HOSTEY STRANBJIYA KLASK DENGBJ ZAHIRO:DENGBJN ME HEM BIR MIRIN...!


SALIH KEVIRBIR
, salihkevirbiri@hotmail.com

Dengbj Zahiro (Zahir Kou) yek ji wan dengbjn me yn zor e ku li armedor welat me t nasn. Bi rast j, ev ciwanmr han, dengbjek wisa ye ku li dora 25-30 sal in ku nav xwe di nava lteratra kilam strann klask de daye peytandin. Mirov dikare nav Zahir Dengbj, pit Dengbjn bi nav deng ku ne rehma Xwed Reso, akiro, Hac Evdilkerm Hiseynoy Orginos y M bne zimn. Her wisa mirov dikare w, di nava kelepora stranbjiya Teyboy Siert, Salih Qbn, Salih Bynat Mehmd Qizil de bide destnankirin.

Zahir Dengbj, di sala 1950y de li Diyarbekira Xopan avn xwe ji jiyana deng awaza kurdewar re vekiriye. H di 15 saliya xwe de, tev malbata xwe, ji Diyarbekir derketiye ber xwe daye Kopa (Blanix) M. Ew bixwe ji Gund Kinyada Farqna Diyarbekir ye. Li gor gotina w, zarokatiya w li Kinyada Farqn; xortaniya w li Blanixa M derbas bye.

Ev deh sal in ku Zahir Hostey dengbjiy li Rojavay Tirkiyey, bajar Aydn keferata jiyan dike hewl dide xwe ku dang awaza kurdewariy, li v der bide jiyandin. Dengbj Zahiro, bab deh zarokan e. Bi esl xwe ji Era Bekir ye. Li gor gotina hostey me, ev malbat, malbateke pir mezin e li seranser welt Tirkiyey, li bajarn wek Diyarbekir, Batman, Stenbol, Mrsn, Antalya, Brsa Aydn belav bye.

Li Stenbol li bajar Aydn endn car me hev dt. endek ber dsa li Stenbol em rast hev hatin, pit xwebiyeke kilam me pirs, Dengj Zahiro bersivand. Bi bersivdayn re j nema, destn xwe birin ber guhn xwe, bi s denga kilam j gotin....

******

Mam Zahir, roja ewil te awa dest bi kilamgotin kir? Te li kjan civat, kjan kilam got?

Li derdora s sal bm ku derketim min li civatan min kilam gotin. Yekem kilama min ku min ji roja ewil gotiye heta niha j ez dibjim kilama Heso Naz ye. Ev b s du sal ku ez kilaman dibjim. Pa min kilamn Mamoste Reso kilamn Xwed j raz Evdal Zeynik gotine. Min kilamn xwe j gotine ez h j dibjim. Ez bi gelek dengbj re j geriyame.

Hinek dengbj hene ku bne rber. K mamoste peng te ye? Ango Zahir Dengbj agirt kjan dengbj ye?

Ez agirt tu dengbjek nn im. Ez xwe wek agirt nadim qeblkirin. Ez neme ba tu dengbjan min ji wan nexwestiye ku stranek bibje da ku ez j hn bibim. L wek stl, rbaz deng min ji xwe re Reso wek pr qebl kiriye. Min Evdal Zeyn nedtiye, min x  Sil nedtiye l min Ferz dt.Ferz pir pket b. Reso agirt Ferz ye. Ez neme ba tu dengbjan min negotiye ku ez ji te stran, kilam bac hn bibim.

Te bi gelek dengbjan re kilam gotine ne wisa?

Min bi gelek dengbjan re kilam gotine me evbihrk kirine. Ez bi Reso re j ketime er kilaman. L hem dengbj bi taybet Reso ew taca ser min in hem j ji min tir in. L rbaza Reso ji min re xwe b. Deng Reso pir xwe b. L pit ku li Qamiloy derman dane Reso deng w xera b. Tu kasetn Reso yn bi deng w y ba tune ne. Ten yek kaseteke w heye ku ew j li ba Kazim e. Kazim kur x Marf parlementer M ye. Ew nade kes. Kaseta w ya bi deng w y xeraby heye. W bi deng xwe y mirt gotiye.

Te got li Qamloy derman dane ji bo ku deng w xerab bibe. ima gelo. K ev yek kir ji bo i?

Bel derman dan. Li Qamiloy, dengbjn Mala Haco hebn wan gaz w kir. W ax ez hijdeh (18) sal bm. Gaz w kirin birin dawet. Li wir derman dane w deng w xera b.

Madem te behs kir, ez bipirsim. Ji ku der b Reso? Rewa w j wek tevahiya dengbjn me xerab b gelo? Rewa dengbjn ku tu dinas bi i away bn?

Hey rehma Xwed li miriyn te yn w be! Er weleh dengbjn me hem bir mirin yn may j, bir ne. Tu y Ermenstan ber Karapet Xao tu rewa w dizan ku awaye...! Te got Reso ji ku der b ne wisa? Ez ji biraziy xwe re bibjim; Reso bi esl xwe Elesor ye. Rehmet ber li Gopala b. Hate Mele Dawd ji wir j hat Koxak cem Mala x Marf. Ji ba Mala x Marf Piyong, ji wir hat Akrag, ji wir Melekork,  ji bil Gopala, tevahiya gundn din, gundn Bulanixa M ne. Ew li gelek gundan geriya. Gopala gund Qereyaziy ye. Reso ji Melekork j M li Pag ma li wir li Reso xistin. Ji ber ku navberkariya er zilaman kirib kevirek li w ket b kula rpence. x Kazim x Marf li w xwed derket wan j hez kir. Emeg dengbjan, emeg berss e. Dengbjn kurd git di feqriy de mirin. Reso nedikar dareya xwe bike. akir di kirya xelk de mir. Hiseyn Orginos y M ji gund xwe derneket ne tu cihek heta ku bimire. Feloy Melekork dareya xwe nedikir. Flt Axtepe dsa wisa, Siloy Gul dsa wisa, ez kjan bibjim? Dengbjn wek Reso akiro ku nikaribin dareya xwe bikin ez dikarim i bibjim. Ez dsa bejna xwe li ber wan ditewnim wan bi rz bi br tnim. Dil min  diewite ez bi hal wan digirm. Gava ku zilam kira xwe ji akir dixwaze ji ber ku tune b ji qehra mir.

Reso ji wir hate Golmarmaray. end salan li wir ma. Pit ku ji wir Pag (Pak) pit byerek nexwe ket, li Enqerey mir. Kazim tabta w kir ew li Paka M veartin. Ji malbata w dengbj derneketin.

S jinn w hebn. Nav yek ji wan Em b: Em reben sibe ye av te re e ji av frkꅔ v kilam Reso li ser Em gotiye. Kilama Gul j li ser Gul gotiye:

...Gul marm ez gul im gula li ber qafay
 Payz e xelk guln xwe irpandin
Gula min ma li ber sir, seqem w sermay
Ez dikim nakim gul xeyd ye bi min re nay
ev nv evan dest min girtin

Ez dame kot miskn heram erpel mran

Xew bi av min nakeve
Dest min li ber ser heram mran
L bel sty min xwar e xewna min di ber de nayꅔ

Jina w ya her bik j Saniye b. Ew jineke malbatx b. Ew pir li gund xgoliy j ma.

Gava ku dibjin Reso, kjan kilam t bra te?

Kilama Reso ya bi nav Met pir deng veda. Ku gotinn v kilam wisa ne...:

Were hay lo hay lo Met

Met reben Meter diketim li zinr e
Mihemed El ji mal siwar b
Siwar bozek l qefesxezal dillbihiney nr e
Bila ew roj ne ji roja Xwed be ku ji mal siwar neba
Bera xwe neda Meter mala Met bi mvan
Met porkur were cavek bide kora, ila seqeta
Bila derbek li ser nan nvro ber bedena Mihemed El
ftexas mran Bab Zahido sar tikrara nedin sed korahiya mra
Ji bo xatir El Beg xwar neyara di dil de nemne
El Beg mrek xas e camr e
 
Ew bi v kilam hate nasn.
 

Kilama Heso Naz ji aliy k ve hatiye kirin?

Ji aliy Mistefay Heyran ve hatiye kirin. Ew ji Elakir b.

Tu dikar nav end dengbjn xas ba bijmr?

Evdal Zeyn pr degbjan e. Pit w x Sil pit w j Ferz pit Ferz Resoy Gopala an j Resoy Qilwelo pit w j Mistefay Heyran. Heta t gotin Reso bi Mistefay Heyran re ketiye ber hev s ev s rojan Reso ten du hk skanek r vexwariye di dawiy de bi gotina kilama Met cih Mistefa j standiye ketiye p.

ahid Reso hene ku avn w di xew de, dsa kilam gotine. Ango razay kilam gotine. akir j heta ku tu bibj dengbjek ba hja b. Dengbjek hok b. Ez dikarim bibjim hem agirt Reso b hem j ne agirt w b. Piraniya kilamn w yn Reso bn.  Hiseyn Orginos agirt Sidq b. Deng w pir zelal b.

Ez dikarim v yek j bibjim ku Salih Qubn j heta ku tu bibj dengbj e. Reso kilama Quling li spaya ku gundek Bulanix ye gotiye ahid w hene ku quling bi ser ser w hatine ne:

 
...Wey li min lo lo qulingo dib sibe ye
Qrna te t ji aliy Mrdn/
Tu hlna xwe neke li iyayn bilind
Li hafa koka min qzik miqabil anen
Quling all dixwne Bilbil j re tew tew dike
L min nizanib qijik xayn e
Ji var de quling birndar e
Dev xwe kiriye w birn way limin
 
Gel gund mal der cnar payz e
Quling ji ref xwe qetiyaye
Welat me Serhed e dara quling li v der nabe
Berfa Welat Serhed zor zehmet e pir giran e
Bi ser me de t kuliyn berfa avbelek
Ez w sibeng bala xwe didim
Quling bi kezeba ewit sekiniye
avkaniya ji hal birna xwe re dibje diqrne
 

Mamoste Zahir kilamn ku te bi xwe kirine end heb in kjan in?

Kilama x Sed Efend min kiriye. Min ev byer ji meleyek bi nav Mele Evdilrehman Pal y Cizr fhm kir min strana w kir....

Gelo tu dikar beek ji v kilam ji me re bibj?

Wey ser ser xwe!

(Destn xwe dibe ber guhn xwe, bi s denga dibje)
Mr min, mr min, dwan xal ye kan x min
Mr min me Diyarbekir va li yan e
Min dt iqas milet kurd heye t de li hev civiyan e
Ez bala xwe didime re li ser daykanzhstirn avn xortan
Jor de dibarin wek taviyn baran ji avan e
Pita xwe dane dwaran axeaxa wan e
Heme mze bike silah li miln polsan, tiving li dest cendirman e
Dora bajar Diyarbekir hatiye girtin
Nahlin erebe derbas bibin ji r dirban e
Min got mileto qelpo xayno i b, i qewim i ciriya?
Go ima tu nizan mala te mrat be
Diwanzdeh heb miletwekliyn tirkan li Enqer li hev civiyane
Ez yeqn im hatiye brna xa ferman a kurdan e
L di heq x Sed Efend bab x El Riza Dreka Dn Mhemed
Lder kurd kal perit de ji var de dosya mza kirine
Ez yeqn im qerar xwe dane
 

(Pit v gotina kezebewat, Zahir Dengbj mijlahiya xwe berdewam dike...)

Wek din min kilama Tay Taloriy gotiye. Min li ser mala Seydo gotiye. Mala Seydo Seyd in. Ew Seydn M ne. Wan li dij Roma Re ser hildab.

Min nzk bst kilam kirine. L heta ku rh di can cesed min de hebe ez dikarim kilaman bibjim kilamn ku ez dizanim xelas nabin. L wek min got kilamn ku min bi xwe kirine, nzk bst heb in.

Tu dengbj , i nav li hunera xwe dk?

Ez dengbj im. Ez dengbj dwann giran im. awa ku di pirtkxaneyek de div li ser her mijarek pirtkek hebe her wisa div li ba dengbjan j her cure huner, kilam stran hebe.

Dibjin ku dengbj derw in. Gelo ev yek rast e?

Salihcan, li bakr welat me gav bi gav geriyame. Ya rast cih ku kurd l hebin, ez l geriyame.

Li kjan herm elaqeyeke mezin nan kilam dengbjan didin?

Ez dikarim bibjim li her cih ku ez me, elaqeya zde nan min dane l her zde li Diyarbekir. Pa j li Batman, Srt Mrdn zde elaqe nan min didin.

Li ser dengbjiya kevn ya ro tu i dibj?

Jixwe ro dengbj nemane. Ez dikarim bibjim ku ro dengbj j nemaye. Mesela ber digotin; ev Zahir Dengbj hatiye mala filankes... ! D gel li w mal kom bba. W ax tek-tk teyb hebn, tit din tunebn. D dengbj heta ser sib yan heta nv ev kilam bigotana d her kes l guhdar bikira, kfa xwe bikira l bixista biya mala xwe. Dengbj d pita sty xwe bixwiranda. Tu kes nedigot; Ha camr mala te ava ha ji te du quran!

L li Diyarbekir, bi taybet li Hezro Lcey ez me pir ba vegeriyame. Li Batmam j wisa ye. Demek gramofon hebn l niha tenene. Ku mirov l bigere mirov nikare hebeke wan bi pnc mlyar j peyda bike. Ev dengbj j d demek wisa p b. L ew i dem  i sedsalek de be ne kif e. Ber zilaman teyba xwe dida mil xwe ji gundek heta gund din peya dimeiyan din ba dengbjek, rica j dikirin ku j re kasetek dagire, l niha kes guh xwe nade wan

Ev deh sal in ku tu li bajar Aydn dimn. Ji bil dengbjiy kar xebateke te heye gelo? Ango tu dabara malbata xwe bi i dik...?

Kar xebata min tune ye. Xebata min ten li ser dengbjiy ye. Dengbj j nemaye. Hama Xwed dare lo...!

Carinan derdor gaz te dikin dibjin were kilaman bibje?

Er hin caran gaz min dikin. Pit ku mirov yek du kilaman dibje ev nif n t dibje: Heval zor spas ji bo we. Saz amrn me hene d hunermendn me bistirn. Biborin.

Ba e Mam Zahir, em naxwazin kul dertn te zdetir bikin. Beriya ku em xatir xwe ji te bixwazin malavahiya te bikin, me hv ye ku tu kilama Evdal Zeyn ku li ser kur xwe Temo gotiye, bibj...

Wey serser xwe.... (Destp dike dibje)
 Temo lawo ji me t sira sib bna bay iy
Tu rabe dest min bigire min bibe here ser kaniy
Ez dizanim ku av min kor e ez nabnim
L bay ku li ser av min dide ez ji hev vediqedtim
Bay payz zivistan sira ku t ji aliy iy
Tu rabe dest bab xwe bigire bibe j agirek berde bixriy
L lawo mirin tir e ji kaliy ji tunebn, ji feqr jariy
 
Evdal dibje Temo lawo bes e te ji min xr e
Agirek girtiye bin ling min heTa nava ser min dihre
W zeman were ez bimirim
Xanedan mezin j d ji we winda bibin
Kur kur be d d bi hesab bab xwe
Bi gotinn w hereket nake
W li pereyn li cba xwe mze bike
Ku bide xeber jin w li perey li cba xwe binihre