Turkolog wergra macar Tasnady Edt:

 

Demokrasaxv demokrasiy naxwazin!

Salih Kevirbir / Bdapete

         
Tasnady Edt j sala 1967an p ve li Radyoya Macar (Magyar Radyo) ku sal 76emn salvegera damezirandina xwe proz kir, wezfedar e. Edt, l seranser Macarstan wek turkolog wergreke navdar t nasn. B qas 4-5 salan l Zanngeha Enqerey wek  dersdar hndekar kar kiriye. Lewre j bi tirkiyeke ak mijl dibe. Yek ji taybetiyn Tasnady j ew e ku pirtkn Nazim Hkmet Yaar Kemal ji trk wergerandiye ziman macar. Her wiha w hin pirtk j ji macar wergerandine ziman tirk.

Li Bdapetey em n Magyar Radyo bn mvan Tasnady Edt. W bi germah em pwaz kirin. Pit maweyeke kin; der bar werger, Nazim Hkmet Yaar Kemal, li Tirkiyey edebiyat, darizandin demokrasiy me pirs, w bersivand......

Xatn Tasnady, navbera we bi tirk ziman tirk re gelek ba e. ima gelo? Ev hevnasn i ax dest p kir, sedemeke taybet heb gelo?

Wek her mirovek macar, di destpka xwendina xwe de dhn bala min li ser ziman macar b. Di destpka zanngeh de min ser li Krsiya Macar xist. L taybetiyeke perwerdehiya macar ew e ku li zanngeh ji bil ziman macar, pwst e ku mirov zimaneke din ji xwe re hilbijr. Ji ber v yek ji ber nasrawbna me tirkan, min ji xwe re ziman tirk hilbijart.

Sal?

 Sal 1962. Di sala 1962an de min dest bi  xwendina zanngeh kir xwendina xwe di sala 1967an de, bi du branan; Edebiyat Ziman Macar, Edebiyat Ziman Tirk kuta kir. Pit qedandina zanngeh di heman sal de li Radyoya Macar min dest bi kar bea tirk kir. B navber 25 sal heta ku b girtin min di bea tirk de kar bar xwe berdewam kir. Pit hilwena Sovyet, li Macarstan j sstem guher di sala 1990 de li gel end bean di radyoy de bea tirk j hate girtin.

 

Ez ne a bim pit v byer hn li Tirkiyey dest bi kar dikin, ne wisa?

Bel bel rast e. Di sala 1993an de li Zanngeha Enqerey Fakulteya Ziman-Drok-Cografya Krsiya Hungarolojiy wek dersdar hndekar min dest bi kar kir. Ev kar heta sala 1997an berdewam kir. Pit sala 1997an ez dsa vegeriyam Macarstan di heman radyoy de wek arvkar ro j kar barn xwe didomnim.

 

Di v navber de tkiliyn we Tirkiyey berdewam dikin?

Rast e, tkil her berdewam in. Car caran ez diim gelek caran j hevaln min ji Tirkiyey tn serdana min. Her wiha gelek caran li Tirkiyey li dervey welt civnn turkolojiy li dar dikevin ez j bedar li van civnan dikim. sal j di nveka meha hezran de, li Mrsn Kongreya Folklor ya Navnetewey li dar dikeve ez j yek ji vexwendiyn v kongrey me.

 

 

Em werin ser pirsa xwe ya sereke. We Nazim Hkmet Yaar Kemal bi gel macar da naskirin. Ango we pirtkn van navdaran ji ziman tirk wergerand ziman macar. ima gelo? Ji bo i ev her du nav?

Gava mirov bixwaze berhemek wergerne, bguman w bide dv qeltey. Li ry chan tu wergr, naxwaze berhemn helbestvan an j nivskareke xirab hilde dest. Di v war de Nazim Hkmet Yaar Kemal du navn sereke yn edebiyata chan ne. Ji bo min wergerandina berhemn van navan kar erefeke mezin e.

 

Navn berhemn ku we wergerandine macar?

Min end kurterokn Yaar Kemal n wek Sari Sicak Yatak, wergerandine. Wek roman j, min romana bi nav Ortadrek ji tirk bo macar wergerand. Wek hn dizanin, tkiliyn taybet n Nazim Hkmet bi Macarstan gel macar re hebn. Di demn ku nikarib vegere Tirkiyey, gelek caran dihat Macarstan. Tab w gav ez ne li radyoy bm. Ji ber ku Nazim, di dawiya saln 50 de t Macarstan. Gelek hevaln w hebn li v der. Doktor w li v der b. Li ser Macarstan gelek helbest nivsb. Ji ber v yek, ji bil mezinahiya Nazim em wek gel macar, qedr qmeteke mezin nan Nazim didin.

 

We ji helbest an j pirtkn Nazim Hkmet i wergerandine?

Ez j bihatama w der. Dixwazim bibjim ku helbestn Nazim beriya min j li Macarstan hatine wergerandin. H gava ew di zndan de b di destpka sala 60 de ji bo serbestberdana w li vir gelek alak hatine lidarxistin gelek helbestn w ji tirk bo macar hatine wergerandin. Beriya ku ez dest bi wergera Nazim bikim, ez ketime nava lkoln. Gelo kjan helbestn w hatine wergerandin, kjan nehatine wergerandin. Pitre min dest bi werger kir. Min bixwe i helbestn w yn dawn wergerand. Heger tu bixwaz ez navn endan bidim; wek Saman Sarisi, Kba Roportaji. Bi git min helbestn w yn li ser evna Veray, helbestn li ser xerbiy, extiyar evna welat wergerandine.

 

Wisa dyar e ku gel macar xwedtiyeke ba li Nazim Hkmet   Yaar Kemal kiriye

Bel, bi rast j pirtkn berhemn wan li v der tne xwendin. L mixabin mirov z bi z nikare van berheman li piyasey peyda bike. Ez ne a bim, min romana Ortadrek di sala 1975an de wergerand. Ev berhem ji hla weanxaneyeke gelek ba ve, wek Klaskn Chan wek 40 hezar hate apkirin di demeke gelek kin de hate ftkirin. Di be ku li Tirkiyey kitbn Nazim apa xwe ya 10an kiribin, l her hejmar ne zdey 4-5 hezar ye. Mixabin apa duwem nehate kirin.

 

Ji hla gel macar ve rexneyn awa ji bo we hatin nandan?

Rexneyn ba hatin nandan. Di gelek kovar rojnameyan de gelek nivsarn xwe hatin nivsn.

 

Di van wergeran de, tit ku her zde tesr li we kir i b gelo? Gava we ev kar pkdian, we xwe li ser xaka Anatoliya Mezopotamyay didt an na?

Bi rast pirseke zor dijwar e. Bo nimne, di wergera Ortadrek de, mirov ji chanek derdikeve, xwe di nava chaneke n de dibne. Mirov ba p derdixe ku nirxn nsan h j bi awayeke xurt hene. Mirov dikeve nava nakok dubendiyeke kr. Hn dikevin nava chaneke nenas l nasraw! Dema min dest bi wergera Yaar Kemal kir, gelek heval dostn min a matmay man gotin; pir zehmet e, ziman w gelek xwe dewlemend e, tu nikar ji bin v bar derkev. L dema ez ketim nav kar, min dt ku ji bil end biwj gotinan min zehmet nekiand. Zimaneke w y pir xwe herkbar

heye. Mesela min wergera rokn Sad Fak j kirin, l diyar b ku ziman w gelek zehmet tevlhev e. Ji ber ku ziman berhemn Yaar Kemal, nzk ziman gel e sivikah speht derdikeve hol. Dibe ku dtin ramann min Yaar Kemal nzk hev bin. Lewma ewqas ji min re sivik t.

 

T gotin ku bi taybet di berhemn Yaar Kemal de edebiyata tirk, ji edebiyata kurd a  Mezopotamyay sd wergirtiye. Derbar v dtin de hn i difikirin?

Li ser v meseley ez zde nikarim analzn zanst bikim. L diyar berbiav e ku beriya hatina tirkan bo Anatoliya Mezopotamyay gelek qewm gel hebne. Gengaz e ku ew and gel ji hev stfade bikin tesr li hev bikin. Dibe ku ro gelek qewmn Mezopotamyay ji hol rabne. Ango her iqas Kela Babl hatibe rxandin j, ji gelan hin bermah mabn ew bermah heta ro j tn. Lewra j di and wjeya Tirkiyey de rol tesra geln din diyar berbiav e. Dema mirov Yaar Kemal Sad Fak dixwne, mirov rast du cografya and dibe. Di van berheman de anda smeran, anda frgyayiyan anda kurdan j heye. L mirov bi awayek ekere bibje ev anda kurdan e, ev anda smeran e ev j anda frgyayiyan e.

 

Ji ber ku me behsa kurdan kir ji ber ku hn sal bedar Newroza Bdapeteey bn, dixwazim bipirsim: gelo Tasnady Edt kurdan iqas dinase?

Mixabin zde nas nakim

Di peroj de dibe ku kurd bibin mijara xebata we?

Bawer nakim. Ji ber ku ez kar bar xwe di Turkolojiy de didomnim. Car caran di v war de j ez p derdixim, tit ku ez bikim gelek in. Ji bo ku kurd bibin mijara teza min, div di ser de ez bi kurdiyeke rewan pak bipeyivim. L mixabin wek tu j dibn em bi tirk li hev dikin. Lewra ne tu bi macar dizan ne j ez bi kurd.

 

Ez dixwazim dsa vegerim ser pirsa Nazim Hkmet Yaar Kemal. Li welatek wek Tirkiyey ev her du navn qirase, di pvajoya ro de tne darizandin. Hn v yek awa rove dikin?

Mixabin sed mixabin! Ez i bibjim demokras hmaneke pir zor dijwar e. Tirkiye dibje demokras, em j dibjin demokras. L gelek caran t dtin ku ew kesn ku bjeya demokras maf mirovan ji ziman xwe naynin xwar, tehemml dtin ramann cuda nakin. d ro hd hd be j, geln Tirkiyey Nazim Hkmet dihebne. Demn ku Nazim li Tirkiyey qedexe b, ba t bra min. L ro nqa civn li ser w tne kirin. Ev j pketineke ne wisa? Dibe ku ne samm bin l, d ro li Tirkiyey

 

Suleyman Demrel end sal ber j Alparslan Trke rzik ji helbestn Nazim dixwnn. Wek hn j dizanin, sala piya me ji hla UNESCOy ve wek Sala Nazim Hkmet hatiye pejirandin.

 

Ba e birz Edt, heta niha me behsa berhemn ku we ji tirk wergerandine macar kirin. Em dizanin ku we ligel Kemal Ozer berhemn macar j wergerandine tirk. Bi kurtas be j em dixwazin hn hinek behsa van berheman bikin

Rast e ez ligel Kemal Ozer xebitm. Wek te j got, me bi hevre pirtka Attla Jozsef a bi nav Temz Yrekle pirtka Mklos Radnot Kopkleyen Gokyz ku pirtkn helbestan in, ji macar wergerand ziman tirk. Her wiha min bixwe, pirtka Prens Ferenc Rakocz a bi nav Turkiyede br Macar konuk (Li Tirkiyey mvaneke macar) pirtka Kelemen Mkes a bi nav Turkiye Mektuplari (Nameyn Tirkiyey) ji macar wergerand tirk. Li hla din, sala par bi nav Turk Halk Masallarindan br Sek (Hilbijrek ji rokn gel) pyesa Tran Oflazoglu a bi nav Kann j ji hla min ve hatin wergerandin.

 

sal li Budapetey Resepsiyona Newroz pk hat we j bedar li v alakiy kir

(Dikene) Bel bedar newroza sal bm.

 

awa b, awa pk hat, li gor we ah awa derbas b? Wek t zann di v war de aram nermiyek xwe dide der.

Bel, tu mafdar . Gava ez li Enqerey bm, Navenda anda Ataturk bixwe j rab ku newroz proz bike. Wek din j li Macarstan, di asta penaberiy de kurd hene. Gelek girng watedar dibnim ku kurd rabin ji bo cejn, sah anda xwe tbikoin. Gelek j kfa min ji v yek re t.

 

Birz Tasnady Edt, ji bo bersivn we zor spas.

Ez spas dikim, di kar bar we de serkeftin dixwazim.

   

 

-QT-

 

Meneke Sokagi Yaar Kemal

Gava wergera min Ortadrek hate weandin, ez m Tirkiyey. Ji helbestvan Kemal Ozer re min behsa pirtk kir. Pir kfa w hat xwest ku ez werger ji Yaar Kemal re bibim. Telefona w da min, ez j rabm min telefon j re vekir. Min j re telefon kir, behsa pirtk j re kir. Got; kerem bike were mala me.. Min j re got; Navnan? Got; Ne pwst e, ji trn peya bibe qesta Meneke Sokagiy bike, li Menekey tu ji k re bibj, mala Yaar Kemal we nan te bidin.. Ez rabm min bi ya w kir ez m mala w. Mala w serdanp bi kitban hatib rapandin. Hevnasiya min p re wisa b. Pitre carcaran me hev dt. Pit 20 salan me hev dt, min j re got; Te ez nas kirim? Got; Bel!