NRVAN PEYVN KURD: ZANA FARQN

 

 

SALIH KEVIRBIR

 

...Hewes eleqeya min a bi kurd re, heta demn dibistana seretay diin. Wan deman, berhemn Kurd yn bi tpn ereb hebn, l min ew nikaribn bixwendana. Ji ber ku min ji alfabeya ereb fehm nedikir. Min ji xwe dipirs ku ima berhemn kurd yn bi alfabeya latn nn in. Li derdora min j kesn xwenda zana hema bibje tune bn ku bersiv bidana pirsn min dil min rihet bikirana...

Zimanzan ferhengsaz Zana Farqn, di gotbjeke ku di sala 2004an de li Stenbol min p re kirib, hevnasiya xwe ya bi ziman kurd re bi v away vegotib. Farqn, di nav chana zimanzan ferhengzaniya kurd de navek naskir areza ye. Ligel ku xwediy temenek ciwan e j mora xwe li bin xebatn hja payeberz daye. Beriya bi berfireh portreya v ciwanmr han raxim ber avan, dixwazim bidim diyarkirin ku ew xwediy dengek kurdewar ye j! Bi gotineke din, di destpka saln 90 de, hn beriya ku Navenda anda Mezopotamyay (NM) li Stenbol b damezirandin, ligel end hevaln xwe Koma iya ya muzk ava dike di nav xebata NM de cih ji xwe re terxan dike. Heta tev kom, kaseta pn a bi nav Rozern derdixe.  Ji ber konsera kom ya di kongreya awarte ya HEP de ku li Enqerey hatib lidarketin, doz l t vekirin ceza dixwe.

Farqn, di heman dem de, di nav desteya kar nivsaran a Rewen de cih digire ku organa wean ya NM b. Bi v kovar re gav diavje gorapana weana kurd. Pit re li heman bajar rojnameya xwer bi kurd Welat (1992) derdikeve, Farqn car xwe di nav keftlefta Rojnamegeriya Kurd de dibne. Pit girtina Welat, wek Berpirs Karn Nivsaran di rojnameya Welat Me (1994) de barn giran hildigire ser miln xwe di w dem de, ji ber dozn li ser rojnamey, bi dadgeh dozgeran re r bi r dimne. Li Dadgeha Ewlekariya Dewlet (DGM) ya Stenbol bi Kurd fade dide ji ber v helwest t girtin 45 rojan di Girtgeha Bayrampaaya Stenbol de dimne. Welat Me, pit 46 hejmaran mecbr dimne ku weana xwe rawestne. Azadiya Welat di sala 1995 an de ji xwendevann xwe re dibje; merheba!, Farqn li w der wek Gernendey Git y rojnamey demeke ba kar rojnamegeriy berdewam dike. Pit ku dev ji kar rojnamey berdide, zdetir bala xwe dide xebata li ser ziman kurd ferhengsaziy.

Bi qas 9 salan e ku bi awayek profesyonel berhevkariya peyvan dike xebata Ferhenga Kurd pk tne Zana Farqn. Gelek caran l rast hatime ku di nveka civat sohbetan de pns kaxez xwe derxistine peyvek, gotinek an j biwjeke ku behsa w hatiye kirin, bi baldar bi evneke berz li peyvn ku berhev kirine zde dike. Ji ber v taybetmendiya xwe, di nav derdorn kurdewar rewenbriya kurd de, bi nav Nrvan Peyvan t binavkirin naskirin. Di sala 2004an de ferhenga w ya Kurd-Tirk ji hla Ensttuya Kurd ya li Stenbol ve hate weandin. Di v ferhenga qirase de, tev peyvn ser madey berdewamiya w 166 hezar peyv biwj cih digirin. Bi awayek din 131 hezar peyvn ser madey 35 hezar j peyvn berdewamiya w, di ferhenga Zana de cih digirin. Ferheng 2132 rpl e, ebeda w j 23,5x16,5 e. Ev ferheng bi terz ferhenga berfireh e, hem wateyn peyvan hatine diyarkirin ji bo serwextbn j hevokn nimney hatine derpkirin.

end sal beriya v xebata giranbiha, dsan ji hla Ensttuya Kurd ya Stenbol ve Ferhenga w ya Tirk-Kurd ronah dtib ez bi xwe j bedar kokteyla danasna ferheng bbm ku li avahiya Ensttuya Kurd ya Stenbol ya li Herbiyey, hatib kirin. Ew ferheng j, ji 60 hezar peyv biwjan pk hatib eleqeyeke ba dtib.

Ev ferheng ji 40 hezar peyvn ser madey ji 20 hezar bje biwjn berdewamiya madey pk t. Nimneyek ji nimneya ferhenga berfireh e. Farqn di v xebat de, ji yek zdetir wateya peyvan hildane dest bergindn wan n kurd j dane. Ji bo tgihtina peyvan, hevokn nimney j dane. Tevahiya cureyn peyvan ku Celadet Bedirxan j re birn qiset gotiye, diyar kirine. Bi gotineke din, peyv ji kjan curey ye; cnavk e, navdr e, hoker e, nr e, m ye hatiye diyarkirin. Agahiyeke teknk; ferheng ji 1278 rpelan pk t fireh rber j 23,5x16,5 e.

Farqn, di serdemeke ku gotinn bi reng; Kurd ne ziman e! Kurd ji 600 gotinan pk t! dihate kirin de, dest bi kar ferheng dike. Li Welat Me, Azadiya Welat li Ensttuya Kurd ya Stenbol, bm hevpar w y kar ango me bi hev re kar kir. Lewre j pit apa her du ferhengan min p re gotbjn dvedirj kirin. Ez behsa end agahiyn balk ji wan gotbjan bi we re pareve bikim hewl bidim ku nivsar dewlementir bikim.

Di sala 1982yan de, bi awayek tesadf, Mem Zna Ehmed Xan ku Mihemed Emn Bozarslan tpguhziya w kirib wek pirtka pn a kurd ya bi tpn latn dikeve dest w. Ev kitba han ji bo w dibe avkaniyeke bingehn. Ji w roj heta niha i pirtkn kurd ku derdikevin, ji dest Farqn nakevin.

Bi armanca hnbna ziman kurd, dest bi xebata xwe dike Farqn. Di gotbjeke ku min di sala 2004an de li Stenbol p re kir, li ser v mijar wiha gotib: P me bi meraqkirina ziman xwe, dest p kir. Mebesta me hnbn b. Pa d hnbn tr nekir. Ya rast min j qma xwe d bi hnbn ten nean. Bere bere bi xwendin lkolnn li ser ziman kurd, em j gihiyan qonax merhaleyek. Me hem xwe di war rziman ango gramr de bi p xist hem j me gencneya xwe ya peyvan zengntir dewlemendtir kir. Bi van cure xebatan, n wek xwendin, lkoln lgernan em hatin astek. Heval dostn min, kesn li derdora min, tim ji min re digotin ku behremendiya (qabiliyeta) te der bar ziman kurd de heye. L ez v bibjim, ev rew hinek j ji hewcedar pdiviyan qewim. Mesela, eger min bizanibya ku ez d bi ziman bil bibim, p mijl bibim, min d perwerdehiya xwe ya bilind li ser v war bikira. L min bea civaknasiy (sosyolojiy) xwend. car haya me j ji me tune b, l ha me dt ku em bne dilikiy ziman Kurd. Evna w em bernedan!..

 

Evna te li te li me proz be Zana Farqn. Dest te ter, pnsa te her ge be di riya kurdewar, rewenbr zimanzaniya kurd de. Siheta te xwe, mala te ava..!

 

salihkevirbiri@hotmail.com

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org