Tan Estanik Deyr Ma

 

Roan Lezgn

 

 

Tan Estanik Deyr Ma namey kitab J. hsan Espar yo. No kitab reya verne adara 1995 de Almanya de het Weann Rewen ra ginayo ape ro. Reya diyne z, payz 2004 de stanbul de het Weanxaney Vatey ra ginayo ape ro 198 rpel yo.

Ver ke ez derheq muhtewaya n kitab ma de tay agahyan bida tikk z fikr xo lawe bika, ez wazena derheq cuy n nutox ma y erjayey de tay agahyan bida.

J. hsan Espar 1956 de Pran de maya xo ra byo. Ey 1979 de, Dyarbekir de nsttuy Perwerdey qednayo. Demeyko kilm Kurdistan de mamostetye kerda. Amey Cuntaya Esker ya 1980 ra pey, semed xebata ey a syas pols ci geyrayo. Menga nsana 1982 de Kurdistan ra vejyayo, 1983 de yo Swd nika z uca ciwyno. J. hsan Espar Swd de z unverste de tarx, lm cematk averyay ziwan ciwanan diziwanyan wendo.

Hetan ewro gelek nutey ey kurdk (kirmanck, kurmanck), tirk swdk, hkaye r ey kirmanck kovar rojnameyan de ner by. O, Grba Xebate ya Vatey reyra ziwan kurdk bi taybet leheya kirmack ser o xebityno. hmara yewine ra hetan nika redaktorya kovara Vatey keno.

 

Kitab ey:

  1. Tan Estanik Deyr Ma, apa yewine Weann Rewen, 1995 Berln, apa diyne Weanxaney Vatey, 2004 stanbul
  2. Beyi Se Bena?, Weanxaney Vatey, 2004 stanbul
  3. Ferheng Kirmanck (Zazak)-Tirk Tirk -Kirmanck (Zazak), apa yewine 2001, apa diyne ya hrakerdye 2004 stanbul, (No Ferheng, Grba Xebate ya Vatey reyra amade kerdo.)
  4. Rastnuti Kirmanck (Zazak), 2005 stanbul (No kitab, Grba Xebate ya Vatey reyra amade kerdo.)

Kitab ke taday (tercume kerd):

  1. Bek, smal, end gotin li ser ronakbrn Kurd, 1992 Bonn (Tirk ra kurmanck, J. hsan Espar & Amed Tgrs)
  2. Nordqvist, Sven, Dema Findo bik b winda b, 2001 Stockholm (Swdk ra kurmanck)
  3. Defoe, Daniel, Robinson Crusoe, 2005 stanbul (Swdk ra kirmanck)
  4. Hugo, Victor, Notre Damea Pars, 2005 stanbul (Swdk ra kirmanck)
  5. Wolde, Gunilla, Krea Emma, 2007 Stockholm (Swdk ra kirmanck)
  6. Wolde, Gunilla, Tte Malne, 2007 Stockholm (Swdk ra kirmanck)
  7. Wolde, Gunilla, Emmaya Eks, 2007 Stockholm (Swdk ra kirmanck)
  8. Wolde, Gunilla, Tte bi Pi Kay Keno, 2007 Stockholm (Swdk ra kirmanck)
  9. Wolde, Gunilla, Tte Hurd yo, 2007 Stockholm (Swdk ra kirmanck)

 

Eke ma agrin muhtewaya kitab ser, bguman seke namey xo ra z eyan o, kitab arkerdi folklor yo heme 6 qisman ra ameyo meydan.

Sernamey qism yewin Gore bi edetan ma zewac o. No qisim rpel 11 ra dest pkeno hetan rpel 34 dewam keno tede gorey edetan myan Pran, sere ra hetan peyn merhaley zewicyay yen qalkerdi. Mavajin, Emr zewac, Awa yer, Keyneki veynay (Kneke dyay), Qali girewti (Soz girewti; la pa wa kerdi), Cen wati, Qalin birnay, Nan ronay, rine werdi, Patrey (Lenger), Cz ernay, ewa hen, Veyve Zrey (Zey) derg dila amey qalkerdi.

Qism diyne Deyr . No qisim de tam 26 tene deyr amey komkerdi. Heme deyr sey vati vatoxan amey nuti. La i heyf ke kitab de notay deyran in . Werrekna mkan bibyne, nutox n heme deyr yewe bi yewe fek vatoxan ra bigirewtne kamera. Dima ra het yew muzsyen profesyonel ra notay nan biamne ronay. Bi no qayde, n deyr do hna we heta bi heta xizmet muzk ma de byne. Herend vatey deyre zaf muhm b kes ke ziwan edebyat reyde mijul ben, n ci ra zaf stfade biker z la esas deyre meqam xo reyde temam bena, gerek meqam byero zanay ke deyre yew manaya xo bibo. Ez hv kena ke nutox va pa byaro na kmanye byero temamkerdi.

Qism hryine Meseley . No qisim de tam 21 tene meseley est. Hema vajne ke nutox hemey meselan vr xo ra arkerd. i meseley ke ey ver c Pran de yan z sewbna cayan de enawit, sen ke vr ey de mend, ey z bi o qayde nut. Nutox fek kam ra mesela enawita, eke vr ey de mendo, namey qalkerdox yan z qalkerdoxe bin de nuto. N meselan ra yewe bi no qayde ya:

Yew dizd herg roj sewlan cemat cam ra tiraweno.

Roj cemat vano Inhawa nbeno, ma xwi r yew mrdim veyn, wa sewland ma heti newbeti bigro ma piya heq y bid. Cemat qebul keno ebi inhawa cemat ra yew newbeta sewlan paweno.

Pawitox sewlan ino keye, cenrda xwi ra vano:

- Mi xwi r yew gure dyo. Ez eyro ra pey cam di sewlan cemat paweno.

Wexto ki azan sibhay wanno, cenki dekuwena mrded xwi, vana:

- Wardi, wardi mrdek, mela ha veng dano, o cam!

Mrdek ra veng nveciyno. Cenki hewna dekuwena bide. Mrdek vano:

- Cenki, mi bigeyri, ez xwi r rakewena. Dizd sewlan ez o ez z ha keye di yo. Kam ino sewlan tiraweno?

Qism arine de Vatey kay est. Vernya vateyan kay de nutox derheq nan de yew irove nuto, vano:

Vatey kay, kultur, pskoloj zewq gedan fade ken. Vatan di yew fikir ya z mantiq inyo. Tema yn muterek nya. Kes no gelek hedsan cyayan n tekstan di veyno. Beyntard n hedseyan di tkil z inya. Yew mesela ra peren yewna mesela.

Qism pancine Namey Tan Mewqyan Pran yo no qisim de namey cayan mewqyan dor merkez Pran heme amey nuti.

Qism eine, yan qismo peyn z Estanik yo. No qisim de e tene sanik est. Tay sanik het merdiman bnan ra amey arkerdi. Mavajin anika Biza Kole het Elcan ra, sanika Pisinge Kutik Qemer het Lerzan Jandl ra, sanika ay Maran het Malmsanij ra amey arkerdi.

Kitab de yew xetaya baste ya teknk z kewte ver im mi; rpelo ke muhtewaya kitab tede ameya rzkerdi, yan qism TEDE de tay numrey rpelan a amey nuti. Mavajin ke Pisngi Zeng118 nute yo, la rpel 118 de Elfi Kura Ya? esta Pisngi Zeng z ha rpel 120 de.

No kitab folklor ma ra yew eser o.

Seke yeno zaney, n davst serran peynan de cuy ar ma her hetan ra serbin bi. ar ma kober bi. Erd xo, herrya xo ser ra kewt dr. Dew, ban, keyey amey venay N hedseyan tesrko negatf kultur ziwan folklor ma ser o kerd. Bguman zaf folklor ma z dewan banan keyan reyde vea, bi weli. Hetk ra z, teknoloj bi suret kewt myan cuy ma. Poltkaya asmlekerdi yasaxbyay ziwan kultur ma ra teber, kanalan televzyonan tirkan z kultur ma bi ma da vindkerdi; bi no qayde ar ma bi xerb xo Xulasa n davst serr peyn, yan serran 1980an ra heta bi serran 2000inan seba ziwan kultur folklor ma yew dewranko zaf krtk bi; keyey ma xeripya; zaf y ma by vind. Label ma r folklor zaf muhm bi. Werekna ma z sey aran bnan firsend xo bidyne folklor xo wexto wextn de heme bidayne ar. Yan z werrekna heme wendey ma sey J. hsan Espar, sey tayna merdiman ma y erjayan ke hmara nan engitan yew dest ra vr nya, bel, wendey ma y bn z sey nan hyar xo byne. Her yew cay xo de folklor ma bidayne ar. i heyf!... 

Nika ke ma wazen yew edebyato modern byarin meydan, a dara tewr qewn sehhe ke ma patya xo bianin qirm aye, helbet dara folklor ya, yan edebyat ma yo fekk yo; folklor ma yo. unke ma yew mileto wayr yew kultur nutek ny. Sedem n rew zaf ; sedem zereyn tebern tmyankewte y; yew sedem tesr ro yewnay kerdo. Yan z yew sedem yewnay xo reyde ardo meydan. Bel, seba ke ma yew ziwano sehh edebyat xo de biuxulnin, gan ma kok ristim rteleyan xo y eslan ser o zergun bibin. helbet heme reng dirv xasyet ma y karakterstk z myan folklor ma de nimite y.

Folklor dell byay tarx y milet yo. Folklor sey tesewur nameyo wucd; het kesk yan z end kesan ra netcey yew tesawurk bi zaney de nameyo virati, ney, folklor yew proseso derg dila yo tarx de bi hawayko teb bi xebatka anonme virazyayo. Helbet her esero folklork yew esero huner yo. Sey yew eser huner modern, gelek mesaj cya-cyay yew esero folklork de z est. Bena ke zaf n mesajan ra ma bi xo ewro zde fam nkerin, yan z ma r zde yew manaya xo in bo, la no yew ydo zaf muhm o ke prensb exlaq y yew milet folklor de pawite y. Nika tekane ime yo ke ma yew awa bminete, awa helale ci ra biimin, folklor ma yo. heke ma na merhale de folklor xo arndin, yan z kes ke edebyat modern reyde eleqedar ben, eke bala xo hurd-hurd nd folklor ser, ez bawer nya ke bien yew ziwano sehh biuxuln. Eke ma, qet nbo het ziwan ra, qiseykerdi xo yo edeb ziwan eseran xo y folklor ser o awan nkerin, bena ke ma dekewin dama yew ziwan viratey yan z yew ziwan bkok. O semed ra lazim o ke heme y folklork bi metodolojyko rast byer arday, qeyd bib. unke folklor h ma yo muterek o, h ma yo netewey yo.

Nke tena myan ma de, ney, verya ma de zaf miletan edebyat xo y fekk heme ardayo, muhafeze kerdo, ser o mutala kerdo. Dima ra hd-hd edebyato modern kok xo y folklork ser o awan kerdo. Bad ke edebyato modern balix byo, xora, folklor z wezfey xo temam kerdo. La myan ma de, seba ke rew milet ma sey miletan bnan aver nyo, seba ke ma her hetan ra erey kewt, coka edebyat ma yo modern, o ke esto, hema nkewto lingan xo ser. No semed ra na ple de edebyat ziwan ma zaf hewcey folklor y.

Roja ewroyne de, eke folklor nyero arday, qeyd nbo, d bin ra beno vind ino. Seke qet in byo. Coka na merhale de werre bi can kes ke dest et folklor ma, eke tena yew ekuye bo yan z yew qale bo, vindbyene ra xelisnaya.

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org