Tgihna Nams

smail Beiki
Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

 

 

 

Li bajarn kurdan n mna Bidls, Agir, Batman, Diyarbekir, Ruha, Wan M kutinn ku wek kutinn nams, wek kutinn edetan tn binavkirin, dibin. Ev kutinn han di encama kobery de d li bajarn wek Stenbol, Adena, Antalya, Mrsn, zmr Sakaryay j dibin. Li van deveran tgeha nams di ser bedena jin zayendy re t nasandin. Nams di ser beden zayendya jin re t fmkirin. Di nav malbat de jinn ciwan yan j ken 15-20 sal li gundan yan j li naveyan ger bi awayek nehn ligel mrek di nav peywendy de be ev peywnd ji lay malbat ve bte bihstin, hing malbat v yek herwek namsa me herim, divt b paqijkirin tdigih, wisa fm dike. Dibe ku ev peywend bi zora mr j bbe. Akera byna peywendy j, pirran bi hemlebn re derdikeve meydan. Malbat, ji ber ku leke li erefa malbat daye, hing di v war de biryara kutina keik didin v kar j yan bi dest biray pik y jin/keik, ger birayek wisa nn be, bi dest biray mezin yan j pismamek w didin kirin. Mezintirn tundrevya li hember jin bi v away t pkann. Herwisa, ev j tye zann, ew malbatn ku karn wisa dikin, di nav civak de qedr wan zdetir dibe.

Televzyon, rojname radyo dema ku neyn bi v reng belav dikin bal diknin ser meclisa malbat: Meclisa malbat civiya. Bona paqijkirina v lekeya li ser malbat bona parastina erefa malbat biryar hatiye dayn ku ew jin yan j kea ku di nav peywendiyn nehn de ye, bte kutin.

Li gund yan j li navey ger dest mrek li por keek yan j jinek bikeve, ev yek dibe meseleya nams. Byereka wisa dikane bibe destpka erek xwn. Layek v diyardey ev e. Lbel layek din y dyardey j heye, ku t zann, l behsa w naye kirin, diverin. Her kes p dizane l ji nedt ve t. Di v gotar de ez hewl bidime xwe da ku piek bal biknim ser v yek.

Di herma kurdan de ji sala 1984an vir de, ev ser 25 salan e er heye. Hzn asay her tim li gundan, li naveyan operasyonan dikin. Carnan, jin mr ciwan pr, gi bi hev re bi komel tne girtin. Kesn ku tne grtin, carnan bi zincran bi hev ve tne girdan wan dibin polsxane yan j meqern leker. Li van deran, hzn asay, jinn ciwan ji yn pr cih dikin wan li cihek din girt ddihlin. Di lpirsn de ligel kencey tecawuz (destdirjya namsa jin) j heye. Di v proses de koruc (ceh), endamn JTEM, tmn taybet (quwet xas), cendirme, pols leker bi dar zor namsa jinan diherimnin. Mrn ku hatine girtin, ango bav bira mam hwd. hay ji rew hene. Lbel li hember titn by bdeng in. Ji nedt ve tn, her wek ku titek wisa nebye. Ew meclisa malbat ku li gund, li navey ji ber peywendiyeka li dervey edetan dikane derbarey jinan de, derbareya kean de biryara kutin bide lbel li hember w herimandina nams ku li meqera leker ji lay hzn asay ve bye bdeng dimne. Ger destdirjyeka wisa ji lay hzn asay ve bbe, ji nedt ve tn, her wek ku titek wisa nebye.  Ger li gund, li navey, li bajr ev peywend bi yek ji gel wan re bbe, hing dibjin namsa me herim, ten kutin dikane viya paqij bike, lbel ger ev destdirj ji lay endamek hzn asay ve bte kirin hing nabe mesele. Ew mr ku dibje namsa me herim bi xwnsar gule berdide xwika xwe, qet bala xwe nade ser pvajoyeka wisa, li ser v yek nafikire. Dyardeya nams awa ku li gor cih zeman ku byer r daye diguhere, herwisa, li gor nasname peya mr j diguhere. Divt ev peywend, ev tgihatin bi tgehn antropolojy byne fmkirin, bne tgihatin rexnekirin.

Meclisa malbat sazyeka prmtv e. Wek mnak, di war rvebirina debara malbat de, di war kirn frotin, yan j bo kir dayna milk de biryareka meclisa malbat tune ye. Bona biryarn ekonomk ti pwstyek bi meclisa malbat nn e. Derbarey areyeka abory de nay gotin ku malbat civya biryareka wisa girt hwd. Wezfeya meclisa malbat ten ew e ku derbarey jin yan j keek de bi mebesta ku li dervey edet, dab nrtan peywend bi yek re danye biryara kutin bide Ji bil viya tu roleka w nn e. Dema ku apemen dibje meclisa malbat civiya, meclisa malbat biryar da hing ev yek ji bil ku v meclis zinde bihle ne ti titek din e. Ger mesele were ser pirsa kurd, hing ev sazyn kov yn wisa ji lay dewlet hukmet ve, ji lay apemeny ve berevaniya wan t kirin, wan tewq dikin. Statu didin van sazyn kov, wan ge dikin, pde dibin. bi v away dikin ku ev saz xwe birxistin bikin, maynde bibin. Wek mnak, di sivistana sala 1990 de hindek serekn korucuyan (cehan) bo Anqerey hatibn vexwendin. Ligel wezr navxwey serekwezr serokkomar hevdtinan kiribn. W dem j apemeny wisa ne belav kiribn: Serek era Batwan , serek era Tayan , serek era Jirk , serek era Mexmran li Anqerey ne. Ev serekn eran ku li ser vexwendin hatine Anqerey Li televzyonan bi tev dmenn wan ve bername hatibn kirin. Bi v away dezgay eretye hatibn zindekirin, hatibin parastin gekirin, hewl dabn xwe da ku statu bidin van dezgayan. Di proseya berxwedan de bi dest poltkaya dewlet eret wek dezgayek hatibn rxistinkirin. Lbel ji lay din ve serokwezr Blent Ecevit di dema serokwezrtya xwe de destr nedab aredarn HADEP da ku werin pirsgirkn xwe rabigihnin w. Ecevit bi mebesta ku ew xwe ji rxistina teror dr nagrin jvan nedab wan.

Ez dixwazim bibjim ku apemen tgeha meclisa malbat derdixne p, hewl dide xwe da ku statuyek bide v dezgeya prmtv, bi baldar dixwaze v diyardey bike sazyek. Gelo ev meclisa malbat dikane biryarek wek di girtinn komel de em naxwazin jinn ciwan li cihek din girt bimnin, wan ji komel veqetnin bibin cihek din, em qebl nakin ku ew li cihek din girt bimnin bigrin? Dikane biryarek wek em jinn xwe nesprin bext wan bigre? Nikane wisa bike. Lbel di byerek ku li gund yan j li navey r daye, dikane tundtirn zorbazy li jinan bike, qet texsr nake ku girantirn cezay ango cezaya kutin pk bne. Di tgihna nams de, di tgihna namsa me herim de, li gor cih zeman w, li gor nasname peya mr cihtyn mezin nan dide. Divt meriv bi teferuat li ser sedemn v yek raweste. Herwisa, di vira de atyek j heye. Gelo div meriv li ku der li v aty bigere? Gelo div meriv di nav edetn civak de li v aty bigere yan di w texrbata ruh de ku di encama mekanzmayn zordary yn hzn ku bi awayek hevpar kurdan xistine bin kontrol pkhatye de bigere?

Kurd civakeka wisa ne ku nikanin xwe bi r ve bibin, r nay dayn ku ew xwe bi r ve bibin. Kurd welat wan Kurdistan hatine cihkirin, parekirin parvekirin Rewa kolonyalzma navnetewey serdest e. Di navna Rojhelatanavn de 40 mlyon kurd bstatu ne. Hzn ku bi awayek hevpar kurdan dare dikin, gelek xirab dare dikin. Di v darekirin de heq huqq tune ye; pelaxtin heye, pikxistin heye. Li chan ti miletek din y ewqas mezin b statu nn e. Helbet em hay ji pvenn ku li derdora Dewleta Federe ya Kurd ku li Kurdistana Baur dibin hene. Herwisa, ev j tye zann ku ev yek pit endn berxwedaneka dr dirj dijwaryan de bye. Ew hewldann xwe darekirin ku li pareyn din yn Kurdistan r didin, ji lay hzn ku bi awayek hevpar kurdan dare dikin ve tne fetisandin. Ger bhtir sed salan ev proses li dar be, hing dibe sedem ku di war edetn civak tenduristya ruh de gelek xirabn derkevin meydan. Pskolojya/dernya kesan, ya civak xira dibe. Civak kes d ji xwe dr dikevin, dikevin nav prosesa tevlbna w kultura ku li ser wan hatiye sepandin/empozekirin. Ger ev proses demeka dirj dewam bike, dibe ku ev yek d bikeve nav DNAya meriv civakan. Ewn ku dikanin li hember gel xwe gelek tund bin lbel li hember hzn dagrker, li hember kesn ji wan hzdartir fis dibin. Ev reftaryn berovajy hev, ku di meseleya nams de derdikevin meydan, di wateya rizandin de ne. Dema ku civaka kurd, nirxn kurdan bi v away di bin fiardin de bin, hing pskolojya wan j xira dibe, rizandineka wisa derdikeve meydan.

Gelo riya rizgarbna ji van peywendyn lanet, riya rizgarbna ji v prosesa lanet xwe dirj azady kirin, i ye? Berya her tit gelek girng e ku divt meriv hay ji v proses hebe, ji van peywendyan agahdar be. Ew kesn ku hay ji v proses bibin, gelek akera ye ku d bi nirxn xwe re bijn, d xwedty li nirxn xwe bikin, d van nirxan getir bikin, d nirxn ku li ser wan hetine sepandin/empozekirin red bikin, her ku bie d vegerin ser resenya/orjnalteya xwe. Pit ku meriv bibe xwe, hing gelek hsan e ku meriv bigih maf xwe, qet nebe di filyat de meriv d bibe xwedy mafn xwe. Ev prosesa lanet, ev peywendyn lanet ten dikanin bi v yek bikn.

____________________

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

avkan: www.peyamaazadi.com

Not: Ev gotar li ti der bi ti ziman nehatiye weandin. Wek helwstek, em wergera kurd ya gotara birz smail Beiki berya tirkya w diwenin.

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org