aredar Ber y Diyarbekir Mehd Zana: *

 Di dinyay de tu milet bi qas kurdan nekiandiye

 

 

SALIH KEVIRBIR / STOCKHOLM, salihkevirbiri@hotmail.com

 

Mehd Zana, portreyeke cihreng e ji siyaset jiyana kurdewar ya kurdan. aredar Ber y Diyarbekir Hevser Siyasetmedara Kurd Leyla Zana bi qas heft salan li Paytexta Swd Stockholm wek penaberek jiyana xwe berdewam kir. Pit 7 salan endek ber, ji vegera xwe ya bo Bruksel bi Xanima xwe Leylay re vegeriya Tirkiyey. Ev gotbj, beriya veger bi kurtedemek li Stockholm bi Mehd Zana re hate kirin. H w gav haziriya xwe ya bo veger dikir. 

Mehd Zana pirsn me yn li ser jiyana zarokatiya xwe, ariya Silvan, Leyla Zana serdema aredariya xwe bi diltenikiyeke kurdewar bersivand...  

******

Birz Zana, beriya her tit dixwazim ku tu behsa malbata zarokitiya xwe ji me re bik. Mehd Zana di civakeke awa de mezin b?

Kurdek li gund nehiyeyeke kurdan de awa mezin dibe, ez j wisa mezin bme!. L gava ro dhna xwe didim, dibnim ku di nav dewra me ro de gelek ferq heye. Di dewra me de nsan di nav hev de bn. Ji malbat bigire heta cih xebat her wisa b. Wek ro televizyon, sneme titn bi v reng tunebn.

Em e-heft sal bn. Li bin mala me Qereqola Cendirma heb. Gava em zarok, di navbera xwe de dileystin, gelek caran deng qarewarek dihat. P re j, deng teneke teqa-reqa deriyan dihat. Em ecb diman. Me ji d bav xwe dipirs:Ev i ye, i diqewime?! Digotin:Lawo li hndir dsa li hinek belengazan dixin, ji bo ku deng qrna wan bifetisnin wisa qelebalix dikin. lekeran e.

Pitre kar terztiy destp kir. Bm agirt terz. Serdemek balk b. nsan dihatin li dikan rdinitin, ixare dikiandin, ay vedixwarin diketin nava sohbeteke gewr! Sohbet trmijar bn. Behsa Serhildana x Sed dikirin, di Serhildana Qozlx (Hezo) de behsa jhatbna Xerziyan dikirin. Behsa Serhildana Drsim dikirin. Behsa kutina dihate kirin. Behsa cendermeyan dihate kirin. Behsa avtina li ser gundan dikirin.  

Bo nimne mirovek bi nav Xal Selm Xerz heb, tim dihate dikan. Di syana Sason de, di post de kar kiriye. Titn pir balk digot. Helbet ez j zarok im w gav. Gava titn ku dibjin seh dikim, awa ku bikevim cezban! Behsa mirovn ku ser wan bi birek j dikirin, dikir. Bi avn ser xwe dtiye; leker dixwazin avn mehkman gir bidin bi guleyan bikujin. Fermandar, dibje; Na, gule heyf e, birek bnin, bi birek ser wan j bikin ! Wisa dikin j... Li gor gotina Xal Selm, mehkman sero-qno dikirin, di nveka ariy de bi birek qirika wan j dikirin. Nav wan li ser kaxezek dinivsandin; filankes kur filankes bi flketeyan bi guh wan ve gir didan! Pa j dixistin ewalan teslm Qaymeqam Qozlx dikirin.

 

Wek agirtek zarok tu j guh did van gotinan ?!

L awa! K be w guhdar bike lo..! Bisekine, ez behsa karesateke din ji te re bikim: Li mintqeya elmoy, li gund Rebat ku di navbera Sason Qozlx de ye behsa qewimnek t kirin. Li w der 65 zarok jin dixin kadn diewitnin. Di w byer de, serbazek naxwaze v yek bike beriya qewimn, guleyek berdide ser xwe ntxar dike. H j xelk w der behsa v karesat dikin. Kilam li ser hatine kirin.

Te behsa zarokatiya min kir. Zarokatiya min, bi guhdarkirina van meseleyan re derbas b. Titn bi v reng, dikin ku tu bi gel xwe ve wer girdan. Lewma j h gava ez zarok bm, dema li ariya Silvan (Farqn) yek titek giran hilda, min j re digot: Xalo ez alkariya te bikim? ji ber v yek li ariy h ji w gav ve ez bi nav x Mhdo tme naskirin. Hing ku min dixwest alkariya mirovan bikim, ev nav li min kiribn. Kfa xelk ji min re dihat.

Bi v away; ango bi van serphatiyan, bi van tkil, kilam rokan hikmek li ser zarokatiya min peyda b ez kiandim ser v r...

Wisa diyar e ku hestn kurdewarbn di serdema zarokatiy de li te peyda bye...

Bel bel wisa ye!

 

W gav tu agirt terztiy y. Di w navber de medrese an dibistana te j tuneye?

Ez neme medreseyan. Ez ten me dibistana seretay. Ya rast min ji dibistan xwendin hez ne dikir. L di mekteba yekemn de ez pir bi hereket bm, bi rh bm. Titn leystik, top mop min saz dikirin. L min ji xwendin hez ne dikir. Nikaribm li ber mas rnm. Jixwe min terztiya xwe j li ser piyan kir. Rehmetiy  Nyaz, Hostay min b. Ji min re digot:Lawo tu nizan rn ji bona Xwed, ca rn bixebite!

 

Mamoste hinek j ji me re behsa atmosfra 35-40 sal ber ya siyaseta Farqn bike. Li gor t zann, li temam welt de di war zanebna siyaseta kurd de navek cihreng e Farqn. Dema tu 35-40 sal ber bid ber avn xwe, atmosfrek awa derdikeve hol?

Silvan ango Farqn ji ber ve bingeha kurdayetiy bye. Di brannn min de j hene. Di kitba ariya Silvan de min behs kiriye. Tevahiya jinn mamr zabitn tirk li Silvan hn kurd dibn. Ji ber ku li ariya Silvan, li Erasa Silvan danstandin her bi kurd bye. Ji bo ku bazara xwe bikin, mecbr diman xwe hn kurd bikin. Ji ber ku tu kes bi kurd qise nedikir.

 

Ev yek helwest b an bi rast j Farqn bi tirk nizanibn?

Helbet ne wek ro be j, bi tirk j dizanibn, l kurdaxaftin ji gel Farqn re her bye helwest. Bye naneya Kurdewariy. Tkiliya v yek ji drok j t. Gava em li diroka kurdan dinrin, hezar sal ber em rast dewra Merwaniyan tn ku li Silvan hikmdar kirine. Ev helwesta kurdewarbn h j xurt e li Silvan. Ez carinan dibihzim; hinek hevaln min n niviskar diin tn ji min re dibjin: Xal Mehd li tevahiya Bakur Kurdistan bi tirk xeberdan heye, bi ten li Silvan xeberdan bi kurd ye!  Ji ber v yek ye dewleta Tirk texrbatn mezin li Farqn kir. Di end saln daw de bi ten li Farqn 835 kes di rn ekdar yn kontray de hatine kutin. Ev hejmareke mezin e.

Te behsa 35-40 sal ber kir. Ji sala 1963yan pve Silvan pengiya mtngan j kiriye. Bo nimne Mtngn Doguy 1967, Mtnga Petrol 1966, mtngn li ser Doza Kurd yekem car ji Silvan destp kirin.

Dixwazim werim ser serdema aredariya we. Gava  Mehd Zana Res Belediy b, navbera we erka resm awa b?

Gava ez Res Belediyeya diyarbekir bm, navbera min erka resm qet tuneb! Herkes v yek ba dizane...

 

Wek mnak i nexwe di navbera we de diqewimn?

Tu meziyeteke min a berbiav tuneb gava ez ketim hilbijartinan. Li ser nav kurdtiy ez ketim hilbijartinan. Partiya min j tuneb. Bi ten min ji gel re digot: Ez Kurd im! Di axaftinn hilbijartinan de, bi kurd diaxivm, kfa xelk zehf dihat. Lewre j gel xwedt li min kir. Dewlet j ji v yek hadar b. Min dizanib ku d min bigirin. GIrtin j! Di sala 1977an de hilbijartin pk hat. Rojek beriya hilbijartinan hatim binavkirin. Ji ber axaftineke li bajr ku min bi kurd kirib, hatibm girtin. Gel seh kir ku ez hatime girtin, xirecir b. Gel ber bi Qesra Hikmet ve meiya, qelebalix zde b. Nv ev mecbr man ku min berdin. Roja hilbijartinan bi qas tevahiya raqbn xwe min ray wergirt.

Pit ku ez hatibm hilbijartin. Fermandar Leker y Diyarbekir, ne a bim nav w smail Hakki Akansel b. Wiha gotib: Prozkirina kurdek qomnst, ez li ser nav xwe wek ermezar bi nav dikim! Lewre j kes ez proz nekirim ji saziyn dewlet. Ji tirsa dareyn din j nehatin serdana min.

Gelek asteng ji me re dikirin. Pols xwe diavtin piya me. Ji min re digotin: Tu nikar di v kolan de her! Nedihitin erebeya op kar bike, telefon dikirin ku li filan dever agir bi deverek ve ketiye, erebeyn me din, titek wisa tuneb. Ji bo ku em kar nekin, dil gel ji me sar bibe, dewlet her tit dikir.

Carek ez m prozbahiyn 23 Nsan. Derbas Trbna eref bm. Wal Fermandar Leker li wir bn. Ne wan silav da min, ne j min! Me bi dest hev j negirt. Pitre mamrek hat got: Kerem bikin, pqaba merasm amade ye! Ez, Wal Fermandar Leker em li pqab siwar bn hd hd pqaba me di ber gel re meiya. Ji ber ku gel zanib ez li wir im, w roj gelek zde hatibn merasm. Gava em hatn nveka r, gel epikan ji min re l xist bi yekdeng got: Bij Mehd Zana, Bij Bakan (Serok) Gelek kfa min hat w dem. Aliy dewlet ermezar bib. Welhasil kelam tkiliyn min n bi dewlet re her bi w away berdewam kir. Elek caran erebeya min nedixistin protokol, digotin em w nas nakin!

L tkiliyn me bi gel re gelek xurt b. Deriy belediy ji gel re heta dawiy vekir b. Kursiya min kursiya gel b...

 

Pirsa min a v gav li ser hevnasiya te Leyla Xanim ye. Hevnasiya we  keng awa dest p kir. Jineke zehmetk, siyasetmedareke navday dayikeke zarokan. Hinek j ji me re behsa Leyla Zanay bike mamoste.

Leyla Zana Keeke kurd e. Mirova min e. Ya rast div min zewac nekira! W j dizanib ku li piya min heps zndan heye. Di pirtka xwe de ez ez iaretan v yek didim. Hinek teredutn min hebn. Leyla h zarok b bi rast. 16 sal b gava em zewicn. Ez 35 sal bm. L min gotib j re bibjin, bila haya w p hebe. Di nava mehek de em zewicn, sal 1975 b. Min dixwest dawetek mezin a kurdewar bikim, me dawet j nekir. Nexweiya Qansr li Nyaz hoste peyda bib, doktoran roj dabn. Di wan rojan de hevalek me y parzer bi nav Yucel Onen krza dil derbas kir, ew rakirin nexwexaney. Lewra me j dawet nekir. n Leylay ann mal, jixwe roja dawet, li nexwexaney ez li ber ser Yucel Onen bm. Pa Yucel Beg xwe aciz kir, got here daweta te ye, Leylay ten nenle, ez m di nv r de giham Leylay min ew an mal.

Pit zewaca me bi demeke kurt, me alakiyek li dij Alparslan Turke pk an. Lewra j em mecbr man bi qas mehek li devereke din bimnin.

Leylay gelek zehmet asteng kiand. Keseke din bya d qebl nekira. Xwe ba gihand. Mala dewlet ava be! Em xistin zndanan, li me xistin. Ew j li dev deriyn hepsan pijiyan heta v derec hatin Leyla kesn wek w! Kes ji fazm re negotiye spas l ez dibjim. Doza kurd bi kiryarn xwe 20 sal bip ve birin.

Tabi ez li ber Leylay dikevim. Daykeke kurd e. l heyran doza kurd ye! Ji aliyek ve j kfa min t ku Leyla Xanim hate v derec. Ez p serbilind im. Zarokn xwe ba nedt, min j nedt. Ronay ar sal b ez ketim zndan Rken pit e mehn din hate dinyay. Gava ez ji zndan derketim Rken 11 sal; Ronay bye 15-16 sal. Pit hilbijartin ez hatim girtin dsa. Leyla j hate girtin. Ez hatim berdan derketim Ewropay. Zarok bi ser xwe mezin bn. Mesela Leyla deh salan Ronay nedtiye. H j Ronay nedtiye. (dema ev hevpeyvn hate kirin, Leyla Zana hatib berdan l h nehatib Ewropay ku Ronay bibne) Rken end sal in die Enqer bo dtina diya xwe, bi v away dev ji dibistan j berda.

er Netewey b berdel nabe. Ev ji bo mirovan erefek e. Ez loma j nakim. Ji ber ku di her malbatek kurdan de berdeln giran hatine dayn. Kfa min t, ez mirovek kurd im. Ez j pareyek im ji v gel. 

Hindik maye ku 30 sal li ser zewaca we derbas bibe...

Salih ev 29 sal in ku em zewic ne, l 24 sal em ji hev dr mane!

Yan hn bes 5 salan bi hev re mane?

Bel rast e, di v war de rekor di dest me de ye (dikene)

 

Mamoste Mehd qet rojek b ku te got: Ma qey bar kurdtiy tev ketiye ser miln min!?

(Pit v pirs hestiyar dibe, bo kurtedemek gotin j nabe pa j avn w il dibin, deng w dilerize!) Na min tu caran titek wisa negotiye. D bavn ehdan tne bra min. Malbat hene nas dikim, ar ehdn wan hene. (Digir) i hatiye ser me kurdan bav min kes nizane! Di dinyay de tu milet bi qas kurdan nekiandiye. Mala xelk xerab bye. Li Sriy, deriy kjan mal vedik, ehdn wan, girtiyn wan, erwann wan hene.

 

Ez ne a bim ev 6-7 sal in ku tu li dervey welat i. Div navber de peywendiya te bi nivisandin re awa ye? Hinek plan projeyn te di v war de hene gelo?

Ez li ser doza kurd radiwestim. Dinivsim ji bo ku vala nesekinim. Li zindan j min her dinivsand. Min di sala 1988`an de dest bi nivisandin kir. Li ser brannn xwe rawestiyam. H j li ser kar dikim wek proje ku ji ap re amade bikim.

 

Pirtkn te yn apkir?

Kitbn min n apkir 8 heb in. Du heb ji ji ap re amade dibin. Min dest bi romanek j kiriye.

Ji van berhemn te ariya Silvan gelek bala min kiand. Dema tu li vir (Stockholm) gelo ew portreyn ber yn ariy tne ber avn te?

Er awa? Hem portre yek bi yek tne ber avn min. V car ez herim, ez herim ber dikana xwe rehmetiy Nyaz. Bilindcih e ew der. Ez rnim, ayek ji xwe re bixwazim li tevahiya ariy temae bikim. Ez wan dikanan, wan xebatkaran yek bi yek li ber avn xwe derbas bikim. Ev ji bo min hesret e.

Min briya hevalan kiriye. Carinan telefon dikin, girn dikeve qirika min nikarim biaxivim.

Mamoste gelek spas ji bo bersivdayna pirsan...

Spasdar ji min. Hvdar im di demeke nz de em li ariya Silvan hev bibnin!

 

* Beek ji v gotbj, di hejmara 11an a Kovara Troj de ku li Stenbol derdikeve de hate weandin. (S.K)

 

 

apkirin

copyright 2002-2004 info@pen-kurd.org