Helbestvan Goran Haco:

'Xwendina bi kurd her die zdetir dibe' *

 

SALIH KEVIRBIR, salihkevirbiri@hotmail.com

 

Goran Haco, wek ji nav j diyar dibe ji Mala Haco kurmam hunermend Ciwan Haco ye. Bi salan e ku li Norwec dij. Her iqas gelek helbestn w yn xwe ji hla Ciwan ve wek stran hatibin xwendin j, ew xwe wek helbestvan nabne.

Li Norwec yek ji berpirsn 'Pirtkxaneya Dechmanskey' bea 'Pirziman li dervey zimann norwec' ye. Ji ber ku di w be de berpirs bea pirtkn bi tirk ye j, ji bo ku ziman tirk hn bibe li Stenbol dikeve dersn tirk.

Goran Haco li ser pirtkxanevan, rewa kurdn li Norwec, bi git rewa xwendin edebiyata kurd, helbestn w yn ku Ciwan Haco xwendine helbestvaniya w pirsn me bersivandin.

******

    -Pirseke klask e l dixwazim hn bibim, Goran Haco k ye ?

Ez ji kurdn Bar Bik im. Di sala 1958'an de li gund Dirbspiy ya Qamloy ji dayik bme. Ev 15 sal in ku li paytexta Norwec Osloy dijm. Heta sala 1974'an ango heta ku min xwendina lsey qedand, ez li Qamloy bm. Pitre ji bo xwendina xwe ya bilind ez m Heleb min li wir Fakulteya Endezyariya Elektrk xwend. Pit yna lekeriy, bi qas du salan li Dirbspiy di Dareya Elektrk de xebitm. Di dawiya sala 1985'an de j derbas Ewropa welat Norwec bm.

-Te got ev 15 sal in ku ez derbas Norwec bme. Gelo i b sedem ku tu ji axa bav bapran veqetiyay?

Rewa piraniya gel me ku ji welat xwe dr dikeve i be, rewa min ji ya wan ne cudatir e. Hinek j nebna derfet mkanan b sedem ku em ro di welatn Ewropay re derketin. Bi kurtas hinek sedemn din hene ku ne hewce ye, mirov darijne ser kaxiz.

-n hatina te ji bo welat heye gelo?


Bel, bel! Ev end sal in ku bi hsan diim welt tm. Heyf mixabin pit ku ez bm hemwelatiy Norwec, ev hsanbna ji bo n hatina welat pk hat. Dil dixwaze ku n hatina welat, wek ku li seranser chan maf her sereke xwezay ye, ji bo me kurdan j titek ji rz be.

-Ba e Kek Goran, tu li Norwec kar pirtkxanevaniy dik. Tu dikar hinek behsa v yek bik?

Di destpka hatina min a Norwec de kar pirtk pirtkxanevaniy ne di bra min de b j. Wek min di destpk de j got, min li welat Zanngeha Endezyariya Elektrk qedandib. Li Norwec min xwest ku v kar bikim, l mixabin ji ber gelek sedeman demeke dirj min derfet nedt ku kar endezyariya elektrk bikim. Ya rast ev b ku baweriya kes bi dplome xwendina welat Sr tuneb, lewre j ez di pirtkxaneyek de bi qas du salan xebitm. Ev kar min, b sedem ku ez bi awayek profesyoneltir kar pirtk pirtkxanevaniy pk bnim. Lewre min qeyda xwe li Fakulteya Pirtkxanevaniy Bea nformasyon pirtkxanegeriy kir s salan min xwend. Pit qedandina v dibistan li bajar Osloy yekser li 'Dechmanske Bblotek (Pirtkxaneya Dechmanske) ku mezintirn pirtkxaneya Norwec ye, kar ji bo min hate peydakirin. 14 axn w li derdora bajr hene bi otobs j kar pirtkxanevaniy bi awayek seyar (mobl) t kirin.

Dechmanske Bblotek, ba nay bra min kjan sal e l di saln 1800' de ji hla Karl Dachmanske ve hatiye avakirin. Lewre j nav w li pirtkxaney hatiye dann. Pit w ciwamr, kar pirtkxaney ji away exs derket kete dest dewlet. Niha ev pirtkxaneya navbor girday Belediyeya Osloy ye. Fnanseya w ji hla belediyey ve t kirin karmendn w j wek karmendn belediyey tne hesibandin.

-Tu bi xwe li pirtkxaney yek ji wezfedar berpirs 'Bea Zimann li Dervey Norwec' y. Tu dixwaz, hinek j behsa v yek bike....

Bel, ez bihatama ser w yek. Pirtkxaneya Osloy beriya her tit wezfe kar ku dike, bpere dike. Tevahiya hemwelatiyn Norwec; i norwec, i tirk, ereb kurd dikarin werin pirtkan bixwnin, agahiyn nformasyon ji komptran hildin pirtkan ji xwe re bibin mal pitre bnin. Ev maf, di zagona bingehn de hatiye ekerekirin ku tu kes nikare v yek binp bike.

Ji ber ku Pirtkxaneya Dechmanske, mezintirn pirtkxane ye li Norwec, bguman barn giran j hildaye ser miln xwe. Yek ji wan baran j ew e ku pirtkan bi ziman cuda yn biyaniyan peyda bike bike ku her kes j haydar be. Lewre j di nav pirtkxaney de beeke taybet hatiye avakirin ku nav w "Bea pirziman li dervey zimann norwec medreseyan (The Multlngual Lbrary)" e. Gava em dibjin, 'li dervey zimann norwec medresey, em behsa zimann ngilz, fransiz alman tal dikin. Ev zimann ku me jimartin ne t de, hejmara zimann ku ro di pirtkxaneya me de tne temslkirin 37 in. Ez bi xwe di nav v be de, berpirs bea 'kurd-tirk-ereb polon' me. Wek din, ji bil van zimanan, li Oslo li tevahiya Norwec iqas nitecih hebin, bi zimann wan pirtk li pirtkxaney mewcd in.

-Ba e, gelo cih ziman kurd pirtkn kurd li pirtkxaney li ku ye? Eleqeya li ser pirtkn kurd awa ye. Hem bi kurd ne, an li ser kurdan in, l bi zimann din in?

Ji ber ku ziman be bi be hatine terxankirin, pirtkn di bea kurd de hem bi ziman kurd ne. Heger pirtkek li ser kurdan be, kurdan bi xwe nivs be l bi ziman tirk be, w ax ew pirtk w li bea tirk be, ez dixwazim bibjim ku ziman kurd, ro yek ji wan zimanan e ku ji zimann mezin pirtkxaney t hesibandin. ro wek nav, raser 2000 cureyn pirtkn kurd li pirtkxaney hene ku ji her pirtk 3-4 heb in. Cih anaz serbilindiy ye ku ez bibjim, bi qas 3 sal in ku li wir kar dikim. Hejmara kesn ku pirtkn kurd dixwnin, sal bi sal zdetir dibe. Carinan dem dibe ku em pirtkek j di refikn xwe de nabnin. Hem li derve ne, kurdan birine maln xwe, da ku bixwnin. Sal bi kman 4 hezar pirtkn bi kurd ji pirtkxaney tne wergirtin. Kesn ku li nava pirtkxaney dixwnin, agahiya me ji rjeya wan tuneye, ji ber ku ew nayn qeydkirin. L mixabin, bi git rewa kurdan di war xwendin de wilo ne ba e.....

-Norwec dixwnin? Navbera wan pirtkan awa ye?

Bel awa! Ez ne a bim, li gor statstkek norwec, di ry chan de kesn ku her zde dixwnin, norwec bi xwe ne. Ji bil ku pirtkan ji pirtkxaneyan bi demdem dibin maln xwe, dikirin j. Dsa li gor lkoln statstkan, hejmara pirtkn ku li v welat tne kirn firotin, ji hejmara kesn ku li v welat dijn, zdetir e. Ev yek cih anaz serbilindiy ye. Bi rast ez wek pirtkxanevan gelek bi v yek kfxwe im....

-Li ser nav kurdan j xemgn , ne wisa?

Mixabin er! Xwez kurd j bi v away bna. L rewa kurdan j diyar berbiav e. Sedemn v yek j helbet hene.

-Nifsa Norwec bi git iqas e. Hejmara kurdn li wir iqas e, cara yekem keng hatine wir?

Nifsa Norwec bi qas 4 milyon nvan e. Pit norweciyan, texmn dikim an swd an j hejmara denmarkiyan zde ye. L ji welatn chana syemn j bi dehan njad gel hene. Di v be de, pakstan bilindtirn rjey temsl dikin. Pit wan j, ji welatn Tirkiye, ran, Iraq Sriyey ku piraniya wan kurd in, tn. Ji ber ku her kurdek li ser yek ji van dewletan t hesibandin, mixabin bi awayek ferm nay zann b ka iqas kurd hene. L bi awayek elebazark t texmnkirin ku hejmara wan zdetir 10 hezar ye.
Kurd ji her parey welat hatine. L zdetir, bakur ne. Di demn dawn de, ji Bar Mezin hejmareke mezin ciwann kurd hatin Norwec. Hatina kurdan ji bo Norwec destpka saln 1970'y ye. Piraniya kurdan ji bo kar xebata abor hatibn. Kurd tirk bi hev re hatine Norwec.

-Ev demeke ku tu li Stenbol y. Sedema hatina te bi kar pirtkxanevaniy ve girday ye an na?

Wek min ber j got, li pirtkxaney ez li bea pirtkn bi ziman kurd, tirk, ereb polon mze dikim. Lewre j div ez der bar van zimanan de xwed agah bim van zimanan ba bizanibim. Jixwe ez kurd ereb ba dizanim. Li wir tirk polon dimne. Ji ber v yek j hatina min a ji bo Tirkiyey ji bo hnbna ziman tirk ye. Niha ez li Stenbol di dersxaneyeke taybet de dersn ziman tirk dibnim.

Sedemeke din a hatina min j, xwesteka agahdarbna li ser and, huner edebiyata kurd ye. Li hla din j li Stenbol bi gelek weanxaneyn tirk kurdan re ketim nava tkil dan standinan. Ez bi xwe ji hla pirtkxaney ve hatime wezfedarkirin andin.

-avdriyn te yn li Stenbol j t de, tu rewa edebiyat nivskariya kurd di asteke awa de dibn?

Ez ne wjenas im bi rast j ev mijareke gelek mezin berfireh e. Lewre j ez naxwazim di v war de mijl bibim. L heger tu israr bik, bibj lah div tu hin titan bibj, ez hez dikim bibjim ku di wjeya me de, bea kurmanc gelek qels lawaz e. Carinan salek derbas dibe, pnc romann kurd bi dest nakevin. Ji gelek ku ji 40 milyon kes pk t re, pnc roman bguman cih xemgniy ye. Rast e rew xerab e, l di van saln dawn de t dtin ku hindik hindik be j, rew ber bi baiy ve die.

-Em werin ser helbestvaniya te.
Ji bo Goran Haco helbest t i watey. Ji keng ve tu dinivs. Kesn ku li pismam te Ciwan Haco guhdar dikin, nav te ji nz ve dinasin. Ji ber ku Ciwan gelek helbestn te ku yek ji wan 'General Tirsonek' e, wek stran xwendine. Helbestn te ji bil Ciwan Haco, ji hla k ve wek stran hatin xwendin?

Nav helbestvaniy navek giran mezin e. Ez xwe wek helbestvan nabnim. L min end helbest nivsne ez w j nkar nakim. Helbestn ku min nivsne j, wek te got, ji hla Ciwan ve hatine strandin. Heger tu bixwaz ez navn end ji wan helbestan bidim ev in: "Generalek tirsonek", "Diyalog", "Bera xeyn min bistrn" endn din j ku Ciwan di kasetn xwe yn kevn de gotine mirov dikare l zde bike. Ez bi xwe ji van helbestn xwe ne raz me heta ji min t ez dixwazim xwe ji wan dr bikim. Wek ku destpka her helbestvan heye, ev j destpka min b h j ev destpk ji bo min xilas nebye. Bi ten ev helbest bi riya Ciwan hatine belavkirin. Ne wek pirtk ne j di kovar rojnameyan de ap bne.
Jixwe niyeteke min a wisa j nn e.

-Me got helbest ji bo te i fade dike. Diyar e ku tu zde ser xwe bi helbestan re nan wek ku tu j dibj, tu ji wan ne qayil . L helbestn navbor j ne helbestn xerab bn...
Helbest ji bo te hob ye i ye?

Helbest, ji bo her kes titek fade dike. L ew helbestn ku min di wext xwe de nivsn, beriya her tit pwstiyeke dem b.

-Di gotbjek de te diyar kir ku di destpka sedsal de di navbera entelektueliya kurd entelektueliya tirk de zde ferq tunebye. Gelo tu ro entelektueliya kurd awa dinirxn?

Bel, pirs li ser lxwedderketina ziman kurd b. Behsa v yek j hate kirin. Beriya sedsal di destpka sedsala bor de bi rast j zde ferq di navbera entelektueliya kurd tirk de tuneb. Ji ber ku ro ew ferq di navbera me de firehtir bye, bareke giran ketiye ser miln me ku em kelepora xwe, ziman xwe, anda xwe ji xilasbn tunebn rizgar bikin bi p ve bibin. Roj bi roj ew ferq j mezintir dibe. Sedema v yek j bguman nebna dewleta kurdan pketina dinyay ye. Navgnn ragihandin pketinn teknolojk j di v war de girng in. Ji ber ku gava hlek teknolojiy heta dawiy bi kar bne, w ji kes ku bi kar neyne pkettir xurtir be. Entelektuel j ji v yek ne dr e.

Em behsa tirk kurdan dikin. Li hol ro du and hene. Yek ji wan serdest e, ya din bindest e. anda serdest, bi qest mexss dixwaze anda bindest winda bike. Yek ji wan tim di bin tehdd de ye aliyn ku xwe l bipe j nn e. Berevaj v yek, mkan derfetn di dest anda serdest de gelek zde ne.

-Ba e Kek Goran, tit ku tu li gotbja me zde bik hebin, kerem bike.....

Wexta ku ez hatime baregeha Azadiya Welat, cihek ji wan cihan b ku li Stenbol bhna kurd j dihat. Li vir her kes bi kurd diaxive her tit bi kurd ye. Mirov li v der bi dilxwe li xwe dihese. Di reweke gelek dijwar de karek proz li vir t kirin. Em wek kurd wek xwendevan bi v yek serbilind in.
Pketin ji we re dixwazim.

 

* Ev gotbj di sala 2000 de li Stenbol hate kirin. Goran Haco ji bo serdanek hatib Stenbol. W dem min li Rojnameya Azadiya Welat kar dikir. Di serdana Haco bo rojnamey de, min li ser nav rojnamey ev pirs j kirin gotbjeke bi v reng derkete hol. Div bidim zann ku ev gotbj di heman sal de di Azadiya Welat de hate weandin. By ku dest bidim gotbj, ji bo giringiya ziman kurd rap dhn bala we dikim. (S.K)

 

apkirin

copyright 2002-2004 info@pen-kurd.org