Edebîyatê
ma de eserêko muhîm: Xafilbela
Roþan Lezgîn
 |
Xafilbela
nameyê kitabê hîkayeyan yê Murad Canþadî yo. Kitab hetê Weþanxaneyê
Vateyî ra hezîrana 2008î de ginayo çape ro û 85 rîpelî yo.
Kitab de 11 tene hîkayeyî ca gênê: “Ez Hol Zaneno”,
“Vilaweke”, “Ahaa Biradero Xoþewîst!”, “Torn”,
“Qewe”, “Kelmîzin”, “Keyeyê Roþna û Mîro Kose”,
“Xafilbela”, “Bajarê Ma”, “Bostan” û “Heykel”. Murad
Canþad 1974 de mezraya Derwêþan a dewa Gendan a Pulurê (Ovacýk) Dêrsimî
de ameyo dinya. Domantîya ey dewe de vîyarte. Wendiþo verên û mîyanên
Pilemurîye (Pülümür) de mektebê pansîyonî (yatýlý okul) de
wend (1981-1989). Dima ra Xarpêt de lîse wend (1990-1993). Serra
1993 de “Ýstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi” de
dest bi wendiþê unîversîte kerd. Wexto ke unîversîte wendêne mîyanê
rêxistîna sîyasî ya îlagel a bi nameyê Yewîya Ciwananê
Kurdistanî de xebitîya. 1995 de ame tepîþtiþ. Badê ke des serî
mehkeme bi, peynî de cezaya muebedî girewte. Nika hepisxaneyê Edîrne
de maneno û teber a “Anadolu Üniversitesi Açýk Öðretim Fakültesi”
de wendiþê xo yê unîversîte dewam keno. Murad
Canþadî hîkayeyê xo heme hepisxane de nuþtê.
Nê
hîkayeyê ey ke bi nameyê Xafilbela se kitab weþanîyayê,
hetê krîteranê edebî û estetîkî ra zaf muhîm ê. Murad Canþadî
kankilê edebîyatî ra hîkayeyê xo mûndê. Bêmubalexe û bêmunaqeþe,
merdim þêno vajo ke edebîyatê kirmanckî, bi taybet hîkaye de, nê
kitabî reyde ruþdê xo bi temamî îsbat kerd. Murad Canþad, derba verêne de musneno ma ke ey bi hostatîye dest bi edebîyatî kerdo. Ey edebîyat baþ þinasnayo; îmkanê edebîyatî, malzemeyê edebîyatî, meydanê edebîyatî baþ nas kerdo, coka bi îstîqrar dest bi edebîyatî kerdo. |
Xasîyetêko
tewr muhim yê hîkayenuþtiþî no yo ke hîkayenuþtox cumleya tewr verêne
de bizano ke cumleya peyêne çi ya, hîkaye senî qedîna. Murad Canþad
heme hîkayanê xo de naye weþ zano. Hîkayeyê ey heme bi yew fînalo muhîm
qedînê.
Hîkayeya
bi nameyê “Xafilbela” û ya bi nameyê “Keyeyê Roþna û Mîro
Kose” bi terzêko surrealîst nusîyayê. Nê her di hîkayeyî, terzê
surrealîstî de edebîyatê ma de di nimûneyê muhîm ê.
Heto
bîn ra, nê davîst-hîris seranê peyênan de bi deshezaran kurdî kewtî
heps. Zafê înan dades serran ra vêþêr hepisxaneyan de mendî. Ez bi xo
nêzana ke rewþa hepisxaneyan senîn a. Hetanî ke merdim tede nêcuyo,
merdim baþ fehm nêkeno. La hetê edebîyatî ra hepisxaneyan de yew ekolo
ke merdim bi yew xeta qalinde îþaret biko nêvejîya. Mesela, kurmanckî
de zêde çîyê nêaseno.
Labelê
badê ke kitabê Huseyîn Karakaþî Omid Esto (Vate 2007) û kitabê
Murad Canþadî Xafilbela vila bîy, êdî merdim þêno vajo ke edebîyatê
kirmanckî de yew ekolê hepisxaneyan zî esto. Huseyîn Karakaþ û Murad
Canþad, no ware de numayendeyê gelek muhîm ê. Bi taybet hîkayeyê Murad
Canþadî, edebîyatê hepisxaneyî de nimûneyê muhîm ê.
Hîkayeyanê
Muradî reyde edebîyatê ma, hîkayeyê kirmanckî bi îstîqrar rayîrê
xo ra dewam kenê. Êdî edebîyatê ma xo ra tam bawerbîyaye yo.
Eke
þarê ma, heskerdoxê edebîyatê ma zerî ra edebîyatê xo teqbîb bikê,
ciwanê ma xo parçeyekê nê ziwanî bizanê, vernîya edebîyatê ma do hîna
vêþêr akerde bo. Edebîyatê ma reyde helbet ziwanê ma zî do pirênê
mergî bidirno û sey yew þahbelûyêra zexme ya ke sêneyê koyanê ma de
zemanan ra menda, bi îhtîþam newe ra þewl bido.
No
ziwano þîrin û no edebîyato qelîteyên, ke verara nê ziwanî de zîl
dayo, layîqê her tewir heskerdiþ û xizmetî yo.