Mehmd Baks: Nexa Jiyana Kurdewar *

 

SALIH KEVIRBIR

 

 

Nizanim iqas heq min e ku li ser Hostey Edebiyata Kurmanc, li ser Dildar Welat Bab Bapran gotina pgotin binivsim? Ez awa ji bin v bar derkevim nizanim, l xwesteka nivsandina Weanxaneya Ls bo pgotina kitbn Gorbihut Mehmd Baks, rmeteke bhempa li min da peydakirin.

Helbet min li ser w gelek caran, di gelek kovar rojnameyan de; li ser aeyn Televizyon mcrofonn radyoy nivsandiye axiv me. Piraniya br bonn min n li ser w, br bonn hestyar bn. Helbet min ba hay ji wjeya w ya dewlemend heb. L bi rabn, rnitin, tkilsaz, dilsoz cihrengiya xwe bandoreke mezin li ser min hitib...

***

Di jiyana xwe ya 25 salan de yekem car ez derketama dervey welt. Destpka sala 2000 b. Sedema derketina min -ku d yekem car li balafir siwar bibma- serdana nivskar-rojnameger Mehmd Baks b ku 30 sal bn ji welat xwe dr hatib hitin. end sal ber min di xewna xwe de j bidta, min qet bawer nekira. L niha ez rwiy ber bi Lawik Xerz bm. Yekem car min ziman kurd-kurmanc bi kitba w ya bi nav Gundik Dono nas kirib. Destpka sala 1991an b bawer im. Min li Edeney, li pola daw ya lsey dixwend li ofsa Parzer Kurd Kazim Dere min ew pirtk peyda kirib. Bi rojan ji dest min neket kitba navbor. Bi kurdiyeke ku mirov j tr nedib, hatib nivsandin. Pit xwendina w kitb, min soz dab ku kurdiya xwe pdetir bibim. Niha d bibma mvan nivskar kitba Gundik Dono. Serphatiyn Hac Zorav, Filto, Hesen Meys Zibeyr Ehm h j li bra min in!..    

Min romann w, nivsn w, roveyn w yn televizyon wek kek dadiqurtand! Ji ber ku min Nefesa Kela Siphiy, li gor baweriya xwe w efsaney ji nz ve bidta, tabata min nedib.

Di balafira Lufthansay ku li Stenbol siwar bm de; tev van hestan, li Romana Mala Eliy nis -ku em li Stockholm bi hev re amade bikin- fikirm. Gelo ez bi ser bikevim?, her pirsa di ser min de b...

Pit sekna du saetan li Balafirgeha Frankfurt, bi Balafira SAS- me ber xwe da Stokholma paytext. Du saet pa, balafir li Balafirgeha Arlanday ku li dervey Stockholm ye dan. Ji Balafirgeh tev Ahmet Baks Bedr Baks em ber bi Mala Mehmd Baks bir ketin... va ye, pit nv saet din, bi rkeniya xwe bi bixrhatinaa ji dil em li dwana Mehmd Baks ne...

Mala w li taxa Skanstull, li ser kolana Gotgatan b. Her dema roj, ji mvanan xal b. Di mala xwe ya ku ji mvann kurd, tirk, swdiyan vala nedib, civateke kurdewar saz kirib. Bi civata xwe ya xwe kesayetiya nuktedan, mvan dicoandin. Bi rast j di odeya ku bi dest xwe raxistib de, mirov xwe di dwaneke dengbjn Xerzan de dihesiband. Piraniya civatan bi kurd b. Carinan ji deng akiro, carinan j ji deng Salih Qubn kilam dihatin guhdarkirin. Bhna xwarinn kurd ku j re dihatin kirin andin, li ermedor mal belav dib. Li ser maseya li ber w, bi dehan kitb, kovar nivsarn rojnameyan ku hatine jkirin, bal dikiand ser xwe. Tevahiya wan li ser rewa siyas, and, ekonomk a kurdan tirkan b. Ligel ku bi salan nexwe b her di nexweiya w l sor dib j, bi qas misqal zr nan derdora xwe nedida. Wek xortek 14 sal ji aliyek ve ji end rojnameyan re gotar-nivsaran dinivsand, ji aliyek din ve j bi heyecaneke mezin hewl dida kitbn xwe yn nvco bibe ser temam bike.

***

Di nav civaka kurdan de mirovek cihreng e Mehmd Baks. Bi taybet di nava entellektueln kurdan de, yek ji kesn ku her zde dib hingava ran b. Bi qas hezkiriyn w hebn, kesn j nefret dikirin j hebn. Yarmet alkar bi sedan rewenbr-nivskarn ku hatibn Swd, b. Bi kar gelekan re rab, kir ku di war burokrasiya skandinavyay de neperiqin rojek ber rojek, jiyana wan tekz bibe. Mixabin ku gelek caran wan kesan j r bir ser w.

Di demn w yn daw de, di rojn ku d gelek nexwe b de, li ba w bm. Destpka zivistan destpka havn de du caran Xalo Baks ez mvan kirim. Nexweiya w giran b. felata w tuneb. L pn pere bi qna nexweiy nedida!.. Lewre ji jiyan gelek hez dikir, mirin nedian bra xwe. Sedema ku ji jiyan hez dikir, nivsandina w bixwe b. Bi gav saet dinivsand. Dema nivsarek w di derek de dihate weandin, radihit telefon derdora xwe agahdar dikir, digot; bixwnin. Pa j ji wan roveyan dixwest.

***

Li gor baweriya min, di nav kurmancaxv-kurmancnivsaran de yek ji nivskarn sereke b. Xwediy zarbjiyeke ku mirov j tr nedib. Piraniya kilamn dengjiy yn sereke dizaniya bi deng xwe y xwe distra. V yek mirov bi awayeke ekere di berhemn w de dibne. Her dem behsa rola medreseyan di wjeya kurd de dikir payeyeke mezin dida v kevneopiy: Em gel kurd ji avkaniyeke gelek xurt tn ji kaniyeke gelek bi o av vedixwin.gava em li rabirduya xwe dinrin, em dibnin ku pita me gelek xurt e. Feqiy Teyran, Ehmed Xan Melay Cizr heye ku ji bo berdewama kar xebatn wan bang me dikin. Melay Bat heye ku 400 sal ber Mewlda Kurmanc nivsiye ku h j di nav kurdan de t xwendin.tevahiya van navn proz, nirxn me yn edeb temsl dikin. avkaniyn me ew in, em ji wan feyz werdigirin. Me ji wan kesan mrateke wisa wergirt ku heger ji sed yek j b bikarann, w berhemn bhempa derkevin hol. Ne ten wjeya kurd, her wisa ji wjeya tirk j bi dehan kes hene ku ji van avkan mrateyan sd werdigirin... (Beek ji gotbja ku min di Trmeha 2000 li Stockholm p re kirib)

Mehmd Baks, di jiyana xwe ya 56 salan de 23 kitb diyar me kirin. Kitbn w li 10 ziman-zaravayan hatin wergerandin. Di nava van berheman de mirov dibne ku Baks, kedeke mezin daye zarokn kurd perwerdahiya wan. H di sala 1978an de, kitba w ya bi nav Zarokn hsan, bi ziman kurd bi pitgiriya Wezareta and li Swd hate apkirin. Pa kitb, li dibistann Swd di nava agirtn kurd de hate xwendin. Li gor bilvkirina Baks, ev yekem kitba kurdn bakur b ku ji bo zarokan bi ziman kurd alfabeya latn hatib nivsandin. Salek pa ji hla heman wezaret dsa bi ziman kurd Kea Kurd Zozan hate weandin. Pa bi ziman swd hate apkirin, bi away xzefilm di televizyona swd de, wek s be hate weandin. Ev yekemn xzeflma kurd ye di droka weangeriya kurd de. Di sala 1986an de, bi zaravayn soran-kurmanc, di televizyona swd de derket pber zarokn kurd.

Serdann min ji bo w -ku du car bi qas mehek nv dom kir-, ji bo nivsandina kitba w ya dawn Romana Mala Eliy nis b. Heyecaneke mezin xwe l pa b. Diyar dikir ku d-bav w j re gotine heta ew serphatiya er Sason Serhildana Mala Eliy nis nenivse, ew tu caran w helal nakin. ev roj me kar dikir. Dema ku kitb temam b, rahitib dest xwe ji min re wiha gotib: d bimirim j avn min vekir namne!.. Bel kitb temam bib, l bi awayeke apkir nedt mixabin. Pit vegera Stenbol bi end mehan Baks xatir xwe ji me xwest. Kitb pit mirina w bi kurtedemek ji nav Weann Welat ronahiy dt...

 

Mirin dayka te bimire gotina w b...

Li ser mirina Yilmaz Guney gotib. Ev gotin iqas l hatib.

Rojek hat, min li ser w pirs b hunermend qerase ivan Perwer li ser heval xwe y qedm wisa gotib: Mehmd Baks, Nexa jiyan Pir ba b, pir xerab b! Pir modern b, pir klask b Her tit w ketib nav hev L bi her away delal b Mirovek wek w d tuneye, mixabin nabnim Terka min kir ..! Disa min ji ivan Perwer, pirsa Stockholm kirib ka ji bo w i fade dike. Ev bersiv j bi Baks ve girdah b: Cih ku min piraniya jiyana xwe l derbas kir. Bajar ku min piraniya xebatn xwe l kirin. bajar sar ku heval min her nzk Mehmd Baks tne bra min!..

 

Rast e terka me kir l terkeseriyeke fizk...

Bi Gundik Dono, bi Hln, bi Lawik Xerz her bi me re ye her di dil me de ye...

 

* Pgotina apa n ya kitba Mehmd Baks ya bi nav Hln ku li Diyarbekir ji hla Weann Ls ve hatiye weandin (S.K)...

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org