Ji bo Ensttuya Kurd ya li Berln qonaxeke n pwst e...
 
 
Ensttuya Kurd ya li Berln ku di sala 1994 de hatiye avakirin di rojn derbasby de kongreya xwe pk an. Di v kongrey de komteyeke ku ji 5 kesan pk dihat hate hilbijartin.
Serok Ensttuya Kurd ya li Berln Fehm Balay:
Ji bo Ensttuya Kurd ya li Berln qonaxeke n pwst e!

SALIH KEVIRBIR / BERLN
 
Ensttuya Kurd ya li Berln ku di sala 1994 de hatiye avakirin di rojn derbasby de kongreya xwe pk an. Di v kongrey de komteyeke ku ji 5 kesan pk dihat hate hilbijartin. Shwekar Fehm Balay di kongreya navbor de wek Serok Ensttuy hate hilbijartin.
Fehm Balay di sala 1963 yan de li Herma Berwar Balay hatiye dinyay. Xwendina xwe ya seretay li Gund May pk aniye. Xwendina navn li Dihok xwendiye. Li Msil Peymangeha Hunern Ciwan Besha Shwekariy qedandiye. Di sala 1991 an de li Dihok bye Serok Yektiya Hunermendn Kurdistan. Yek ji damezirner Ensttuya Huner ya li Dihok ye. Ji sala 1995 an ve li Berlna Almanyay jiyana xwe berdewam dike. Ji sala 1995 an heta niha di nava xebatn Ensttuya Kurd ya li Berln hewla rewshenbriya kurd dike. Heta niha li gelek bajarn Ewropa Kurdistan pshengehn tabloyan dirst kiriye. Fehm Balay hevser Helbestvan Hv Berwar ye ew bi nav Komate (12 sal) Agir (11 sal) xwediy du zarokan in.
Fehm Balay li ser rewhsa kevin n ya ensttuy, xebatn psheroj, tkiliyn bi parcheyn Kurdistan xebata xwe ya taybet bersiv da pirsn me
 
******
Fehm Balay rveberiya n bi bi ensttuyeke chawa re rbir ne?
Spas ji bo v derfet ku d em bikaribin hin xalan bixine ser hin peyvan, her wisa j hin mijaran ron bikin. Wek hn j dizanin ev demek e dirj e ango ji sala 1994 an heta niha Ensttuya Kurd ya li Berln ligel ku chend qonaxn dijwar borandiye j, ro gihshtiya asta xwe ya ro.
Li gor br bochna min; di kar barn ensttuya me de rpelek n, qonaxeke n, projeyeke n pwst e. Bi v away hvyn ku di v war de tne xwestin bi shanaz bne encamdan. Bguman d ev shanaz serfiraz ten bi serok lijneya rveber pk ney. 

Keng me kesn li dervey komtey, kesn rewshenbr, nivskar akademsyenn ku niha dr ensttuy ne li dor xwe dtin, w dem em bikaribin bi ser bikevin.
 
Dema em bala xwe didin 11 saln derbasby yn Ensttuya Kurd ya li Berln, em dibnin ku heta saln 2001-2002 yan karn gelek giranbiha hatine kirin. L mirov nikare v yek ji bo 2-3 saln daw bibje. Li hla din em ed wek ber edb, rewshenbr, akademsyen nivskaran li bin ban ensttuy bibne. Sedema v yek chi ye? Ji bo ku mirov v saziya qedirgiran wek ber chalak bike, pdiv bi xebatn chawa heye?
 
Li gor baweriya min du sedemn v yek hene. Sedema yekemn ew e ku kesn di pvajoyn ku te behs kir de li ensttuy kar dikirin ro d nema kar dikin. Helbet piraniya wan kesan ji ber sedemn shexs ji v saziy veqetiyan. Hin kes ji ber kar barn xwe bajr terikandin chn devern din. Hin kes j xwe mecbr hs kirin ku xebatn xwe di maln xwe de berdewam bikin. Sedema duyemn j ew e ku gelek kes di pvajoyn ber de hatibn hilbijartin ku mixabin ne di asta rewshenbriy de bn ne j layq rveberiya ensttuy bn. Ne lazim e ku nav bne destnshankirin l hin kes hebn ku di shna saziy ava bikin, xerab dikirin. Dibne asteng, ji ber ku di war rewshenbriy de fhmkor bn. Ramann wan, bochnn wan gelek bisnor bn. Lewre nedikarn charchoveyn hizr yn ramann li dervey ensttuy ji bo berjewendiyn ensttuy bi kar bnin. Van egeran bi xwe re tkchyn sedemn ne li gor dilan ann.
Helbet aliyek gelek girng j heye div ney jibrkirin. Ev yek bi rewsha gisht siyas ve girdah ye. Em bixwazin nexwazin di her saziyeke kurdan de rengek deolojk xwe t de dide der. Ensttu j ji v renga deolojiy ne dr e.
 
Her behsa serkeftina 5-6 sal ber y ensttuy t kirin. Gelo w dem derfet delveyn chawa hebn ku karn chak pk hatin. Bawer im di dest kes de shiva bishir tuneb ne wisa?
Helbet di dest kesan de shiva bishir tuneb. Ligel ku dewletbn hikmeteke kurdan tuneb j, di war abor de derfetn gelek mezin hebn. Serkaniya v yek j pishtgiriya gel kurd bixwe b. Dema rewsh wiha b, piraniya rewshenbran xwe di bin swana ensttuy de didtin. Dema em bala xwe didin dewra behsa w t kirin em rast saziyeke din nayn ku hewchend zde rewshenbran li dora xwe daye civandin.
Her wiha aloziya di navbera rxistinn kurdan de dib sedem ku gelek rewshenbrn ku v rewsha kambax rexne dikirin di nava v saziy de li hev kom bibin. Wek din ji bo w dem dikarim bibjim ku bazara br baweriya hizra netewey baleberztir b. Ji ber v yek ye ku ji Amerkay bigirin heta skandnavyay; ji Ewropay bigirin heta Qefqasya Kurdistan gelek kes dihatin ku proziya peyva kurd bi pshve bibin. Hesreta wan kesn hja b ku di Ensttuya Kurd de bi riya konferans civatan bikaribin xizmeta drok neteweya kurdan bikin.
 
Dema ku hn rol girngiya ensttuyn li chan ensttuyn kurdan didin ber hev ferq meyliyn chawa derdikevin hol? Bo nimne di navbera ensttuyeke alman, frens, swd ensttuyeke kurd de cudahiyn chawa hene?
Helbet kemperandin ango muqayesekirineke bi v reng d derxe hol ku ferq meyliyn mezin berbichav derkevin hol. Mirov nikare saziyn wan welatan saziyn kurdan bide berhev. Ji ber ku di ser de kurd ne di asta dewletbn de ne. Lewre d sazbna kurdan j ne rk pk ne li gor sazbna asta chan be. Bo nimne ensttuyn ku cenab te behsa wan dike li ser bingehn zanist, lkoln ramyar tne avakirin. Gelek kesn shareza, lkolnern di war xwe de dengveday, profesorn payebilind ku jiyana xwe di war zanyariy de terxan kirine van saz dezgehan bi rve dibin. Li hla din reng e ku butcheya ensttuyeke chan, ji butcheya bi dehan saziyn kurdan zdetir be. 
Kesn di war xwe de xwed tecrbe ne, dema ber xwe didin saz dezgehn me, hewla xwesteka xebat eshkere dikin bixwe j ji bo kurdan shay pesindan ye. Bguman ev yek tr nake l rastiya me kurdan ev e ango przeya me ev e!
Bi kurtas dikarim bibjim ku qonax, rewsh rastiya kurdan cuda ye. welatn ku behsa wan t kirin bi sedn salan e ku xwed dewlet in. chavkan materyaln pwst ji xwe her ji bo wan amade ne.
 
Birz Balay, di kongreya we ya daw de gelek pshniyarn berbichav hja hatin kirin. Bo nimne avakirina beshn drok-ziman-wje folklor, Konferansa Rojnamegeriya Kurd, Besha Ferheng hwd. Di war pkhatina van projeyan de fikr ramann we chi ne? Di v war de bangek we ji rewshenbr akademsyenan re heye gelo?
Bi rast me dil heye di qonaxa n van projeyan rapsh dhn bala rewshenbr akademsyenn kurd bikin. Ez di w baweriy de me ku d em bikaribin ji van projeyan gelekan bibin ser. Ji bo v yek du tisht bo me pwst in; yek j alkariya rewshenbran n ku bi van mijaran re tkildar in. Ya din j, me li Berln di qada dewlet de gelek projeyn xwe pshksh Besha Chand ya Senatoy kirine. Em bi hv ne ku ji bo van projeyan ew yarmet bidine me.
Li gor hizr bochna min piraniya projeyn di kongrey de hatin pshkshkirin, projeyn proz in. Cenab te bi xwe j chend proje pshniyazn hja kirin. Em spasiya wan kesan dikin ku pshniyarn xwe bi me re parve kirin. Ez hvdar im ku di serdemeke kurt de em bikaribin ji wan proje pshniyaran chendekan pk bnin.
 
Li Rojhilata Navn qada chan de kurd ketine merhaleyeke n. Ango li bashr Kurdistan, kurd ber bi dewletbn ve dichin. Her wiha li Bakur Kurdistan j tkoshneke xurt ku bi salan e berdewam e destkeftiyn chak bidest xistine, heye. Dema mirov Rojhilat Welt Bashr Rojavay Kurdistan j li mzna Rojhilata Navn bixe, pdiviya yektiya netewey bi awayek berbichav derdikeve hol. Ensttuya Kurd di v war de dikare peywireke chawa hilde ser miln xwe?
Wek em dizanin di tevahiya neteweyan de ronakbr ango edb pshengn pshdebirina guherna civak ne. Rewshenbrn kurd an j saziyn kurdan n rewshenbr ji v rastiy ne dr in. Ji ber ku li gelek devern chan ensttuyn kurdan hene, pdiv bi xebata wan a hevbesh heye. Dema r li ber van tkiliyan were vekirin ev tkil gesh bibin, bi bochna min d ev helwestn rewshenbr akademk bibin navgnn hewldann yektiya netewey.
Her wiha serdan, tkildann dawetkirina saziyn kurdan ji char parcheyn Kurdistan li gor baweriya min di v war de hewldann zor hja ne. Li hla din shandeyeke ji Ensttuya Kurd ya li Berln bo bakur, rojhilat an j bashr welt di pkanna projeyn saziya me de j d bibin hewldann karger.
Chalakiyn edeb rewshenbr heger bibe helqeyek ji zincra yektiya kurdan pwst e di ztirn dem de bi beshdariya beshdarn ji char parcheyn welt, Konferansa Standartkirina Ziman Kurd bte organzekirin. Ji bo v yek j pwst e hewldan bne kirin da ku serkirdeyn siyas biryar bigirin.
 
Di besheke axaftina xwe de te j behsa ensttuyn kurdan kir. Li seranser chan li bajarn bi nav Washngton, Stenbol, Bruksel, Pars, Stockholm Tehran j ensttuyn kurd hene. Tkil danstandinn Ensttuya Kurd ya li Berln, her chiqas bi van ensttuyan re hebe j, ne li gor xwesteka dilan e. Ji ro p ve, ji bo pshdexistina tkiliyn bi van saziyn kurdan re ensttuya we chiqas amade ye ku bikeve nava hewldanan? 
Her wek min ber j got, rewsha siyas bandoreke neyn li ser qonaxa derbasby kir. Ji ber ku nrnn chewt n rxistinn siyas li hember hev, tesra xwe li saz dezgehn chand, huner rewshenbr j dike. Ensttuya Kurd ya li Berln j yek ji wan saziyan b. L dikarim bibjim ku di v war de dsa li gor saziyn din karib karn xwe bike. Wek mnak ez bixwe bm shahid chendn konferansan ku ensttu bixwe organzeya wan kir. Her wek Konferansa Ehmed Xan, Konferansa Sherefxan Bedls, Konferansa Eskf, Konferansa Ziman Kurd Konferansa Drok. Ji bo tevahiya wan konferansan tevahiya saz, dezgeh ensttuyn kurd dihatin vexwendin. Gelek rewshenbrn ji chermedor chan parcheyn din n Kurdistan hatibn dawetkirin. Ji ber hin sedemn teknk destr gelek kes nekarn beshdar li van chalakiyan bikin. Hin kes ji ber ku pasaport wze wernegirtin nekarn ji Kurdistan beshdariya van chalakiyan bikin. L dsa j dikarim bibjim bi serfiraz ev konferansn ku behsa wan hate kirin, pk hatin.
Helbet hin saz dezgeh hebn ku ligel hatibn vexwendin, dsa j nexwestin tevli van chalakiyan bibin. Hin ji wan dixwestin bi tena ser xwe chbikin. Dikarim bi nav bikim, li Berln Ensttuyeke Kurd heye. Bes li ser mil kesek karn xwe dimeshne, ew kes j Dr. Feryad Fazil e. Bawer bikin v camr han heta niha ne ligel me ne j ligel ensttuyeke din tkil daniye.
Mixabin rewshn wisa karesat di dirjahiya drok de bye qedera me kurdan. Herdem hin kes rabne li ser saziyan bne desthilatdar. Dema rewsh wiha be zde berjewendiyn neteweyet dernakevin psh.
 
Hn shexsiyet hunermendek kurd Bashr ne. Lewre j hn Bashr Kurdistan ji nz ve dinasin dishopnin. Gelo nrna saz dezgehn me yn Bashr Kurdistan li ser Ensttuya Kurd ya li Berln chawa ye? 
Spasiya te dikim ji bo v pirsiyar. Pirseke gelek girng e. Wek tu j dizan pisht sala 1991 li Bashr Kurdistan gelek saz dezgehn chand, rewshenbr huner hatin avakirin. L mixabin serkeftinek di w merhaley de nehate p. Ev rewsha kambax heta sala 1998 an berdewam kir. Dema di sala 1998 an de di navbera PDK YNK de asht pk hat, kmas j hd hd km bn. Ji bo avabna Kurdistan projeyn bash hatin destpkirin. Her wiha pisht ashtiya ku behsa w hate kirin, li Herma Soran li Herma Behdnan gelek saziyn rewshenbr hatin avakirin.
Li ser tkiliya ku te behs kir, dikarim wiha bibjim; salek ber ez chm Kurdistan. Me semnerek li ser kar xebatn Ensttuya Kurd li dar xist. Biradern li w der gelek kfxwesh bn. Dixwestin ku tkiliya di navbera Kurdistan Ewropay de xurt bibin. Me bixwe rexne kir ku ligel gelek derfetn hey heta niha wan chima Konferansn Ziman Kurd Drok li dar nexistine.
Bi dtina min em ro hatine qonaxeke wisa ku d ew j dixwazin tkil danstandinn me gur gesh bibin. Em bixwe j amade ne ku di psheroj de bibin hevparn projeyn chak ku ji bo gel me sdewar bin. Me dil heye wek gavn destpk an shandeyeke ji ensttuy bishnin Kurdistan an j chend kesn shareza ji w der dawet Berln bikin da ku em bikaribin hin projeyan pk bnin.
 
Birz Balay me chendek ber behs kir. Her chiqas 5-6 Ensttuyn Kurd li dervey welat hatibin avakirin j, di qada dewletn ku l ava bne de di war fermiyet de ew enstt xwe nikarin zde bidin pejirandin ango ensttuyn me kurdan rol girngiya navn xwe nikarin rakin. Gelo tu sedema v yek bi chi ve gir did kurd dikarin v rewsha kambax biguhernin? 
Li gor baweriya min du sedemn v yek hene. Yek kurd bixwe ne! Ji ber ku kurd xwe gelek caran dixin nav snor charchoveyan. Wisa hesab dikin ku ew tkil bi wan welatn ku t de ne bikin, d destkeftiyn hey j ji destan derkevin. Helbet ne wisa ye? Pwst e her Ensttuya Kurd, li gor zagonn welat ku l hatiye avakirin bimeshe. Em nikarin li gor ser xwe zagonn gundek Kurdistan li ser welatn ewrpiyan ferz bikin. 

Sedema duyemn entegrasyon bixwe ye. Pwst e kesn ku li ensttuyeke kurd kar bike ziman welat ku l ne bizanibe.

Her wiha lazim e di nava van saziyan de komteyn tkiliyan hebe ku em bikaribin xwe bi wan welatan bidin naskirin. Min bixwe chend caran pshniyar kir ku pwst e ensttu namilkeyek (broshr) bi ziman alman amade bike rapsh saziyn dewlet bike. Ji ber ku bi rast j haya almanan zde ji kar xebatn me tuneye. Bawer im rewsh ji bo welatn din j ku Ensttuyn Kurd l hene wisa ye. Ne shash bim sala par namilkeyek wisa cara yekem hate amade kirin ku behsa xebatn ensttuy dikir. P gelek kfxwesh bm!
 
Ezben ev pirsiyara min nvtaybet e! Shwekar hunermend Fehm Balay d wek ber bikare xebata xwe ya hunermendiy pk bne? Ji ber ku serokatiyeke ensttuyeke kurd bi ser xwe dem wextek bash dixwaze
Bel rast e. Pwst e dema mirov karek hilde ser miln xwe div li gor w yek bikeve nava tevger. Ji bo pisht kurtedemek nebe hingava rexne gotinn xerab. Ji ber ku di dema daw de zdetir kar xebata min, ligel kar shwekariy li ser nivsn lkolna li ser huner ye, ne bawer im ku asteng zehmet derkevin pshber min. Lewre ev xebat bixwe xebatn ensttuy ne.
Li hla din ji bo kar chkirina tabloyan ez wek ber ji xwe re dem terxan bikim. Her chiqas ne wek ber be j, ez hewl bidim ku carinan di ber xebata ensttuy de xebata xwe ya shwekariy j berdewam bikim.
 
Plan projeyn te yn huner?
Bel pirtkeke min li ber chap ye. Bi nav; Mezopotamya Droka Shwekar li Kurdistan. Ev xebat li ser shwekariya char parcheyn Kurdistan ye. Her wiha lkolneke min a li ser ramana rengan heye ku ew j ji chap re amade ye.
Li hla din ji bo Bashr Kurdistan projeyeke min a mezin heye. Ew proje li ser enfal ye. Peyker avahiyeke ku enfal sembolze dike. Niha li ser w kar dikim ez pshksh Hikmeta Herma Kurdistan bikim. Mirov dikare di w projey de enfal Karesata Helebcey bibne.
 
salihkevirbiri@hotmail.com
 

 

apkirin

copyright 2002-2005 info@pen-kurd.org