Têgihîna “Terorê”

İsmail Beşikçi

Wergerandina ji tirkî: Roşan Lezgîn

“Newala Qutiyê bû gorra wan.”

“Terorîst di nav agir de ne.”

“Mehmetçîkî 15 hebên din jî li vî gelîyî binax kirin.”

“Dor li wan teng bû.”

“Bi 30 cesedî re vegeriyan qula xwe.”

“Xayînan sîle xwar.”

“Kobra mirinê vedireşin.”

“Di nav pênc rojan de pênc mîlyon ala hatin firotin.”

“Di vê hefteya dawîn de hejmara xayînên ku hatin kuştin giha 79 kesî.”

“Xayînan di eydîyê de jî leşkerekî me şehîd kirin.”

“Bi ser Cûdî û Gebarê de bombe dibarin.”

“Bombebaran dikin û vedigerin.”

“Reqaseyên Rojhilata Navîn.”

“Bi ser Cûdî û Gebarê de wek baranê bombe dibarin.”

“Em ê bi ser meclisê de bigrin, 23 kesan bi dar de kin.”

“Me 30 terorîst kuştin.”

“Leşên xwe jî bi xwe re birin.”

“Hejmara terorîstên kuştî giha 34 kesan.”

“Ger mesele welat be, tiştên din teferuat in.”

Ev hevokên hanê di nav vê meha dawîn de çend mînak in ji manşet û nûçeyên hindek rojnameyan. Ev sernûçeyên hanê didin nîşan ku pirsa kurd wek pirseka asayîşê, wek pirseka terorê têye têgihaştin. Rêveberiya tirk, herwisa çapemeniya tirk ku bi wê ve girêdayî ye, pirsa kurd wek pirseka asayîşê, wek pirseka terorê têdigihê. Dibêjin, “me 15 hebên din jî li vî gelîyî binax kirin”, dibêjin “bi 30 cesedî re vegeriyan qula xwe”, dibêjin “bi ser Cûdî û Gebarê de wek baranê bombe dibarin”, dibêjin “di vê hefteya dawîn de hejmara xayînên ku têne kuştin giha 79 kesî”, dibêjin “di nav pênc rojan de pênc mîlyon ala hatin firotin”…

Bi van nûçeyan re, şîrove û xeberên ku xwedî naverokeka dişminane ne, herwisa, bêpaxavî û tinaz û mesxere û heqaretên tund yên ku li kurdan û serokên kurdan dibin, zêdetir dibin. Nûçeyên wek “Reqaseyên Rojhilata Navîn” Celal Talebanî û Mesûd Barzanî bo xwe kiribûn amanc. Qet ne di bala wan de bû ku Celal Talebanî serokê Yekîtî Niştimanî Kurdistan û serokkomarê dewleta Îraqê ye û Mesûd Barzanî jî serokê Partî Demokratî Kurdistan û serokê Hukûmeta Herêma Kurdistana Îraqê ye. Êrîşên tund û berdewam birin ser kurdan û cihê karê kurdan. Beşeka mezin ji van êrîşan di çapemeniyê de cih negirt. Li gelek bajar û bajarokan avahî û buroyên Partiya Civaka Demokratîk (DTP) hatin wêrankirin, alet û alavên wan hatin şewitandin, kirin xan û xirabe. Û bikaranîna têgehên wek peyva “biratiyê” jî kirêtiyeka hîn tundtir tevlî vê helwêsta kirêt kir. Têgehek wek têgeha “biratiyê” gelo dikare vê helwêsta dişminane veşêre? Di van prosesên wisa de divê pirsa bingehîn ev be: Ji derveyî van hemîyan gelo pirseka kurd heye yan na? Gelo meriv dikare li hemberî kurdan alayê bihejîne û pirsa kurdî ji rojevê derxîne? Gelo meriv her tim hestên dişminane vebêje û heqaretê bike dê pirs ji navê bête hilanîn?

Dewlet, hebûna pirsa kurd qebûl nake. Hewl dide xwe da ku bi fişardin û qedexe û cezakirin û asîmilekirin û kontrolkirina kesan û koman pirsê bipelêxe. Înkar û tunekirin, du lingên bingehîn yên vê polîtîkayê ne. Bêguman polîtîkaya sereke asîmilekirin e. Sedemê bingehîn yê çêbûna ev rewşa ku jê re “teror” têye gotin, ev polîtîkaya pelaxtinê ye. Gelo çima polîtîkayeka wisa dibe sedemê çêbûna rewşa ku jê re “teror” têye gotin? Gelek aşkera ye. Çunke kurd bi awayekî xwezayî dê mafên xwe yên însanî biparêzin. Dê van mafên xwe taleb bikin. Herwisa gelek xwezayî ye ku kurd mafên xwe yên civakî biparêzin, van mafan taleb bikin. Li hemberî van daxwazan polîtîkaya ku dewlet bikar tîne, pelaxtin e. Dewlet li ser pirsa kurd tu axaftinekê nake, yên ku li ser diaxifin jî, qet guhdariya wan nake, ji bilî pelaxtina pirsê tu tiştekî din nayne rojevê. Ev polîtîkaya têkbirinê ya li hemberî talebên însanî, xwestina mafên demokratîk digihê radeya terora dewletê. Gelek aşkera ye ku ev polîtîkaya pelaxtinê bi kurdan “êşên ku xeyalkirina wan jî ne mumkin e” didin kişandin, kurd di nav şîn û şîwanê de xerq bûne. Sedemê bingehîn yê şîn û şîwan û kişandina “êşên ku xeyalkirina wan jî ne mumkin e” şewitandin û wêrankirina gundan, kuştinên ku “kiryarê wan ne dîyar”, ji cih û warê wan koçberkirina bi mîlyonan merivî, xirakirina çavkaniyên jiyanê, revandina merivan ku careka din tu xeberek ji wan dernayê ne. A, ev e, ji ber van tiştan tu wateyeka wê nîn e ku meriv terora dewletê piştguh bike û tenê behsa “terorê” bike, qet çareseriyek tê de nîn e. Çi dema ku meriv bala xwe hîç nede ser terora dewletê, lê tenê rabe behsa “teror”ê bike, bi sloganên heqaretwar û piçûkxistinê êrîş bike, ev yek nabe alîkar da ku meriv pirsê têbigihê û çareser bike. Kurd, digel vê fişardin û pelaxtinê dîsa jî dê bikaribin mafên xwe yên însanî, mafên xwe yên civakî biparêzin, dê bikaribin van mafên xwe bixwazin. Li hemberî polîtîkaya pelaxtinê ya dewletê hindek rîskan bigrin ber çav û dawa mafên xwe bikin, wek mînak dê bi awayekî biryardar dawa ziman û kultura xwe bikin. Lêbelê dewlet jî li hemberî van hewldanên kurdan fişardina xwe hîn zêdetir dike, qedexekirinan tundtir dike, cezakirinan bi awayekî sîstematîk tetbîq dike, polîtîkaya pelaxtinê derdixîne radeyeka bilindtir. A ew prosesa hanê ye ku dihêle fezaya “teror”ê pêk were, dewam bike û geş bibe. Herwisa, gelek aşkera ye ku polîtîkaya dewletê ya ku li ser înkar û derewan hatîye danîn dê vê rewşê her tim li meydanê bihêle.

Ev têkoşîna bi vî awayî ji navîna sala 1980yan, ango ji dema ku di 15ê tebaxa 1984an de êrîş bi ser Dihê û Şemzînanê ve hate kirin û vir de dewam dike. Diviyabû ku di vê demê de çapemeniya tirk gelek gelek baş pirsa kurd fêm bikirina, têbigihîştana. Diviyabû ku heta niha gelek peyamnêr û rojnamevanên ku li çapemeniyê, li rojname û radyo û televîzyonan dixebitin êdî gelek baş bûbûna çavnasê vê pirsê. Bêguman çend kesên wisa yên peyamnêr û qunciknivîs hene. Lêbelê di nav çapemeniyeka ewçend mezin de hebûna çend kesan bes e? Bêguman girîngtîr jî kûrahî ye. Ev yek, di warê zanistê de têgihaştina rast e. Dema ku bi milyonan kes berevaniya xeletiyekê dikin, çend kes jî berevaniya rastiyê dikin. Bêguman serketin dê ya wan çend kesên ku berevaniya rastiyê dikin be, dê serketin ya helwêsta wan be. Ev yek di zanistê de jî wisa ye. Lêbelê di siyasetê de rewş piçek cihêtir e. Di çapemeniyê de jî, divêt ramana çend kesên ku me li jor behsa wan kir di nav xelkê de bête belavkirin û herwisa, divêt em van çend kesan pirtir bikin.

Çapemenî di îstîqameta ramana dewletê de, di îstîqameta îdeolojîya fermî de tevdigere, her wekî ku liqekî muxaberata dewletê be, wisa dixebite. Dibêje, “me 15 hebên din jî li vî gelîyî binax kirin”, dibêje “di vê hefteya dawîn de hejmara terorîstên ku hatine kuştin giha 79 kesî” lê derbareyê tevlîbûna xortan ya bo vê têkoşînê de cih nade piçûktirîn dîyarde yan jî tu şîroveyekê. Herwisa, bi van nûçeyên ku dibêje “me 15 hebên din jî li vî gelîyî binax kirin”, dibêje “30 heb leşên xwe li kamyonan bar kirin û birin”, dibêje “di vê hefteya dawîn de hejmara terorîstên ku hatine kuştin giha 79 kesî” lê bi vî awayî tu xebereka rast jî belav nake. Bi xeberên derew rayagiştî têye manîpulekirin.

Çi dema ku dor têye ser tirkên li Bulgarîstanê, yan jî yên Trakyaya Rojavayê, herwisa, ger mesele tirkên Makedonya û Yugoslavyayê bin, hingê Tirkiye gelek grîngî dide ziman û kulturê. Wek mînak, ew tirkiya ku pênc hezar tirkên ku li Kosovayê, li Prîştîneyê diaxifin, bona ku bibe zimanekî fermî, di nav hewldanên pêt de ye. Di vî warî de hewldanên xurt ên polîtîk û dîplomatîk dimeşîne. Lêbelê bona ku pêşî li daxwazên 20 mîlyon kurdên li Tirkiyeyê bigre, her awa fişardin, qedexekirin û cezakirinê bikar tîne. Ev yek, di warê rêvebirina dewletê de, di warê rêvebirina raya giştî de nakokiyeka wê ya mezin e. Tune hesibandina kurdan, bêpaxaviya li hemberî wan, rewşeka wisa daîmî dihêle. Di rewşeka wisa de gotina “em birayê hev in”, gotina “em goşt û nenûg in” ji bilî reftariyeka durû ne tiştekî din e. Kurd nenûg in, lê nenûg jî, ji qewlê romnnusê kurd Hasan Bildirici ve, çi dema ku dirêj dibin, jêdikin û diavêjin.

Di nav van peywendiyan de divêt meriv qala proseseka din jî bike. Serokê BBP (Partiya Yekîtiya Mezin) Muhsin Yazıcıoğlu li Meclisê (TBMM) di axaftina xwe de heqaret li serokên kurdan yên wek Celal Talebanî û Mesût Barzanî kir. Axaftina wî di nav kurdan de bû sedemê reaksiyonên tund, kela kurdan rakir. Ev axaftinên piçûkxistinê, bi awayekî giştî li ber tirkan nirxa kurdan, ango bênirxiya kurdan nîşan didin. Ev rewşa ku meriv dikare wek karîgeriya neyînî ya îdeolojîyê bibîne, kurdan bi nêzî hev dikir. Di vê pêvajoya dawîn de kurdên ku li parçeyên cihê dijîn, bi riya telefon û enternetan ligel hev peywendî datînin, pirsa hev dikin dibêjin “em baş in, gelo halê we çawa ye”. Bûyerên girîng ku li deverên wan rû didin bo kurdên li parçeyên din vediguhêzin. Telefonên destan, enternet, di geşedana vê peywendiyê de, di veguhêztina xeber û hest û ramanê de roleka mezin dilîzin. Agahdar bûyîna ji rewşa hevûdin, jiyîna heman hest û ramanan hîn pirtir kurdan bi nêzî hev dike. Bêguman tesîra radyo û televîzyonan jî di pêşketina vê pêvajoyê de gelek mezin e.

_____________________

Wergerandina ji tirkî: Roşan Lezgîn

Çavkanî: Kovara Esmer, hejmar 35, berfanbar 2007

çapkirin