Rojnameger Helbestvan Merwan Al:

Rojnameger Helbestvan wek zarokn min in..! *

 

SALIH KEVIRBIR, salihkevirbiri@hotmail.com  

 

Merwan Al di sala 1968an de li Gund Girsor ya Qamiloy hate dinyay. Di navbera saln 1987-1992yan de li Zanngeha Heleb Abor Poltka xwend. Ji beriya xwendina dibistana bilind heta niha rojnameger helbestvan dike. Ji sala 1995an vir de li Ewropay dij.

Ji Rojnameya bi nav El Siyase ku li Kuweyt derdikeve de wek irovekar di heftey de du rojan dinivse. Her wiha gelek caran ji rojnameyn bi nav El Heyat, El Nehar yekem rojnameya ereban a li ser nternet Elaph ku li London t weandin re dinivse.

Merwan Al, nivsar helbestn xwe yn bi ziman kurd bi nav Bav Mna dinivse dide weandin.   

Helbestvan Merwan Al li mala xwe ku li Essena Almanyay ye pirsn me birsivandin.. .

***

Birz Merwan Al hevnasiya te bi rojnamegeriy re awa bi i away destp kir. Gelo t bra te yekem car nivsara te i ax di kjan wean de derket?

Bi v pirsa te re, brannn beriya 15 salan hatin bra min. Di destpk de, min bi zimanek ku ne ziman min b nivs: Ziman ereb. L ev ziman ji min re ne xerb b. T bra min temen min li dora 5-6 sal b, min prika xwe didt, dayka dayka min. Reng w, il berg w ne wek y kurdan b. Cil lbasn w, nidiibiya cil lbasn diya min. Min ji diya xwe pirs ku prika min naibe w, ima? Got: Dayka min ereb e! Bi v reng nzkahiya min ji ziman ereb re b.

Li aliyek rejma Sr, r li ber ziman kurd girtib, qedexebn danb ber ziman min, lewre j ji ziman ereb aciz dibm; li aliy din ji ber ku ziman prika min b, min xwe di nav hevokn ereb de j didt.

Heta 15-20 sal ber Rojnamegeriya Kurd li nav welat Sr hema bibje tuneb. Lewre j tu mecbr dimay ku tu bi ziman ereb rewa welat gel xwe, rewa pketinn chan bi ziman ereb binivs.

Di destpk de wek helbestvan min dest bi kar nivsandin kir. Pit kurtedemek min dest bi rojnamegeriya and huner kir. Yekem car di sala 1987an de di rojnameya El Beyan ku li Dubaiy derdiket de min dest p kir ji wan re carcaran nivsand. Nivsara min a yekem li ser pirtka nivskarek ereb b. Pirtk li ser nivsandinn li zndanan t nivsandin bixwe b. Heta ar mehan wisa dom kir. Di w mawey de ketibm nava xell cell ango dubendiyek di min de peyda bb. Di nava helbestvan rojnamegeriy de as mabm, min digot; Gelo ez rojnameger im an helbestvan im? Di w dem de, ji w rojnamey nameyek ji min re hat, t de wiha gotibn: Em bi nivsandinn te gelek kfxwe in, berdewam bike ji me re binivse! Di nava namey de ji min re hinek pere j andibn. Wek telfa nivsandinn min. Jixwe rewa min a abor pir xerab b, min wbiryar da ku ligel helbestvaniy, rojnamegeriya xwe berdewam bikim. roka min rojnamegeriy bi v away destp kir.

Pit v yek bi 4 mehan, min di rojnameyn her mezin yn chan de dest bi gotarnivsn kir. Bo nimne; El Hayat, El Nehar, El Sefr piraniya wan li paytexta Lubnan Beyrd dihatin weandin weangeriyeke azad dikirin. El Heyat, hem li Beyrd, hem j li London derdiket. Sedema v j ew e ku li Lubnan rewa rojnamegeriy, ji tevahiya dewletn ereban Rojhilata Navn batir azadtir e.

Pit sala 1990 min hem ji gelek weanan re dinivs, hem j min li Zanngeha Heleb dixwend. W dem rojnameyeke n derketib li Bayreyn, nav w El Eyam b. Di war poltka, and huner de min negihaniya wan dikir. Heta sala 2000 j min bi wan re kar kir.

 

Dixwazim ku tu hinek behsa rojnamegeriy li Rojhilata Navn ji me re bik. Rojnameger li nav welatn ereban di i ast de ye?

Li Rojhilata Navn, bi taybet j li welatn ereban rojnamegeriya ku t kirin, ji rojnamegeriya welatn rojava cudatir e. Rojnameger tu car li gor xwestek pvann rojnamegeriy nikarin kar barn xwe pk bnin. Gelek asteng kelem hene di v war de. Gelek qelem tne ikandin. Gelek rojnamegern ku xwestine bi rengek azad ragihandina xwe pk bnin, gotar nivsarn xwe rap hemwelatiyn xwe bikin ro di girtgehn wan welatan de sr in.

Mirov bixwaze rewa rojnameger rojnamegeran ba binase, pwst e bala xwe bide rewa geln li Rojhilata Navn, bi taybet j geln dewletn ereb...

Tu dibj rojnamegeriya li van welatan, bi sstemn wan welatan ve girdah ye. Ango babna ssteman d babna sstema rojnamegeriy j bi xwe re bne ne wisa?

Bel rast e! Keng girka li qirika geln ku em behsa wan dikin b sistkirin, w gav jixweber pirsgirkn li ber rojnamegeriy j d hd hd areser bibin. Rejmn van dewletan pir bitirs in ji rojname rojnamegeran. Carinan hin rojnameger nivskar derdikevin, hewl didin ku ronahiyek were piya azadiya fikr raman. Trjn v ronahiy carinan peyda j dikin, l qelen v yek j didin!

Wek rojnamegerek ji kurdn Sriyey dikarim bi awayek vekir bibjim ku hejmareke mezin ji rojnameger nivskarn li v welat di zindanan de ne.

Li ser v gotina xwe tu dikar mnakeke berbiav bid? Behsa kesek/ bike ku ji ber fikr, raman nivsandinn xwe ketiye zndan an j laqay pest kotekiyan bye?

Ez dikarim di v war de bi dehan mnak ji te re bibjim. L dixwazim bi taybet behsa rojnamegerek bikim ku dost kurdan dost min bixwe ye j. Nav w Nzar Neyyuf e. Nzar Neyyuf, zdetir 13 salan di zndann Sriyey de ma. Ji ber ku di gotar nivsarn xwe de li ser mafn mirovan sekin b, ji ber ku behsa kirtiya rejma kirt a Baasiyan kirib hatib girtin. Di girtgeh de bi kenceyn giran re r bi r mab, nexwe l peyda bb. Ev 2-3 sal in ku serbest hatiye berdan. Gava ku hate berdan, dsa ji ya xwe nehat xwar! Dsa wek ber nivs. Dsa doza girtin l kirin, le Rojnamegern Snornenas (RSF) kete dewr, bi riya v rxistin ji bo dermankirin tedawiy hate Fransay. Di serdema tedawiy de dsa li ser rejm nivs. Ji dadgeh biryar derket ku dema vegere Sriyey d li Balafirgeha am b girtin. Ji ber v yek j Hikmeta Fransay diyar kir got: Ji bo veger tu azad , l ku tu veger d te bavjin girtgeh, lewre maf te heye ku tu li welat me bimn..!

Her wiha Ferec Beyreqdar heye. Beyreqdar j rojnameger helbestvan b. Zdetir 10 salan di de ma. 3-4 pirtk li girtgeh amade kir. Va ye te j bihst, Dewleta Sr ro li bajar Reqqay rojnamegerek bi nav Muhemmed Xannim ku bi esl xwe ereb e girt xiste zndan. Ji ber ku rastiy destnan kir hate girtin. i got du dizan? Got: Di pkhatin Qetlama li Qamlo de tiliya dewlet heye!

Gava em ji te bixwazin ku tu ji me re ferq meyliya rojnamegeriya erq xerb ango rojava rojhilat bid ber hev, em laqey dmeneke awa werin?

Bi qas erd asmanan ferq derdikeve hol. Li welatn erq t xwestin ku byern nexwe di bin heft dwaran de were veartin. Dixwazin rojnameger bi ikl ku ew dixwazin pk were. Rejm dixwazin rast drok biguherin. Lewre j piraniya rojnamegeran ji bo ku nekevin zndanan direvin tn van welatn ewrop. Ji ber ku li van deran kar barn xwe di nav ert mercn azad de dikin.  Lewre j gava em rojnamegeriya rojhilat rojava bidin ber hev, awa ku em ev roj bidin ber hev ferqiyeke mezin derdikeve hol.

Ferq meyliya ku tu behs dik, bawer im di war telf de j heye ne wisa?

Bel wisa ye. Li Rojhila Navn heger nivskar an rojnameger, ne navn mezin xuyay bin, di war abor de gelek ditengijin. Titek din heye; gava tu deng wan rejman b, xizmet ji wan re bik, bikev bin siya wan heta hetay r ji te re t vekirin. L dema tu berdevk rastiy b, dev ji maf telf berdin, neketina niviskar rojnameger bo zndan nametek e!

Sedema derketina te ya bo Ewropay ji ber pest kotekiy bu bawerim...

Bel rast e. Min ber j diyar kir. Rejma Sr, ji bo tevahiya geln li nav welt rejmeke xetarnak tirsnak e. Nexasim dema tu nivskar, rewenbr, helbestvan an j rojnameger b, jiyan kar lebateke azad, nepkan e. Malik li van kesan t mratkirin!

Di v arov de du r li ber te thitin. Yek; an t bib berdevk Beasiyan pns hibra xwe ji bo wan terxan bik, dudu; div tu terka w welat bik, ji malbat mrateyn xwe dr bikev bib xwed qelemek penaber!

Min j got; azadiya mirovan li ser her tit ye min terka cih war xwe kir. Di baweriya min de, ji kes nivskar re cih ku pnsa xwe bi azad bi kar tne, welat w ew der e.

Kjan sal b sala ku tu derket dervey welat?

Di nveka sala 1995an de derketim hatim Ewropay. P hatim Fransay, ji wir j hatim Holanday. Beriya ku biryara penaberiy bidim, gelek caran dihatim Ewropay dsa vedigeriyam Sriy. L d demek hat ku r li ber me nema, min got; d nema vedigerim! Helbet biryareke zor b, l wek min got, malik li azadiya me mrat bb, lewre j ev 10 sal in ku wek Pnsek Penaber jiyana xwe li van welatan berdewam dikim.

Kak Merwan, wek t zann ji bil kar rojnamegeriy, tu bi helbestvaniy j dadikev. Ji rojnameger nivskar bhtir meyla xwe li ser i dibn?

Min ber j diyar kir; min bi helbestvaniy destp kir. Niha j nivsandina helbestan berdewam e ez amadekariya apkirina pirtka xwe ya helbestan dikim. Hviya min ew e ku di dawiya v sal de pirtka min amade bibe. Amade ye l helbestn xwe niha li bjing dixim.

Ez nikarim xwe ji herduyan j bikim. Her yek ji wan ji bo min zarokek e, yek ji wan datnim ser milek, y din j datnim ser mil din. Gava kurtedemek derbas dibe p dihesim ku min li ser beek ji wan bean nenivsandiye, awa ku min titek xwe winda kiribi min t.

Di v war de problem nakokiyek dernakeve gelo? Ji bo v yek dibjim; di helbestvaniy de hest derdikevin p, l di rojnamegeriy pwst e ku hest li pa bimne... 

Ev gotina te heta tu bibj bes rast e di cih de ye. Helbest bi dil t nivsandin, l rojnameger bi aqil t kirin. Zanebn rast pwst e ji bo rojnamegeriy. Gelek caran, tit tu dinivs, ne li gor dil te ye, tj e, bijan e. L ji ber ku tu rojnameger , nabe ku tu nenivs.

Dsa dixwazim vegerim ser helbest. Di war helbest de i k tesr ango bandor li ser Merwan Al hitiye?

Helbestvanek heye dibje; Gelek caran mirov ji bajar xwe dixeyde, l dema mirov dr w dikeve biyaniya hey w mirov li welat w tne! Gava em li welat bn, her iqas hezkirina mirovan ji welat re hebe j, mirov ba nabne.

Helbestvan Uns El Hac ereb e ji Lubnan ye. V cimamr han tesreke xurt li ser min kiriye. Her wiha Adons Qasim Heddad ji bo min pr helbest ne. Deriy n ji helbesta ereb re vekirin. Nrna klask guhertin. Hitin ku snor li ber deriy helbest nemne.

Ji nifn n?

Ji nifn n gelek nav derketine dinivsin. Ev nif, nifn 60-70y ne. Heger em navn endan bidin; di ser de Selm Berekat ku kurd e l yek ji mezintirn helbestvan ku bi ereb dinivse. Her wiha, Ebbas Beydn, Bessam Heccar, Emcat Nasir Lna Tb navn qirase ne di helbesta ereb de ku tesra xwe li ser min kirine.

Ji van navan Selm Berekat tesr li kesn wek me kir. Ji ber ku ew j, em j kurd bn l me bi ereb dinivsand. L ev yek nay w watey ku em pve werin girdan em bibin kopiya helbesta Selim Berekat. Helbesta Selm Berekat, helbesteke wisa ye ku by ku mirov nav w bibne, mirov dizane ku helbesta w ye. Hewla min ew e ku bidim ser opa w.

Vca helbesta em dinivsin, helbesta kurd ye yan ereb ye, em j ba nizanin! Gava ereb dixwnin, dibjin; ereb ye helbesta ereb ye. Kurd dixwnin dibjin; helbesteke kurd ye, l bi ziman ereb hatiye nivsn!

Tesra Selm ji me re hit ku em bikaribin ku em titek li helbesta ereb zde bikin. Rhek t de heb, pwist b rheke din l zde bikin. Em hilma det, iya gundn kurdan j bidin helbesta ereb ya ku ji sehra olan hatiye.

Her iqas ev demek e ku te destp kiriye bi ziman kurd helbestan dinivs j, piraniya helbestn te bi ziman ereb ne. ak xerabiya v yek i ne?

Gava ez bi ereb dinivsim, hevok p die ser min t wergerandin helbest dirv xwe y daw digire. Bi kurd difikirim, di mejiy xwe de dikim ereb dinivsim. V yek ew b ku di destpk de problemeke mezin b ku me bi ziman xwe binivsanda hestn xwe bi ziman kurd derbibira. By ku em bizanibin ji ber i ye, em hn ziman ereb bn. Li dibistan gelek caran ji ber ku me bi hevre bi ziman kurd axaftin dikir, koteka mamosteyan dib para me! Roja yekem a li medresey ji me re hate gotin; ziman we, ziman ereb ye nabe ku hn bi zimanek din bidin bistnin!

Ji ber van sedeman, gelek caran titn ku di dil min de heye nikarim binivsim. Ji bo pkhatina v yek hewleke mezin girng e. Bi rast j ez p dihesim helbesta ku ez bi kurd dinivsim, helbesta min e. L helbesta erebgelek di ser min de dimne heta ku die ser kaxez. Helbesta min a kurd jixweber qesta li ser kaxez dike, xwe davje hembza kaxez.

Merwan Al gelek spas ji bo bersivdayna pirsan...

Spasxwe!

* Beek ji v hevpeyvn di hejmara 9an (Trmeh-Tebax 2004) a Kovara du mehi ya bi nav Troj ku li Stenbol bi away du meh derdikeve de hate weandin... (S.K)

salihkevirbiri@hotmail.com  

 

apkirin

copyright 2002-2004 info@pen-kurd.org