafn kurdan. Ger mafn kurdan bihatana naskirin d proseseka demokratk bihatana destpkirin. L dewlet mafn kurdan nas nekir, bi ryn antdemokratk dest bi pelaxtin kir. Ev wazn antdemokratk bo qaaxtya tiryak, bo qaaxtya ekan, bo dizya di war ekonomy de, bo rantxwr sermayedarya dizy r vekir. Karbidestn dewlet bi xwe j di van karn kirt de cih girtin, ku v yek kargeryeka xirab li ser tbara dewlet kiriye. Byera Susurluk, di roja 3 sermawez 1996 de, di nav tora peywendyn bi v away de r da. Mezaxtina ku bo ekan er dibe, p li geedana ekonomk girtiye, bye sedem ku di war daray de di nav tebeqeyn civak de ferqn mezin bibin. Di v proses de sazyn bingehn yn dewlet, yn mna unverste dadgehan ji naveroka xwe gelek tit winda kirin, xirab bn. Bona ku p li poltzebn pvena netewey ya kurdan bte girtin, bona ku nehlin kurd bi xwe bihesin, di warek gelek berfireh de pwst bi qedexeyn raman hate dtin. Qedexeyn raman kirin ku unverste, dadgeh partyn syas ji rola xwe ya bingehn bi dr bikevin. Qedexeya raman kir ku ev saz ten bibin nobedarn dewlet. Mafn merivan azad, hatin binpkirin. Digel van hem hewldanan, dsa j tkona kurdan pde ye, berfirehtir bye. Dewlet j, bona ku p li v pdena kurdan bigre hn zdetir pwst bi ddeteka mezin dibne. Ev yek j dike ku terora dewlet hn zdetir mna dezgehek bte rnitandin. Bi v away, mna dezgehek sazbna terora dewlet, ne ku ten tbara hzn asay art kmtir dike, di heman dem de tbara tevay rvebery, ya unversteyan, ya organn dadgeh, ya apemeny j kmtir dike. eteyn di nav sazya dewlet de j di nav tora van peywendyan de bne. Dsa, di nav tora van peywendyan de hindek generaln art di saln 2002-2004an de hewl dane xwe da ku derbe bikin dewlet txin dest xwe.

Ji v end pwst e ku d dewlet li ser pxistina poltkayn demokraty bifikire. Poltkayn ku xwe disprin ddet, zdekirina terora dewlet, d dewlet hukmet hn bhtir bi reweka dijwar re r bi r bihle. 05. Nsan 2008

 

______________________

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

avkan: http://www.peyamaazadi.org/

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org