Dengbêj Emînê Hemdûnî: “Pêwîst e dengbêj afirîner be”
SALIHÊ
KEVIRBIRÎ, salihkevirbiri@hotmail.com
Bergen,
bajarokeke girêdahiyê bajarê Celleyê ye. Celle yek ji navendên ku kurdên
êzîdî lê dijîn bixwe ye. Li gorî gotinan, zêdetirî 5 hezar kurd îro li
Celleyê jiyana xwe berdewam dikin ku piraniya wan kurdên êzîdî ne. Li
Bergenê bixwe nêzî 700 kurd jiyana xwe didomînin ku piraniya wan ji Gundê
Hemdûna ya Misircê (Kurtalan) ya Sêrtê ne. Ango em dikarin bibêjin ku îro
bi tenê li gundê Bergenê 100 malên ji Hemdûna hene.
Dengbêj
Emînê Hemdûnî ango Emîn Yavþan li vî bajarî jiyana xwe berdewam dike. Em
li mala mirovekî wî yê bi navê Nûrî Yavþan demeke xweþ bi hev re derbas
kir. Ligel kilamgotinê Mamê Emîn pirsên me jî bersivandin....
******
Dengbêj Emîn kî
ye?
Navê min Emîn Yewþan
e. Ez kurê Hemdo me û ji Hemdûna me. Ji me re dibêjin mala Miradê Mîrzo.
Di sala 1948’an de ez li Hemdûna Qurtelanê hatime dinê. Di sala 1968’an
de em ji Hemdûna derketine û çûne metropolan. Wekî Îzmîr, Îskenderûnê
û Edeneyê. Heya sala 1980’yî ez li Îskenderûnê mam. Di sala 1985’an de
ez çûm Stenbolê. Di meha 9’an a sala 1985’an de ez hatine Almanyayê.
Te heta niha bi awayekî profeyoner dengbêjî kiriye?
Na. Tiþtên ku ez hîn bûme min ji bavê xwe bihîstine. Lê gava ku em hatin vir. Min car caran stran digotin. Ciwanên me jî bihîstin û ji Þemdîn re gotin. Lewre Þemdîn terka min nekir û ez vexwendim televîzyonê û min çend stran li wir jî gotin.
Di destpêkê de Þemdîn
ji min xwest ku ez kilama Derwêþê Evdî bibêjim. Min jê re got:
“Bernameya te têra kilama Derwêþ nake.” Wî got: “Bike du beþ.” Wî
di destpêkê de ji Þehrîban, Koma Zerdeþtê Kal û ji Beþîrê Mûþî
xwest ku bibêjin, lê wan got: “Em nikarin wekî Emîn bibêjin.” Lewre ji
min xwestin ku ez bibêjim. Piþtî ku min got pir hate ecibandin.
Gava
ku tu li Xerzan bûyî, dengbêjê ku kêfa te jê re dihat û te kilam bi wan
re gotine kîjan bûn?
Ez Salihê Qubînî nas
dikim.Min Teyîbo jî nas dikir. Kêfa min ji Teyîbo re dihat. Mirado jî zaf
baþ li kemançeyê dida.
Bi dîtina te kesê
ku bixwaze bibe dengbêj divê taybetiyên çawa hebin?
Tiþtekî ku tu bikî divê ji dil be. Dengbêj divê aferîner be jî. Her kes dikare çi pîþeya ku bixwaze bi dest bixe lê her kes nikare bibe dengbêj. Divê dengbêji çi dibîne bikare bike stran. Niha em li vir in ezê li ser we tiþtekî biafirînim:
Gava bîst sal berê
dengbêjek biçûba gundekî, wekî ku parlementerek çûbe wir wisa bû, tu
dikarî hinekî behsa wê demê bikî?
Wê demê Teyîbo hatibû Hemdûna. Li ser xaniyê mamê min koçik hebû. Teyîbo li ser wir sekinîbû û kilam digotin. Ji ber ku karê me hebû jî emê biçûna me dê barên xwe bianîna jî, lê me heta sibê li Teyîbo guhdarî kir û em ranezan. Em zor kêfxweþ bûbûn. Her kes li dora wî kom bûbû. Jin, mêr û zarok tu kes ranezabûn.
Wî hingê kilama
‘Were were wer Koçerê’ got, pir xweþ digot û gel heland.
Tu niha dikarî çend
stranan bibêjî?
Ez dikarim heta sibê
stranan bibêjim.
Gava ku çend dengbêj
li civatekê rûniþtibin, ew ji bo ku kilamekê bibêjin çawa tevdigerin, gelo
ji hev destûrê dixwazin?
Ku dengbêjên rastî
bin divê rêzê nîþanî hev bidin û bibêjin weleh ez nikarim wekî te bibêjim
di destpêkê de tu bibêje. An destûra te hebe ez kilamekê bibêjim. Divê rêzê
nîþanî hev bidin.
Tu herî zêde ji
kîjan dengbêjî hez dikî?
Ez herî zêde ji Kerapêtê
Xaço hez dikim. Ew zor hosta ye. Ew meqamên kilaman dizane. Miradko jî baþ
li kemançê dide. Ew jî di karê xwe de hosta ye.
Cara ewil te kîjan
kilam got?
Min Fatê got.
Gelek dengbêj dibêjin daweta bêdengbêj ne dawet e tu jî wisa difikirî?
Ma maneya dawetan çi
ye! Maneya dawetan þahî û xweþî ye. Karê dengbêjan jî helbestxwendin e.
Divê jixwe dengbêj hebin.
Ehmedê Îskan:
Serpêhatiya kilama Ehmedê Îskan:
Ehmedê Îskan kirîvê xwînê yê Simaîl bû. Ehmed mirovekî xwe diþîne dibêje:”Ji Simaîl re bibêje, em li biniya golê ne bila ji me re hin tiþtan bîne were.” Xulamê Ehmed diçe bal Simaîlê Dawûd û jê re dibêje: “Ehmed bi 18 mirovên xwe ve li ber avê ne ewê birçû bin, tu hin xwarin ji wan re amade bike û bibe.”
Gava ku Simaîl hîn dibe ku Ehmed ew di golê de ne. Lê dide diçe Sêrtê û xeberê dide dewletê. Piþtî hingê leþker diçin ser Ehmed û hevalên wî. Leþker lê dinêrin ku hemû di nava avê de ne. Dewlet jî li wan digeriya. Leþker li wan direþîne. Ew hewl didin ku berevaniyê bikin lê nikarin xwe biparêzin ji ber ku hemû bi tazî di nava avê de ne. Leþkerên tirk wan hemûyan tevî Ehmed dikujin.
Gava ku wan dikujin, serê Ehmed jê dikin û dibin Sêrtê. Ehmed ew qas mêrxasekî baþ bûye ku leþkeran bi kuþtî jî nedivêrîn herin erebeya ku laþê wî tê de bûye. Leþkeran gotiye: “Ew nemiriye.” Digel ku serê wî jê kirine jî.
Ehmed ew qas jêhatî bûye ku gava gotine ew serê Ehmed e. Erebên Sêrtê gotine: “Aha aha, ma serê Ehmed bûye serê nîskan?!” Yanî kesê bawer nedikir ku bikarin Ehmed bikujin.
***
Serpêhatiya Izet Begê