STRANBÊJ GULISTAN PERWER: “STRANGOTIN JI BO MIN ÎBADET E!” *

SALIHÊ KEVIRBIRÎ / STOCKHOLM, salihkevirbiri@hotmail.com

Gulistan Perwer; yek ji xweþavazên stranbêjiya kurdewar û hesteberz. Bernameçêkera Televizyona MEDYA’yê. Pêþkêþvana bernameya ‘Baxçê Gulan’ ku ev bername bûye zaroka duyem a wê û ‘delalê ber dilê’ hezkiriyên televizyonê. Ligel ku bi dehan car di bernameyên televizyonê de min dêhn û bala xwe dayê û çend caran jî bo demên kurt li Belçîkayê em hatine cem hev jî, di lihevrûniþtin û sohbeta vê carê ku me li paytexta Swêd Stockholmê kir de min pê derxist ku bi rastî jî zor diltenik û hestiyar e. Bi rastî jî Gulistan Perwer hunermendeke wisa ye ku her wekî cêjdariya stranên wê, mirov ji xweþbêjî û sohbeta wê jî têr nabe.

Li Stûdyoyên Televizyona Mezopotamya û Medyayê ya li Stockholmê Gulistan Perwer pirsên me yên derbarê huner, stran, dengbêjî, jin, kurê wî Serxwebûn û plan û projeyan xwe, ligel hêsirên çavan bersivandin...

******

Salihê Kevirbirî: Di destpêkê de dixwazim hîn bibim Gulistan di malbateke çawa de mezin bû? Ji kerema xwe re psikolojiya wê civakê ji me re rave bike. Yanî malbateke çawa, zarokatiyeke çawa..?

Gulistan Perwer: Malbata ku ez jê têm, ji aliyê bavê ve mele ye. Malbat bi alimtiya xwe Îslam belav kiriye. Ji aliyê dê ve jî ez þêxmalbat im. Ji mala dayika min re ‘Mala Þêxê Zirav’ tê gotin. Diya min neviya Þêxê Zirav e. Bi navekî din neviya ‘Þêxê Qerecdaxê’ ye. Mala bavê min bixwe ji Midyada Mêrdînê ne. Tê gotin ku heft bav berê ilimdarê Îslamê bûne. Kalikê bavê min ê herî mezin ilimdarê ‘astrolojiyê’ bûye. Piþtre ji wê derê derketine û hatine hêla Siwêregê, herêma ‘Qeregêçiyê’. Dema mirov vê dîmenê rapêþî dêhn û bala xwe bike dê bibîne ku malbateke oldar û malbateke ilimdar li ser hûkme. Tabî divê bibêjim ku aliyekî arîstokrat a van malbatan jî hebûye. Di atmosfereke wisa de min çavên xwe ji jiyanê re vekiriye. Di malbatê de zaroka çaremîn im. Di atmosferek wisa de jî mezin bûm...

Salihê Kevirbirî: Di malbateke wisa ilimdar, þêx û arîstokrat de, qedrê te her berz û bala bûye bawer im...

(Dikene. Piþtî kurtedemek dibersivîne) Mixabin baweriya te ne di cih de ye. Bavê min bi keçeke wisa re zewicî ye ku armanca wî û ya kalikê min ew e ku diya min kura bîne. Çavên wan, wekî piraniya malbatên herêmê li benda zarokên lawîn bûye. Diya min kurek aniye. Pêþî zaroka wê kur bûye. Piþtre keçek çêbûye. Piþtî vê keçikê, keçikeke din çêbûye. Lê ev her du keç jî mirine. Piþtre ez ketime zikê diya xwe û ez çêbûme. Wê demê her kesê ji malbat û eþîrê  li benda kurekî bûye. Piþtî çêbûna du keçan, çêbûna kurekî dê prestîja eþîrê yê binpêbûyî rizgar bikira! Bîr û bawerî ew e ku kurek ji vê jinê çêbibe ji bo eþîrê þerefek e pir mezin e. Û ez çêbûme! Tabî pir kêfxweþ nebûne. Wekî ku tu difikirî qedrê min tunebû lê heta kengê? Piþtî min, dayîka min pênç kur anîn. Ango pênc birayê min çêbûn. Wê demê qedrê min jî her ku çû di nava malbatê de zêde bû. 

Heger ez dîsa vegerim ser pirsa te ya destpêkê dikarim bibêjim ku vê yekê bandoreke giran li ser min hiþtiye. Ta niha jî li ser vê psîkolojiyê serê xwe diêþînim. Psîkolojiya zarokatiya min a di malbatê de bûye sedem ku ez her serhildêr û îsyankar bim. Heger ez qîzeke feqîran bûma gelo dê min reaksiyoneke wisa nîþan bida an na, baþ nizanim. Li aliyekî min her digot; ‘çima ferqa min û kura heye. Çima ez jî ne wekî birayên xwe me. Çima heqê wan heye, heqê min tuneye?’ Li aliyê din ve jî di malbateke wisa nîv-arîstokrat û di meseleya dînî de serdest de, wekî prensesekê hatime mezinkirin. Dikarim bibêjim piþtî çêbûna birayan qîmeteke min hebû. Hem li malbatê hem jî li derdor. Bi kurtasî dikarim bibêjim ku di civakaka wiha de, di nav þert û mercên bi vî rengî de, ligel lêpirsîn û lêgerînan de mezin bûm.

Salihê Kevirbirî: Bêguman di civakeke bi vî rengî de ku te jî bi mînakên balkêþ rave kir de hin beþên hunerê hene ku bi reaksiyonerî têne pêþwazîkirin. Mirov dikare navên van huneran wekî þanogerî, wekî stranbêjî rave bike. Bêguman di serdemeke bi vî rengî de ji kurekî bêhtir, keçek dema rabe behsa hunerên bi vî rengî bike wê reaksiyon berz û bala bibin. Ez dixwazim vê yekê hin bibim; gelo di zarokatiya te de bîranîneke te ya wisa heye ku ji bo te gotine; ‘Dengê wê zor xweþ e û ew dema mezin bibe wê stranbêjek jê derkeve..!’ Di zarokatiyê de tiþtên wisa hebû?  

Gulistan Perwer: Te dî gava dî jî min behs kir. Diya min ji malbateke þêxan bû. Di þêxa de sofîzim û mesela derwêþtiyê bû. Lewre jî zarokatiya min di nava derwêþan de derbas bûye. Ji hêla din ve jî dengbêjiî, stranbêjî û goranîbêjiya dengbêj, stranbêj û goranîbêjan hebû. Lê þêwaza hunera ku dikirin gelek durî min bû. Diya min her daim li erbanê dixist û dengê wê jî pir xweþ bû...

Salihê Kevirbirî: Hûn dikarin navê wê bibêjin?  

Gulistan Perwer: Diya min, navê wê Nesîbe ye. Torîna Þêxê Zirav e wekî ku min berê ji te re got. Ýcar gava ku dayîka min ligel derdora xwe li ser Hz. Muhemed, li ser kalikê min, li ser hemû ewliya û enbiyayan digotin, piþt re jî diketin zikrê. Hemû bi zikrê diketin. Wekî medîtasyona ku îro ewropî li dûv ketine. Hinek lêkolînên min bixwe jî li ser vê yekê çêbûne. Wekî me behs kir di civakeke wise de mezin bû Gulistan. Yanî dixwazim bibêjim; dê Gulistan rabe hunerek çêke, stranbêjiyê bike; ev hûner û stranbêjî bikeve pîlak û kasetan û here Stenbolan. Di wê demê de nepêkan bû...

Salihê Kevirbirî: Yanî bi awayekî henekî be jî tiþteke wisa dihate gotin?

Gulistan Perwer: Na! Hatibe gotin jî, ji bo psîkolojiya zarokeke wekî min xweþ bibe hatiye gotin. Tu ji min baþtir dizanî, ev yek, di civakê de bi rengekî xweþ nayê dîtin. Konsera Eyþe Þanê tê bîra min. Eyþe Þan hatibû Wêranþarê. Di çadirê de konsêr da. Tevahiya mêrên bajêr çûn konserê. Lê ji bo jinan qedexe bû. Di malbateke wisa de, wê çawa qîza wê malê derkeve? Wê çawa dengxweþiya wê li nav milet, li nav civakê belav bibe. Li gorî bîr û baweriya wan ev yek rûreþî ye û pir eyb e.

Salihê Kevirbirî: Lê dawiya dawî ev deng belav bû. Piþtî 40 salan be jî belav bû. Ev reaksiyona ku te niha behs kir  îro jî hene gelo?  

Gulistan Perwer: Naxêr! Çima tuneye? Ez niha nizanim li gundekî Kurdistanê dema min di televizyonê de dibînin der heqê min de çi difikirin. Ango gava guhdariya kasêta min dikin çi dibêjin. Eger ne ji meseleya çepîtiya 60-70’yî bûya û ne ji þoreþa kurd bûya, Gulistana ku îro tu pê re diaxivî çênedibû. Divê mirov vê rastiyê qebul bike. Eger Gulistanek wisa heye bi xêra rengê wê þoreþa ku li bakur çêbûye bixwe ye..

Salihê Kevirbirî: Her wiha þoreþ, nêrîna kevneperest ku we behs jî kir guhert?

Gulistan Perwer: Belê belê guhert. Di civakê de imkan çêkir ku eger ez li Kurdistanê bimama jî ez bawer im dê ne wekî berê bûya. Niha em dibihîzin, li welêt ji bo dengbêjên jin qedr û qîmetek li holê ye. Jin stran û kilamên ku dizane, diçe li ode û dîwanan; li partî û komeleyan ji sedan kesî re dibêje. Mêr, kur, dê û bavê wê jî tên û bi þanazî û serfirazî lê guhdarî û temaþe dikin. Ma berê kî dikaribû behsa bûyerekî wisa bike? Di zarokatiya min de li Qeregêçiyê çend dengbêjên jin hebûn. Behsa wan dihate kirin ku diçûn li ode û dîwanxaneyên beg û axeyan de rûdiniþtin. Ev dengbêjên hanê, ligel ku ji þerqa sibê heta mîla mexrebê ji wan beg û axeleran re, ji bo gezek nan kilam û stran digotin pênç pere nedikirin li ber çavê wan beg û axeyan. Di ser de jî bi xerabî navên wan dengbêjên feqîr derketibû. Civak, bi çavê ‘jinên erzan’ li wan mêze dikir ku îro ez ji guhdariya kilamên ku digotin têr nabim. Ha min romanek xwendiye, ha min kilameke wan a klasîk guhdarî kiriye. Hew çend ku qedrê xwe li cem min çêkirine. Ev yek ji bo gel jî wisa ye. Gel jî êdî qedr û qîmeteke giranbûha dide wan. Tu dibînî ku þoreþa kurd guherînên çawa di raman û mejiyên mirovan de çêkiriye.

Salihê Kevirbirî: Tu beriya min ketî nav mijara ku min dixwest bipirsim; Di zarokatî û ciwaniya xwe de te guhê xwe dida dengbên çawa? Kî bûn kesên ku tên bîra te? Ji wan navên navdar zêdetir, ew kesên ku navên wan  zêde nehatiye bihîstin...  

Gulistan Perwer: Ezê niha ji te re tiþtekî bêjim wê pir li ecêba te biçe. Heta ku em hatin bajêr me hay ji zimanê tirkî û çanda wê tunebû. Li gund her em di nava çand û zimanê kurdî de bûn. Piþtî ku me mal bar kir û em hatin bajêr, em bi çand û zimanekî nû re rû bi rû man. W3e demê tirkî û çand û zimanê wê jî xwe li me pêça wekî pîrebokan! Mirov diçe mektebê. Televizyon heye. Di nava serdemeke kurt de tu ji stran û lorikên dayîka xwe, ji stran û kilamên dengbêjan diqevizî nav çandekî nû. Tu mecbûr dimînî ku qalikê xwe biguherînî. Tu nexwazî jî diguhere. Wê gavê yekser ji dengê dengbêjan, meyla min çû ser stranbêjên tirkan. Di radyoya tirkî de ku TRT jê re dibêjin kesên wekî Sezen Aksu derdikeve, çiqas xweþ dibêje! Tabî ez dixwazim wekî wan bibêjim. Kesên wekî Zekî Muren, Sezen Aksu, Gulten Karabocek bêhtir bala min dikiþînin. Diya min li Eyþe Þanê guhdarî dike. Henekê xwe pê dikim. Dibêjim disa tu li kurmancî guhdarî dikî! Bi vî awayî çend sal bandora tirkî li ser min çêbû. Þikir ji Xwedê re ku ev tesîr zû ji ser min belav bû. Ez bêm ser pirsa te, ez bawer im te behsa navên ku bi kurdî digotin û tesîra xwe li min dikirin pirsî ne wisa?

Salihê Kevirbirî : Belê belê pirsa min ew bû...

Gulistan Perwer: Salihcan straneke min heye navê wê ‘Sînanê Kirîv’ e. Ez bawer im te guhdarî kiriye. Stran, ji aliyê gel ve gelekî hate hezkirin. Li Qeregeçî du jin hebûn, ji wan re digotin ‘Salîhaya Mezin’ û ‘Salîhaya Biçûk’. Bandora wan li ser min gelek çêbû. Eyþe Þana dengzêrîn heye ku ez nikarim qedrê wê bi gotinan rave bikim. Diya min bengiya Eyþe Þanê bû. Tevahiya pîlakên Eyþe Þanê li mala me hebûn. Mehmûd Qizil heye ku me tim guhê xwe didayê. Wekî din stranbêjekî din hebû, navê wî niha nayê bîra min. Pîlakên wî jî hebûn bi kurdî. Berê pîlakên biçûk hebûn. Çi kasetên bi kurdî, piþtî derketinê li mala me peyda dibûn. Ji ber ku diya min her li wan guhdarî dikir, tesîra wan jî li ser min çêbû. Piþtre Radyoya Êrîvanê heye ku gelek navên wê bi dengên xwe yên þêrîn her roj dibûn mêvanên me..

Salihê Kevirbirî: Belê ezê bêm ser wê mijarê ango li ser Radyoya Erîvan. Lê berî wê dixwazim hîn bibim; stranbêjî û muzîk ji bo te tê çi wateyê? Ji gelek stranbêj û dengbêjî dipirsim, dixwazim ji te jî bipirsim; heger kesek rabe û ji te re bibêje ‘dev ji stranbêjiyê berde’ wê bi te re hesteke çawa peyda bibe?

Gulistan Perwer: Kesek nikare ji min re bibêje; ‘dev ji stranbêjiyê berde’. Divê vê biryarê ez bi xwe bidim. Kesek rabe wisa bibêje ezê bibêjim ‘ev camêrê hanê an jî xanima hanê aqilê xwe winda kiriye!’ Tabî dixwazim ezîziya vê yekê ji bo xwe rave bikim. Huner û muzîk ji bo min her tiþt e. Lewma min mînakeke wisa da. Bêguman, ez jina ewilî me ku min strana siyasî gotiye. Hunera min ji stranbêjiya normal bêtir, stranbêjiyeke milîtanî ye. Bi vî awayî dikarim peywir ango wezîfeya xwe ya ji bo gelê xwe bi cih bînim. Huner û stranbêjî ji bo min wateyeke xwe ya zor mezin heye. Bi vê yekê hewl didim xwe qedexebûn, asîmîlasyon û bindestiya ku bi sedên sala gelê min tê de ye û pir kiþandiye bînim zimên û di hizr û mejiyên mirovên xêrxwaz û xêrnexwazan de bikolim.

Salihê Kevirbirî: Bêguman wisa ye, bêguman jî Gulistan Perwer di çand û kelepora kurdî de, di stranbêjiya kurdî de þayanê gotin û pesindanê ye ku mirov bibêje naveke sereke ye. Lê min her meraq kiriye; gelo di jiyana xwe ya hunerî û civakî de, te tiþtekî wisa kiribe ku piþtre tu jê poþman bûbî heye? An jî ez wisa bibêjim; piþtî kirin an jî pêkanîna karekî te qet gotiye ‘xwezî min tiþtekî wisa nekira’?

Gulistan Perwer: Tiþtekî gelek xwezayî ye ku insan pirî caran ji bo kiryarên kirî poþman bibe. Em beþer in û ji bo tevahiya beþeran jî rewþ wisa ye bawer im. Ev yek di jiyana min de jî pirî caran çêbûye û ez laqeyî pirsên bi vî rengî hatime. Ez bibêjim ‘ji her karê ku min kiriye piþtrast û bawer im, min qet þaþî nekiriye ku poþman bibim’ ne rast e. Lê tiþtên biçûk, poþmaniyên biçûk ne tê de ez her ji karê ku min kiriye, piþtrast, jixwebawer û þanaz bûme. Ez bawer im mesele hinekî jî meseleya wijdanê ye. Dema wîcdana mirovan rehet be, serê xwe bi pirsên wisa jî naêþîne.

Wekî jineke kurd, wekî miroveke kurd min hewqas êþ jî kiþand ez dîsa dibêjim; ji bo mileteke ku kole û ji hemû parê jiyanê bêpar mabû, çi fedakarî hebûye min kiriye û ji îro þûnde jî çi bar bikeve ser milên min ezê bikim. Ev kar nebe kareke din dîsa ezê bikim, xwe jê nadim alî. Gulistan Perwer derkeve bi stran û kilamên xwe vê yekê neyîne zimên dê çi bike. Ji bo min hunera vî miletî, azadiya vî miletî li ser her tiþtî ye. Jixwe ev e û kurê min Serxwebûn e ku min li ser piyan dihêle. Îro tu bixwe ji welêt, ji Stenbolê hatî baþ dizanî. Bi hezaran zarokên vî welatî di heps û zîndanan de ne, bi hezaran kur û keçên vî gelê belengaz li serê çiya û zinarên bilind dilana jiyaneke birûmet digerînin. Gulistan Perwer derkeve bi stran û kilamên xwe vê yekê neyîne zimên dê çi bike...

(Bi van gotinan re hêsir ji çavan dilop dilop têne xwarê. Kurtedemek bêdeng dimîne, paþê pirseke din arasteyî wê dikim)

Salihê Kevirbirî: Diyar e ku  êþ û jana gelê kurd tesîreke mezin li te û li karê te bixwe dike. Ji ber vê hindê girîn û ditenikiya te ez keserkûr kirim. Li hêla din kurê te Serxwebûn û hunera ku tu dikî ji bo te her tiþt in. Gava ku tu karê xwe îcra dikî, hesteke çawa bi te re peyda dibe. Yanî ew kesekê ku gava karê xwe rave bike hesteke wisa pê re peyda bibe, gava pêk tîne hesteke çawa çêdibe?  

Gulistan Perwer: Bêguman, hestên bi vî rengî, hestên gelek mezin in. Ev hest nebin, êþeke wekî êþa Qazî Mihemed nikarin werin nîþandin. Ez gava tiþtekî diaxivim, ez dizanim ku ez vê yekê bi gelê xwe re parve dikim. Ew ji bo min kêfxweþî û dilxweþiya herî mezin e. Wekî ku dinya bibe ya min, pir kêfxweþ dibim. Dibim wekî zarokeke heft salî. Gava ku ez karekî baþ biafirînim ji bo çand, huner û ji bo vî gelê perîþan. Ji bo min xweþhaliya herî mezin e. Bi van axaftinan tu hestên min dibînî, îcar gava li ser sehnê, ligel gelê xwe, ligel hezkiriyên xwe me, were berzebûna hest û ramanên min tu hesab bike.

Salihê Kevirbirî: Ji aliyê wicdanî ve jî ez Gulistaneke gelek rehet dibînim. Gava din jî me behs kir, ku emê vegerin ser rola radyoyên kurdî. Wekî tê zanîn ji bo her dengbêj û stranbêjî, bi taybet jî tu devê kîjan dengbêjî vekî, yekser dibêje; ‘ez herî zêde di bin tesîra radyoyan de mame, bi taybetî jî Radyoya Erîvanê’. Vê pirsê dixwazim ji te jî bikim. Mesela di zarokatiya te de ev radyo hebû, li malê lê dihate guhdarîkirin? 

Gulistan Perwer: Belê çawa! Dihate guhdarîkirin heta tu bêjî ‘bes’! Radyoya Erîvanê wekî her malbata kurd, ‘delalê ber dilê malbata me bû jî’. Li gundê me bi taybetî gelek dihate guhdarîkirin. Li gundê me nezanîna zimanê tirkî dibû sedem ku qedrê radyoyê zêde bibe. Baþ tê bîra min, li gund havînan em li ser xaniyan radizan. Radyoya Erîvanê bi stranên xwe yên wisa xweþ, di bin wan stêrk û heyva xweþ û ronahî de cihê xwe di bîr û hinavên min de terxan kiriye...

Salihê Kevirbirî: Di nav wan camêr û þêrejinên dengzêrîn ên radyoyê de navên kîjan stranbêjan zêde dihate bilêvkirin û kîjan stranên wan ‘birincî’ bûn?  

Gulistan Perwer: Dengên Cizrawiyan, dengê Îsa Berwarî, dengê Karapetê Xaço, dengê Meryemxanê, dengê Eyþe Þanê, dengê wan jinên wê hêlê bixwe; Fatma Îsa, Sûsika Simo, Temama Wekîl, Dîlbera Wekîl û bi dehan navên din. Tevahiya van nav û dengên ezîz di jiyana min a hunerî de cihê xwe girtine. Bejna xwe li ber tevan ditewînim.

Salihê Kevirbirî: Ez bawerim tu bi wan deran ve çûyî?  

Gulistan Perwer: Belê Salih ez çûm. Ez çûm Ermenistanê, tu dizanî ez çûm radyoyê jî? Li radyoyê jî bi min re hevpeyvîneke zindî çêkirin. Hestên min gelekî hatin bilind bûn. Li ciheke wekî Radyoya Erîvanê de ez gelekî hestebar bûm. Tesîreke hewqas mezin li ser min çêbûye ku ez ji xwe çûme li wê derê. Bifikire Gulistana ku Radyoya Erîvanê ji bo wê tê gelek wateyan, wekî stranbêja mêvan beþdariya radyoyê dike. Radyoya zarokatiya xwe...

Salihê Kevirbirî: Ji ber ku her û daîm tê gotin, çand û hunera kurdewarî li ser vê bingehê þîn bûye; kilamgotin, stranbêjî. Dema mirov dêhna xwe didê piraniya kilamên dengbêjan, yekem car ji devên jinan hatine bihîstin. Qewimînek çêbûye, þerek çêbûye, qîzek hatiye revandin, mêrek hatiye kuþtin. Tim jinê li xwe xistiye, porê xwe kiþandiye, çarik ango laçika xwe qetandiye û kilam gotiye. Lê balkêþ e ku kilam ji hêla zilaman ve, ji hêla mêran ve hatine gotin. Heger çend navên sereke hebin ew jî îstîsna ne. Bi taybetî ji jinan çend navên sereke hene ku ji bakur in, lê hunera xwe li baþûr, li baþûrê biçûk an jî li rojava pêk anîne û berdewam kirine. Tu vê yekê bi çi ve girê didî. Sedema vê yekê çi ye? Çima jina ku li ser mêrê xwe, li ser kurê xwe yan jî li ser cînara xwe ya ku di golê de xeniqiye kilam gotiye di mala xwe de, çima derneketiye derve û di civatê de negotiye?

Gulistan Perwer: Ez bawerim min di gelek axavtinên xwe de aniye zimên. Mesele kevneperestiya me ye, jixwe ev yek di warê mijarên ku jinan aleqeder dike zêdetir xwe dide der. Rola olê jî di vê derê de diyarker e. Divê mirov lêkolînan li ser vê yekê bike. Strangotin, hestên insanan ên dizî, ên rûhî derdixe holê. Yanî hestên rûhî yên mirov, hestên dizî ku bi ziman bi deng tê der. Pirî caran ji ber ku jin, jina mala xwe ye; tabiê mêrê xwe ye, malê mêrê xwe ye; keç be aîdê malbata xwe ye, aîdê bav û birayê xwe ye, bi tu kesî re nayê parvekirin.

Di rewþeke wisa de deng, awaz, qêrîn dibe azadiya jinê bixwe. Tu dibînî gelek caran jineke 30 salî ku ji gund bixwe tu kesî heta wê demê dengê wê nebihîstiye, di þîna nasekî xwe de kilamên þînî dibêje û gelek kes dengbê wê bi vî rengî dibihîzin. Rastiya gotina te jî heye. Gelek dengbêjên jin ên wekî Eyþe Þan, Meyremxan ku bixwe bakurî ne lê hunera xwe li derveyî bakur, li baþûrê welêt pêk anîne. Ev yek her çiqas bi kevneperestiya kurdan û rola dînî ve girêdahî be jî, rola geþedanên baþûr bixwe jî hene. Tu dizanî ku wê demê li baþûr û rojhilat weþanên radyo û televizyonê hebûn ku zimanê kurdî jî xwe tê de îfade dikir. 

Bi ya min strangotin azadî ye. Dan û standinek tê de heye. Bi deng dide insanan. Li ser insanan tesîr dike. Gava ew tesîr çêdibe, pir tesîrên din derdikevin holê. Ji ber vê yekê jî bi awayê psîkolojîk ez difikirim. Xweþikbûna jinê, xweþikiya dengê jinê, bedewiya jinê, hem fizîkî û hem jî dengê wê hatiye qedexekirin. Her dem perde li ber hatiye girtin. Jin kengê dikarin kengê bibêjin? Dikarin di þînan de bibêjin. Ew jî ku emrê (temenê) wan zêde be.. Tu caran nayê bîra min ku jineke ciwan kilamên þînî li ser miriyan gotiye. Hebe jî nexweþik bûye. Wê gavê tu dikarî hawar bikî, fîgan û qîrîn bikî, porê xwe bikiþînî, haho bikî bigirî. Di wir de hawar heye, qêrîn heye, îsyan heye, girîn heye, þîn heye, mirin heye, têkçûn heye...

Salihê Kevirbirî: Dîmêneke pir reþayî heye...  

Gulistan Perwer: Rast e her reþayî ye. Civakê izin dayê vî tiþtî. Lê eger jin biçe li civatekê rûne û konserekî bide, bi wê bedewiya xwe derkeve, delalekî bibêje yan jî straneke evînî bibêje hem fizîka jinê, hem estetîka jinê derdikeve holê. Ji ber wê yekê jî civakê rê nedaye. Perde her bûye para jinê.

Salihê Kevirbirî: Lê ev yek zêdetir li bakur heye. Yên ji bakur li baþûr stranê xwe pêþkêþ kirine? 

Gulistan Perwer: Na! Ez vê yekê qebûl nakim Salih! Çima li baþûr pêþkêþ kirine? Dewlet li, li Bexdayê, radyo daye kurdan. Mihemed Arifê Cizîrî û ên din li wê derê stranên xwe gotine. Ma neçûna Bexdayê û di Radyoya Bexdayê de kilamên xwe pêþkêþ nekirana, min dê ji ku derê bizanibûya Mihemed Arifê Cizîrî heye,  Hesenê Cizîrî heye an jî Meryemxan û Eyþe Þanê heye?

Salihê Kevirbirî: Li wir jî dengê wan di radyoyê de maye.  

Gulistan Perwer: Bi  xêra wan ji me re arþîvek çêbû, em pê hesiyan ku hunera van stranbêjan hene. Em spasiya Bexdayê dikin. Ku wan radyoyan çêkirin.

Salihê Kevirbirî: Tu dibêjî radyo tunebûna, wê li baþûr jî stranbêjên jin çênebûna...

Gulistan Perwer: Jin di civakê de tunebû lê radyo hebû. Em behsa feqîra Meryemxanê bikin. M êrê wê berdayê çûye bûye xizmetkar, piþtre ji radyo bang lê kirine çûye di radyoyê de hem xizmetkariya xelkê kiriye hem jî di radyoyê de stran gotine. Yanî li baþûr jî ew azadbûn nîne. Li tu civatan, li tu perçeyên welatê me ev azadbûn tuneye. Þaþ e ku mirov bêje li bakur tune li wir heye.Yanî li Bexdayê wekî niha televizyon çêbûye. Yanî riyek li wir vebûye ku jin werin stranên xwe bibêjin. Qîmetek li wir didin jinê ku jin werin li wir stranên xwe bibêjin. Dîsa xelkê ji me re kiriye. Êdî ez nizanim wê dema radyoya Bexdayê vebû kî li ser hikûm bû.
 

Salihê Kevirbirî: Ez ne þaþ bim Ebdilnasir bû... Te jî diyar kir; dema mirov li muzîkê guhdarî bike û analîzek li ser pêk bîne ango gava mirov gava guhê xwe dide muzîka panzdeh sal, þazdeh sal, hiþdeh sal berê mirov dibîne ku zêdetir ajîte û propaganda heye, lê mirov dema îro guhê xwe didê mirov dibîne ku di muzîka kurdî de kurdewarîbûn, zêdetir aliyê evînî û hunerî li pêþ e. Gelo pêdivî zêde bi ajîte û propagandayê nîn e yan ew merheleya ku berê ajîte û propaganda dihate kirin êdî peywira xwe biencam kir?

Gulistan Perwer: Eynî, pirsa te bersiva xwe jî da! Me encamek baþ girt. Êdî gotina Kurdistanê, ne wekî mare ku bi zimanê mirov ve vedide, ye. Heke sedî sed nebe jî, sedî heftê yê niþtecihên welêt dikarin bibêjin ‘Welatê min Kurdistan e’ û ‘ez kurd im’. Armanceke wisa ku êdî em wan rakin ser piyan ku bi xwe bihesin û bêjin; ‘em ne tirk in, em ne mileteke din in’. Ji îro û pê ve êdî divê em li çand, ziman û kurdewarîbûna xwe xwedî derkevin. Netewebûn êdî ji bo me divê bibe karê serêþiyê. Divê kurd serê xwe bi neteweyîbûnê ve bieþînin. Armanc û pêdivî bi propaganda û ajîtasyonekê nema. Bêhtir bi hunereke bihêztir ku em karibin asta xwe ya hunerî bînin asta cîranên xwe. Niha lêgerîn û xebat di vî warî de ye. Em dikarin çawa di wê astê de bilivin. Lê mirov nizane pêþeroj çawa çêdibe. Niha Rojhilata Navîn dikeve pêvajoyeke nû. Di nava vê pêvajoya nû de rewþ çawa dibe mirov nikare rave bike. Lê ez bawer im karê me yê hunerî û strangotina me, karê hunerî bi giþtî di stranê de, di þiîrê de, di þanoyê de, di hemû tiþtî de bi sosyalîte û bi jiyana gel ve girêdahî ye.
 

Salihê Kevirbirî: Çend pirsên min mane Xatûn Gulistan. Lê, dixwazim bi taybetî li ser bernama ‘Bexçê Gulan’  jî bipirsim. Ji ber ku ez ji bakur hatime, ez baþ dizanim dêhn û bala me bakuriyan li ser çi ye. Dikarim bibêjim ku bernama ‘Bexçê Gulan’ yek ji bernameyên ku herî reytînga wê zêde ye. Dema mirov li bernameyê temaþe dike, wekî temaþevanekî heger ez bibêjim, ez ji hestên we derdixim ku bûye zaroka we ya duyem. Ev hezkirin bi we re, hesteke çawa, hiseke çawa dide peydakirin. Mesela bername heta tê pê di merheleyên çawa de derbas dibe.? bêguman karekî kolektif e, lê tiþtê berbiçav ew e ku hezkirineke mezin di vî karî de heye...

Gulistan Perwer: Hinek tiþt hene mirov nikare rave bike. Rojekî yekî tirk ji min pirsî got; ‘sira vê yekê çiye?’ Min got; ‘ez heyfê distînim!’ Ez heyfa çi distînim tu zanî Salih? Ez heyfa heþtê salî distînim. Aliyek e e; neyfa heþtê salî. Tu kêmasiya me ji tu kesî tune lê xelkê xwest me kêm bibînin. Aliyê duduyan, hewqas ez ji zimanê kurdî hez dikim, hewqas pê ve girêdayî me, nizanim herkes ji zimanê xwe hez dike. Her milet bêguman ji zimanê xwe hez dike. Bi zimanên din jî dizanim. Di þazdeh saliya xwe de derketime Ewropayê. Pênc-þeþ zimanan dizanim. Ez bawer im meseleya bindestî û perçiqandinê jî heye. Yanî ev tiþt hewqas li cem min hesas in. Hesasiyeteke mezin. Ji bo min axaftina zimanê kurdî îbadet e. Heger ez bikarim vî zimanî di televîzyonan de bidim hezkirin ev yek ji bo min xweþhaliya herî mezin e. Li hêla din ev bîst û þeþ sale ku ez ji Kurdistanê derketime. Di zarokatî de ez derketim. Ez bi welatê xwe þa nebûm. Pir ciyên Kurdistanê min nedîtine. Min çend bajarên Kurdistanê dîtine û di  çardeh saliya xwe de dûrî welatê xwe mame. Hatime mecbûrkirin. Ligel ku li tevahiya dinyayê geriyame û min hemû parzemînên dinyayê dîtine. Bi hemê çandên cîhanê re nasrawbûna min çêbûye lê mixabin ez nikarim herim welatê xwe.
 

Gava behsa Cizîra Botan dikin, dema behsa bedewiya Behdînan dikin, gava behsa xweþikiya Serhedê, delaliya Deþta Xerzan û Batmanê dikin derd û kuleke mezin bi min re peyda dibe. Ev yek bi mirovan re evîndariyeke bêhempa çêdike. Ez evîndar im, evîndarê wê axê me.Her jixwe dipirsim; ‘gelo dê rojek were ku ez wê axa pîroz careke din hembêz bikim?’

Salihê Kevirbirî: Ku tu rojek çûyî wê derê, tiþtê ku tu di destpêkê de bikî çi ye?

Gulistan Perwer: Ez bawer im ezê pêþî axa wê maçî bikim. Ezê têrn ava wê vexwim. Ezê bibêjim; ‘Xwedêyo! þikir ji te re ez gihiþtim gelê xwe, axa xwe ya pîroz..!’ Wê demê çawa ku ez ji nû ve ji diya xwe bûme dê bi min were ez bawer im.  Ez wê axê pir pîroz dibînim. Wê rojê min di bernamê de jî behs kir, ez vê demê Tewratê dixwînim. Tewrat bala min kiþandiye. Hemû çîrokên wê li Kurdistanê derbas dibin. Di axa pîroz de heger naletê bandora xwe heta niha berdewam kiriye, ez dibêjim sedema vê yekê heye. Çawa ji bo Xristiyanan Quds, ji bo misilmanan Meke û Medîne pîroz e, ji bo min jî axa Kurdistanê pîroz e. Ew der heca min e.

Salihê Kevirbirî: Berî ez bixwazim ku tu behsa projeyên xwe yên pêþerojê bikî, ez dixwazim bipirsim 24 saetên te çawa derbas dibe?

Gulistan Perwer: 24 saetê min çawa derbas dibe. Ez li penaberiyê me, ez li xerîbiyê me. Ez li pir welatên Ewropayê geriya me, min mal çêkirine û min mal vala kirine. Cara pêþî hatime Almanya, ji Almanya hatime Swêd, ji Swêd çûme Londonê û niha jî ji Londinê çûme Brûkselê. Heta niha jî ne diyar e ku ezê li ku bi cî bibim. Jiyana min jiyaneke wisa koçberî ye. Ev yek jî bandora xwe li ser mirovan çêdike. Li gor þert û mercan wexta min derbas dibe. Bêtir caran di riya de, di teyaran de, di trênan de derbas dibe wexta min. Gava li mal bim jî wext hebe dixwînim, wext hebe li ser stranan disekinim, stranan dibêjim, wext hebe bi Serxwebûn re wexta xwe derbas dikim. Li gor þerta ye. Jiyanekî gelek dijwar e welhasil. Mesela jiyana te li derekê ye, karê te li dereke din e. Meseleya konseran heye, li hemû welatan tu mecbûrî bigerî. Ez vêga li Stockholmê me. Mesela vê heftê li Almanyayê konser heye, ezê herim wir, dîsa vegerim. Ji vir biçim Londonê, ji Londonê ezê biçim Danîmarkayê, ji Danîmarkayê jî ezê biçim Belçîkayê. Wekî min got rojên min gelek caran di rêyan de; di trên û balafiran de derbas dibe...

Salihê Kevirbirî: Plan û proje...

Gulistan Perwer: Plana min a pêþî niha Serxwebûn e. Serxwebûn kurê min e. Bû 22 salî. Ew jî di dijwariyeke giran de mezin bû. Min hem karê xwe, hem jî di nava karê dijwar de wî mezin kir. Serxwebûn dibistan xilas kiriye, niha biryar nedaye wê li ku bi cî bibe. Ez jî li dûv wî me niha digerim. Ez dibêjim kurê min emê li ku bi cî bibin? Ew jî nizane. Ew xortekî kurd e, dilê wî ji bo welatê wî davêje. Ew jî ez jî dixwazim plan û projeyên wî li ser bingeha neteweyî bin. Ya duduyan, ez kasetek amade dikim. Kaset hatiye nîvî, li Tirkiyeyê bingeha wê çêdibe. Li Dussedorfê stûdyo li benda min e, ez bawer im ji îro û pêve ezê hemû wexta xwe bidim kasetê.


Salihê Kevirbirî: Gulistan Xan, mala te ava. Zor spas ji bo ku te wexta xwe bi me re parve kir û em bûn þirîkê hestên te yên kurdewar...

Gulistan Perwer: Spasî û malavahî ji min Salihê bira....

* Beþek ji vê hevpeyvînê di Hejmara 2’emîn a Kovara Rewþennameyê de hate weþandin ku li Stenbolê xwerû bi kurdî weþana xwe dike. (S.K)