AMRAN XWE MEKAN E!.. *

SALIH KEVIRBIR

 

 

ro 17 meha rbendan ye. Em bi erebeyek ji Ervan ber bi amran ve diin. Em ji gund mindn pik derbas dibin. T gotin ku neqeba Ervan amran 25-30 klometre ye. Di r de em qase bi qase sv; svn firotin dibnin. Demek ber erebeya me hate sekinandin. Hevaln me bi nandana rojnameyek filitn. end roj ber dema em bn cem Karapet Xao, du caran em hatibn sekinandin. W gav zehmetir b. Em bi dayna pere rizgar bn. Berfa sp, hawirdor wek kincek sp rapandiye. Di teyba me de kilama Eyaz Ysiv;Bes xwe giran ke bala her kes dikine ser xwe.

Saet, yanzdeh km panzdeh e. Gava  amran t gotin i t bra mirov? Ji aliy dn ango ji aliy ol ve gava behsa amran t kirin, i t bra mirovan? Em bi Ttal Kerem re ku bi me re rwt dike dikevin nava sohbet:

Ttalcan ka ji kerema xwe re hinek behsa amran ji me re bike...

amran  gund kurda ye. Li w der gi kurd in. Dibe ku malek dudu y ermeniya hebin. Bi piran kurd in. Li w der Ziyareta Melek Taws hatiye kirin.

Ji her aliy dinyay ve tne w der ne wisa?

Bel! Her sal 25 meha lon, roja ziyaret ye. Tn berhev dibin li v der. Ji gelek bajarn Ewropay j tn. Ji her der tn

(Dhna xwe didim ku lewheyek li ser Yewart dinivse. Bala min a li ser lewh bala Ttal dike, nqaa me berdewam dike)

Li Yewart labaratwar heye. Li wir li strkan dinrin.

Astroloj yan?

Er, Astroloj.

Ev gund li rast ye ne wisa?

Er, ew gund e Yewart.

***

Em ji gund derbas bn. Di r de erebeyek xera bb. Me silav da wan. Silava me hildan. Di teyb de her deng Eyaz Ysiv. ifr me Siyabend Ord kif e ku ji r re jhat ye! Hew me dt ku em li ber keviya amran ne.

Pit lehzeyek em dikevin amran. Em ji yek pirsa mala Tosin Kerem dikin. Ji Ervan me qirar kiriye ku em bibin mvan Ap Tosin. Gundiyek bejinzirav devliken kete piya erebeya me, erebey hd hd da dv w. Pit sed metroyan em li dev deriy mala Tosin Kerem peya bn. Diyar e j re behsa me kirine, bi erebeya xwe hat li ber me sekin. Me li hal rewa hev pirs. Daxwaza dtina me ya ziyaret ji hla Siyabend ve hate kirin. Lihevkirinek pk hat. Erebeya me da dv erebeya Ap Tosin me ber xwe da ziyaret.

Nzk 25-30 gund hatin piya me li ber deriy hewa ziyaret. Seremoniya xrhatin li v der j pk t! Ez her di nava meraqan de me. Bi rast j gelek xwe kirine. Zor delal e avasaziya ziyaret. Keng hatiye kirin muhmiya w i ye? Ji ku der dinyay tn ser Ziyaret? Her ji xwe dipirsim bi van pirsan ser xwe dinim. Li ser dinivsne. Lalea Nran  Ziyareta zdiyan. Teyba xwe ya dengirtin dirj Ap Tosin dikim. Li ser ziyaret j dipirsim, bersiv dide:

Ev ziyareta Melek Taws e. Em j re dibjin Ziyareta Zerdetiy. Ziyareta Dn zdiyan a Lale. Li ser topa dinyay ev ziyareta duduyan e ku ji bo zdiyan hatiye kirin. Yek ziyareta Lale ye, yek j ev ziyaret e. Mehmd Hesen Beg ev ziyaret ji ks xwe kir. Qet banotek j ji cimaeta me zdiyan nestand. Mehmd Hesen tev bab biray xwe ev ziyaret kir.

Keng hatiye kirin?

Di sala 1997an de hatiye kirin; ji bo dn Zerdetiy hatiye kirin. Milet me ji ber ve Zerdet bye. Xwed sihet bide Mehmd Hesen.

Ew li ku dimne?

Mehmd muxtar gund e.

Mehmd..?

Mehmd Hesen Beg. Ew ji Mala Hesen Axa ye. Kalik w siv Beg di sala 1920 de di parlamentoya Ermenistan de rnitiye. Mehmd Hesen kur w mala hja ye. Seba ku ev ziyaret ji ks xwe daye kirin, mirovek biqedr e di dil me de.

Ap Tosin kar ixuln we li vir i ye? Hn bi ser xwe i kar dikin?

Ez bi xwe betal im. Wextek ez gelek dixebitm. Di dema Rsyay de, di dema komnstan de gelek xebitm.  Bi qas 20-25 sal li ser hev min kar kir. Niha kar xebat tuneye. V gav bi kar ax ve mijl im.

andin filan dik?

Bel andiniy dikim. Heywan xwed dikim. Gelek heywan xwed dikim. Bax, rez di mal de hene. Zarn me terkeser dinyay bne, belav bne. 600-700 maln me kurdan hebn, niha km kes mane.

Bi ku ve ne?

ne Rsyay, ne Ewropoy. Kesn li v der mane hem bir ne. Kar ixl tuneye.

Bila xalo xeber bide. Nav te bi xr xalocan?

Kerem Ereb e nav min.

Ap Kerem, sedema yna milet ji gund i ye gelo?

Cimaet di tengasiy de b. Di pey xerabna Sovyet, belavbna Sovyet hal cimaet xerab b. Cimaet j belav b. Wisa j ermen diin, cimaeta me ten nae. V gav ji mala min 60 nefer li Rsyay ne.

60 nefer?

Ji 60 nefer j zdetir in.

Gund we ango Gund amran keng n ava bye?

Di sala 1918an de, pit ku em ji ber qira fileh zidiyan reviyan hatin v der gund n ava ye.

Pit hn hatine we ava kiriye ne wisa? Ber ermen hebn li gund an we bi xwe ava kir?

Na! Ber dsa ev gund heb ava b. Dsa kurd li vir hebne. L ew kurd, kurdn misilman bne. Wexta em hatine, ew j revyane ne Tirkiyey.

Sala 1918an de ne wisa?

Bel di tva (sala) 1918an de ev qewimn pk hatiye.

Xal Kerem end mal hene li vir?

Wek mal bimana niha ji 500 mal zdetir hebn.

Niha end mal hene?

Niha 100-150 mal hene.

Hem maln kurdan in? Di gund de ermen hene gelo?

Hene, 3-4 maln ermen j hene.

Navbera we wan awa ye?

Zehf ba e. Em zehf raz ne. Ermen ji me re titek nabjin. Min bi xwe nzk il sal li ser gund ermeniyan kar kiriye.

Li ser kar?

Er! Li ser kar mame wek muxtar. Ez muxtar ar gundn ermeniyan gundek kurda bm. Qet ferq meyl di navbera me ermeniyan de tuneye.

Kjan gund?

Gund amran, Gund Ar, olpeza Krka j re dibjin. Wisa j olpeza duduyan.

***

Di v navber de dixwazim ciwanek qise bike. Teyba xwe dirj yek ji wan dikim:

Ji kerema xwe, nasna xwe bide me.

Ez Miraz im. Miraz Kur Gogo. Ji Mala Ax, kurap Mehmd im.

Hal we i ye, hn bi i ve mijl in? Wek cahil hn i kar dikin?

Em li v der betal in. Bi pz mz ve mijl in.

n hatina we ji bo nav bajr heye? Hn carinan diin nav bajr?

Er em diin nav bajr tn. Alvra xwe dikin li Ervan.

Alvr danstandinn we li ser i ne?

Mesele mal me ye, penr me ye. Got e, hir ye.

***

Ber bi yek din ve diim j dipirsim:

Bira nav te?

Nav min Awas Esko.

Awas Esko, li ser gund t ji me re i bibj?

Ez i bibjim biracan? Jixwe seba gund Xal Kerem got.

W gav titek wisa bibje; dema Sovyet vga tu bid ber hev tuy i bibj? i ferq heye. Ber ba b yan niha ba e?

Hal me dema Sovyetistan batir b bira. imk cimaet tev wek hev dij. Ferq tuneb.

W ax hn zde bn j?

Er l awa! Gund mezin b, cahiln (xortn) me zaf bn. Ew qas kar zde b, dsa j tra cahilan nedikir. Roj bi roj pdena cahiln me heb. 15-20 cahiln me xwendina bilind standin. Cahiln me gelek bi p de bn.

Niha kol (kurdn li Ermenistan ji dibistan re kol dibjin) hene li v der?

kol heye, er.

Heta endan heye?

Ber wek koma yek du dersxane hebn, niha yek maye. Xwendin j km bye.

Em dsa vegerin ser ziyaret. Kombna we ya mezin keng dibe. Hn awa dikin w dem?

Roja Newroz em git k rast hev t bi hev re diin ser ziyaret. Em def zirne tnin ber ziyaret. Li gund heger dilikest (n) tunebe, wek ku dawet be, def zirn her l dikeve. Heger di mal de dilikest hebe, her kes die mala kes dilikest. Kesn nelihev dil wan ji hev maye, li hev tn bi hev re xeber didin. Wek din j em her sal di 25 meha lon de li amran civn kombneke mezin a ol dikin.

Hn dawet mawetn xwe j dikin? Hn ah dawetan li derve dikin an li malan?

Em di malan de dawetn xwe dikin. Em textn xwarin vexwarin yn zehf ba datnin. Sifrn ba datnin.

***

Dhna xwe didim ku apek 60-65 sal li quncika ziyaret bi awayek hr kr difikire. Carinan mijn dirj li cixareya xwe dixe, carinan j bi kuxtekuxt li civata dor me mze dike l qet napeyive. Ber bi w ve diim. Ji nika ve radibe ser xwe. J dipirsim:

Mamo tu gelek kr difikir! Gelo carinan tu dibj gelo rojek heye ez herim w mil ango w aliy Serhed Aras?

P axnek ji kezeb dikine, pitre bi biirneke ge bersiva min dide:

Biracan awa naxwazim? Em gi j dixwazin wek xwel hebe, erd hebe. Em li ser axa bavkalan bin. K naxwaze li w aliy Aras be?

Em we nas bikin?

Nav min Emo ye. Emoy Qaax.

Emoy Qaax, hn bi xwe ji ku der hatine v der?

Em ji Welat Rom hatine.

Ji kjan bajar?

Em ji al Snek hatine. Di tva 1917an de em dz (rast) hatine v gund.

Bav te hatiye yan bapr te?

Kalik min hatiye. Bav min hatiye. Bav min w ax deh sal bye. Ji gund Qeraxtn hatine vira. Qeza Snek.

Hn dixwazin wan deran bibnin?

Ax, ax... Niha j r hebe, ez bi bazdan herim ser axa welat bavkalan..!

***

Hew me dt ku ronahiya roj km bye. Em li dora nvro ketibn gund. L niha wext, ber bi esir ve ye. Ligel ifr me Siyabend Ord, kur Kerem Seyad Ttal Kerem end hevaln ku bi me re ji Ervan hatibn gund, em ber xwe didin mala Ap Tosin, Tosin Kerem. Em ev mvan w ne. Ji niha ve bhna got birat, tirik birinca gundane xwe li der dor belav kiriye. Ap Kerem difikire ku ev dengbj j li civata me amade bin. Ev bi dil min e j. end xortan dine nav gund da ku ji me re kesek ku kilaman bibje civat n bike, peyda bikin. Diyar e ku d ev civata me, civateke dwan be heta erqa sib bidome.

Rbendan 2002, amrana Ervan-Ermenistan

rojnameger@hotmail.com

 

 

* Ji kitba nivskar a bi nav Gera Pns ku di sala 2002-yan de li Stenbol ji hla Weanxaneya S-y ve hatiyhe apkirin

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org