Rastnuti Kirmanck (Zazak)

 

Roan Lezgn

   

Melay Cizr vano, Kes hal ma nperso, lavey gaz i fayde? Ma r watoxk in bo, feryado beyhude i fayde? Yan, eke ma bi xo wayrye ro erjan xo nker, ma bi xo ziwan xo r wayrye nker qet faydey lomeyan gazyan in o. eke ma xo r nb, ma xo r nwaz kes etr kes de nyo.

Her ziwan reyde fade beno, ziwan reyde yeno nameday, manaday famkerdi, coka z eleqey her ziwan reyde esto. Ziwan sen ke ekl xo cuy cemat ra gno, bi no qayde ekl dano cuy milet, ekl dano cuy kes z. Coka z, i holye i xirabye ser, kam ke wato yew milet bivurno, ziwan ra dest pkerdo!

Ziwan milet r sey tapu yo. Sey numney, eke ma yew aristan ra vajin Tunceli, no yeno a mana ke o bajar tirkan o, yan ma d qebul ken ke o bajar ma nyo. La gama ke ma vajin Drsim, nara sey yew bajar kurdan xo nawneno ma; yan, bi no qayde ma van ke no bajar ma yo, war weten ma yo, welat baw kalan ma yo. Namey Drsim dima ra ney, zeman ver ra, xornya tarx ra bi hawayko teb nyayo pira, yan yew nameyo tarx yo. Label ma hol zan ke Tunceli i semed ra, bi i nyet key nyayo pira! Tunceli yew ekuya tirk ya Drsim z yew ekuya kurdk ya. Na eku ma r sey yew sened ya, sey tapu ya. Coka z, eke ma ziwan xo reyde qisey biker, ma kurd . O welato ke bi ziwan ma yeno namekerdi, o z milk ma yo, ma wayr ey . eke ma terk ziwan xo biker, ma bi tirk qisey biker d ma ben tirk, welat ma z beno welat tirkan! Ziwan iqas vind bibo, milet z hende vind beno. Naye ra dewleta Tirkya, yan serdestan rewna ra qerar xo dayo ke kurdk bimirn, hemey kurdan z biker tirk. Bi qas ser derzne ik ubhey mi in o ke tirk n qerar xo de zaf mezbt . Label, zaf ekera yo ke hemey kurdan naye ra tam agahdar ny, eke agahdar z, ez vana qey zaf nan tam nzan ke na rewa xirabe sen tadyna rindye ser. unke ar ma vera mudaxelekerdi sstematk y dewlete de, vera poltkaya zordare ya asimlasyon de esl xo ra dr kewt, kurdk/kurdt viliya...

Seba dainasnay yew kitab ir mi bi n qalan dest pkerd? unke ma yew mileto bindest , dewleta ma in a, ziwan ma, -vr z leheya kirdk- myan ra daryeno we, beno vind. ma zan ke ancax dewletk ena ro ziwank miqate bibo. Eke dewleta merdim in bo, ziwan merdim z resm nbo, a game seba seveknay ziwan dest ma de tena hs ma y mil mucadeleyo exs maneno. Coka, seba seveknay ziwan no merhele de merdim mecbr maneno ke xtab hssyat ar xo bikero.

Sedem myan ra wedaryay yan z vindbyay ziwan ma, esas xo de yasaxkerdi dewlete yo, hende zeman dimenya serdestan a. La ma z scdar ; vernan ma zde ehemyet ndayo ziwan xo. Nika cirm nan z kewto mil ma. Coka pol ma ser o wezfey muhm est. Gan ma wezfeyan xo hol bizan.

Nika ma zan ke bi sayey teknoloj ziwan ma qismen bin tesr yasaxkerdi dewlete ra vejya. La eke ziwan ma heme hetan ra serbest bibo z seba ciwyay ey materyal eleqe lazim o. Ma nika ba zan ke no zeman de eke yew ziwan p nyero nuti wendi, qet havil serbestye ey r in a! ma naye z zan, yew ziwano ke p nameyo nuti wendi, hema reyke de, rojk de nno nuti. Seba tesbtkerdi qaydeyan gramer, seba rastkerdi form ekuyan munaqeey dergdilay lazim . Dima ra yew bi yew qnakerdi merdiman lazim o. Sebr lazim o; boya hraye lazim a. Kar ma zaf etin o!...

Bel, kar ma etin o. Label ma bin ra bmkan bhv ny, ma pepg reben z ny! herkes veng xo de, reng xo de ziwan xo de rind o. Ziwan merdim nams eref merdim yo. Herkes ad ziwan xo yo, ma z ad ziwan xo y, ziwan ma z ma r rmet, eref nams o. Terkkerdi ziwan baw kalan besaletbyay o. Loma z gan ma caran ziwan xo terk nker. Gan ma domanan xo z bi ziwan xo pl biker. Ma bi ziwan xo binus, biwan.

Bguman nuti r z edet qaydey lazim . ma hol zan ke herkes neno qaydeyan ziwan tesbt bikero. Naye r zaney lazim o. hna ma hol zan, ydo rast nyo her merdimo ke dest erzeno qeleme tay yan nuseno, werzo xovero yew alfabe qaydeyan gramer cad bikero! No kitab, yan Rastnuti Kirmanck (Zazak) ke bi trak xeyl zanayan ma munaqeey dergdilayan ra dima amade byo, nika seba nuti ma r qilawuzko zaf muhm o.

Kitab Rastnuti Kirmanck (Zazak) het Grba Xebate ya Vatey ra amade byo. Seke yeno zaney, des-pancs zanayey ma y aristanan cya-cyayan ra ke zilm dewlete ver welat xo ra dr kewtiby, serra 1996 de Ewropa (Swd) de ameyb phet dest bi standardkerdi kirmanck kerdibi. Netcey xebata xo z vern de sey brour vila kerdibi la dima ra nan kovara Vate vete koma xo z sey Grba Xebate ya Vatey name kerde. Na grbe bi xebata xo ya mutewazye hetan nika kovara Vate ra 26 humar, yew Ferheng ke di rey gina ap ro no kitabo erjaye vila kerd. Eke rastye vajme, sayeya xebata n mamostayan ma y erjayan de ziwan ma, yan dyalekta kirmanck ke yew kurdkya qedm a, vindbyay ra xelisya. Heriqas ma ziwan xo pya hema z bin zilm serdestan de y, la hna z, ziwan ma bi istqrar, bi gaman saxleman roje bi roje ge beno, perr baskan xo ver bi asmn azadye wa weaneno

Nuti xtab zaf kesan kerdi o. Zaf kes z ancax bi qaydeyan muterekan en yewbn ra fam biker. O semed ra kamo ke kirmanck nuseno, ferz o ke n kitab ra stfade bikero, rayet qaydeyan tesbtkerdeyan bikero.

No kitab heme 110 pel yo. Het weanxaney Vatey ra stanbul de, 2005 de ameyo apkerdi. Sere de yew Ferhengek (Lugate) esto, bi tirk kurmanck term ziwan nute y. Dima ra Vateyo Vern esto. Grba Xebate ya Vatey wina vana, i heyf ke kirmancan (zazayan) heta ewro standardzekerdi rastnuti kirmanck ser o xebatka mutereke nkerda. Coka no kitabo ke dest ima de yo, n war de gamka muhm a.

Dima ra z bi no qayde dewam ken, van Heriqas ke heta ewro gramer rastnuti kirmanck ser o end kitab nusyay z n kitab cewab htyac kirmanckya standarde ndan. unke nnan ra tayne de tena weya yew mintiqa yan z yew-di dewan ser o qaydey rastnuti gramer nusyay. Coka lazim o ke ma bi yew xebata mutereke ziwan xo ser o bixebit. Qaydey rastnuti, gan (gerek) gorey weya yew-di dewan ney, bi muqayesekerdi kirmanckya mintiqayan cya-cyayan tesbt biby. Ziwan ma de gan yew alfabe qaydey rastnuti y muterek biby. Ziwanan bnan de z wina yo. Gan ma xelet ayan cmyan ra vej giranye bid hetan muterekan kirmanck ser. Xora amaca Grba Xebate ya Vatey z na ya.

Hetan ver ber Homay rast van. Gan ma z vati nan tesdq biker nuti de n qaydeyan muterekan tetbq biker ke ziwan ma roje bi roje hna vr aver oro ge bibo.

No Vateyo Vern ra dima z qism Namey Leheya Ma: Kirmanck, Alfabe, end Kilmnutey (Ksaltmalar), Vuryay (Bedilyay) Vengan, Herfa Pragirday est. Nnan ra dima z hrs (13) qisman de qaydey rastnuti est.

Sey qala peyne, ez hvdar a ke ma heme kes ke wayr n ziwan y, ma na xebate ra stfade biker. Ez minetkar n camrdan erjayan a ke nan bmenfet, b emate teqele, xo r zerrya xo ya pake ra, bi hawayko mutewaz hende wext ziwan ma r xizmet kerdo ha ken. Homa hes bikero, sayey ciwanan ma y delalan de ziwan ma do hna zaf-zaf aver oro. Kam zano, belk ziwan ma bibo yew ziwano resm, bena ke bibo ziwan yew dewlete z. Qey nbo?

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org