AWIREK LI HET ADAR

 

 Rukiye Ozmen

 

Destpka tekona jiny di 8' Adara sala 1857 de li bajar NewYorka Amerikay biqas il hezar Jinn ku di sektora tekstl de dixebitin, di rojde ku kar ji donzdeh seatan derbasdib miza wan (cret) km ya karkern mr b, daxwaz dikirin ku roj kar dakev het seatan heqdestek wek hev ji wan re wer dayn bi v mebest dest bi girev kiribn.

Ev daxwaza wana rewa li liqay zilm ne rzgirtina maf mirovan hatib di encam de ji sed zdetir jin, jyana xwe ji dest dabn.

Pi t v byera trajedik ku mohra xwe li drok xist b goman tekona jinan ala xwe d bilind dikir daxwzn xwe yn bi rmet bilv dikir..

Di 1908 an, carek din hijmarek biqas panzdehezar jin li New york meiyan bi daxwaza maf hilbijartin hatineke(gelir) ba  di dema zarok anin de betlane xwestibn, ara (sologan) wan nan gulb, nan misogerkirina jiyan trkirina zik, gul j sembola jiyanake bi rmetir batir b.

Cara ewil 28' remiya ji v sal wek roja jin hate prozkirin.

Di sala 1910 Clara Zetkin a seroka partiya sosyalist Alman; li bajar Kopenhag dowemn Konferensa enternasyonala jinan de ku ji 17 welatan 100 delege tevilbb pniyarkirib ku 8 Adar bibe roja Jinan pniyara w hatib pejirandin.

Di 1977 de Netewn Yekby 8' Adar wek roja Jinan roja aitiya navnetew pejirandib.

Serdema em tde v roj ten qismek pir pik ji civaka jin qala   cewisandin b sinc b ujdaniya li hember nasnama wya zayend tkirin dike.

Jin ku dinava civak de niv niya mirovanin, pirsa ima ten v roj xwe bibr tnin daxwaz pniyaryn xwe dikin di ser merovre de dike.

Bi v biraninan xwe iqas pirsgirkn xwey nasnama zayend areser dike heroj end seatan tekoina li hember ewisandina li ser maf xwe maf mirovahiy dide.

Li seranser cihan Jin iqas nunertiya xwe dike; li welat ku ji heri di parlamentoy de ceh digrin Siwd e; mixabin ew j kota ji seda 45 e, li welatn din her hijmar km dibe heya t welatn ku hna jin nexwed maf dengdanne.

Dema merov avdriyek li derdor bike sedemn v binpkirina maf azadiya jin end nmonan bide, mnak li parzemna Ewropa Emerika qismek Asya j propaganda bin nav demokras nujeniy de, koletkek modern bip dikeve, zemna v nujeniy

koleti j bi hnbn girdana arkol eroin esrar a di bar dskotekan de wneyn jinan mezin li panoyan de, ku hinkes bi kutina mirovahy sermaya xwe zde dikin rant digrin, ev dibe sedema mezinbna sektora lafirosjiy, mixabin alav avkaniyn ragihandin j ji v kiryara ku nirx mirovahye dilewltn re bdeng dimnin.

Li parzemna Afrika ji ber koloniya ku bi sedsala didome xzan bi zor zewac kevnep paverut li hin welatan j sinetkirina keikan buyern ku heroj em di ser a Tv nav Rojname wkd de dixwnin dibnine.

Li parzemina Asya ku em j civakek ji v parzemin ne ji ber nasnama xweya zayend hna di dergu de reramiya ku beek ji civak nzkbna ke wek mal dtin ser bav de mezin dibe, xwska bir, jina mr, di temenek piuk de zewaca b vna w dana ser hewy, qeleng, berdl b parkirina ji mal bav.

Ji ber bandora feodal ewte rovekirina ol ku xwendin wek gunehe ji jinan re, jin b xwendin bpe dimnin, ji lew nika debera xweya jiyan bikin ev dib sedema girdana bi mr ve ser xwe ji hem zilm zoriy re ditewne.

Hin jin j ji aliy pergal ve ji ber bawermendiya xwe ku ser xwe dinixwumnin ji kar, ji dibistan tne drxistin ceza li wan t birn

Destdirjiya ku mr li jin dike na mr ku mr ciza bike dse jin t cezakirin bi kutin, bhvil jkirin recimkirin derbider chankirin.

Ji ber ramana xwe ku dikev girtigihan destdirj ldibe polis leker ji ber newin hikerekirin w malbat bi kutin tehdt dikin ew polis leger bne ikerekirin j nayn ceza kirin.

Hemu er ps bi in l para mezin jin dikine, di er de mr bav kur xwe windadike.

Bi teybet li rojhilata navn ku va namus wek destek dinav xwn qirj li sip aniya w ketiye jin li hember brmetiyan te.

Peyva di ol de guneh di civak de eyb di di pergala hal hazir de qedexe, ev hers faktor di bin nav bidarvekirin de dibin sedema cur bi cur daw anina jiyan.

Bi ketina sedsala bistyekan armanc briya ev sedsal bibe sedsala jin, dive jin di her saziyan de ch bigrin da pergal desthiladariya mr km bibe,

Ji bo ku em di van bnpkirin awsandina mirovah kmbikin div hem mirovah alak be bgoman jin serkiya van alakiyan bike, da ev binpkirina maf jin derbas niva piya me neb

Ji lew pwiste saziyn sivl pirtir alaktir bibin, mnak rojek ji sal jin li qada bua- ku ji bo kirna silehan t veqetan din bi ewayk xurt wer pirotesto kirin, ew dirav ku pariy dev xzana ye dibe gule li wan vedigere, bila perwerde pbkirin.

Dse ji sal rojek, ji bo pitgiriya jinn bune mexdur er, berpirsn destdirj ikence li jinan kirine kiryarn van sucan bne ceza kirin. Da 8' Adar wata xwe bi nirxtir meztir bike ji bo wekheviya mirovahy.

Bi hviya em di heroj wek roja 8' adar bi berpirsiyar tevgerin hvy xwe bixin pratk 8' Adar li hem mirovah bi teybet li jinn kurd proz be.

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org