Xwediy kilama "Ldero"
Dengbj Mehmd Qizil *
 
 
SALIH KEVIRBIR
 
 
 
Dengbj zargotina devk, ji ber ku canda nivsn di nav gel kurd de bi p neketiye, li car aliyn welt; bi taybet li hermn wek Serhed, Xerzan, Soran, Behdnan, Mrdn Diyarbekir xwe gihandiye hawara and, huner drok. Dengbj folklor carinan bye qrn, jana hezarsalan, wek tov hebn li armedoran belav bye, carinan bye sergovend dlanan; di kelepora ahiyan de govend gerandiye, carinan j di dev dengbj goyendeyan de bye drok gotiye: 'Ez j heme!....'
 
Bguman Herma Diyarbekir, her wek ji aliy droka xwe ya kevnare qedm ve li seranser Rojhilata Navn Mezrabotan xwed risteke hja ye; ji aliy  and, huner folklora xwe ve j zor ak dewlemend e. Lewre j qalkirina girngiya v mijar bi ser xwe lkoln lgerneke berfireh dixwaze.
 
Ev kilamn ku me li jr pk dhn bala we kirine, ji dengbj ango folklor zargotina herma Diyarbekir bi xwe ne. Xwediy saz awazn van kilaman ku mijarn wan ji hev cih ne, l her yek ji wan di nava xwe de gelek titan dihewne, dengbj bi nav deng Mehmd Qizil e.
 
Mehmd Qizil, di sala 1939'an de li Diyarbekir hatiye din v gav j jiyana xwe li w der didomne. Li gor ku ew dibje, di sala 1965'an de bi awayek profesyonel, ji bo dengbjiy dest bi xebat kiriye di heman sal de plaq ango slika xwe ya 45' derxistiye. Dengbj Qizil, heta sala 1974'an bi rk pk kar xwe y dengbjiy domandiye heta w mjy 53 heb slikn 45' derxistiye. Li hla din ayan gotin ye ku Mehmd Qizil, li bakur welt yekem kes e ku plaqa bi kurd kiriye. Dsa li gor gotina w, Eyana El (Eye an) ya dengzrn, pit w bi salek plaqa xwe
derxistiye.
 
Ew, ji sala 1974'an heta 1999'an ji ber hin sedemn ku naxwaze vebje, dest ji kar bar dengbjiy berdide. Qizil, di dawiya sala 1999'an de,
'rojiya xwe! ya strandin diikne bi nav "Ax Ciwaniy" kaseteke n derdixe.
 
Mehmd Qizil, di dengbjiya Diyarbekir de bi ser xwe ekolek e. Di nav kilam gotinn Mehmd Qizil de ligel xemgn, evndar hesreta welt; dijber ango muxalefeteke xurt j t dtin. Ev muxalefet dijber, ne bi ten ji bo bindestiya hezar salan e; her wiha w her dam trn xwe arastey beg, x axayn herm ku xwna gel mijandine, kiriye. Tu car nebye stxwar bendewar van mijokan. Jixwe cudatiya di navbera Mehmd Qizil
dengbjn herm de j ev e.
 
Her wiha ayan gotin ye ku kilama "Ldero" ku ji dev Mehmd Qizil belav bye, bi taybet li herma Diyarbekir Xerzan di nava gel de bye benit geriyaye. Wek t zann kilama "Ldero" pit mirina parlamenter Wezr Tendirstiy Dr. Yusuf Azzoglu ji hla v dengbj dengxwe ve hatiye
kirin gotin, ku end gotinn v kilam wiha ne:
 
"Ldero
Ldero ldero ldero
Ldero qurban li me dab strka sal
Strka sib
Ldero qurban li me dab strka sal
Strka xurbet
Ezzoxl mehk ber stfa dlekca xwe da Enqer
Li Resiya Cimhriyet
Heyfa min nay li w yek
Heyfa min t bi w yek
Di welat ser de bila pit Bab Murado
Kesek ranebe neke dawa siyaset
Ldero ldero
B ldero ez nemnim li dinyay
Heta sax bim li dewrana dinyay
Lderek mna Ezzoxl
Bab Murado tucar nay Turkiyay
 
..."
 
Bi rast j, dengbjn netewey ku ji bo derd kesera gel welat xwe stirne ne di nav de, bi sedan sal in ku dengbj ne ji bo gel, l ji bo ku dil ruhn begler axaleran rehet bikin, kilam rstine gotine. Her dem bne mvan wan li dwanxane odeyn gundan begler, axaler sxleran, bi qas heft qatn asmanan bilind kirine.
 
Dengbj Mehmd Qizil, carinan ber xwe daye, wekl ango parlamantern gel (!). Ew di kilama xwe ya bi nav "Wekln Me" de wiha davje ser
wekln gel
(!):
 
"Gel xwik bira derd me pir e
Derd me giran e, av me kor e
Hi aqil li ser me nemane
Weleh em nas nakin nsan e
Me dixapnin, em ray xwe didin wan e
 
Dibn em bibin miletwekl herin Enqer
Ji boy daw dozn giran e
We bikin xwediy febrqe, av elektrk
R cad, doxtor xestexanan e
Vekin deriy hepsan e
Bnin efya firar mehkm qesxran e
We xilas kin ji alman e
 
Diherin li Enqer rdinn li qoltixan
Enkn xwe didin ser masan e
Dibn gel hevalan hetan car salan
Tu kar me bi gundiyan feqran nemane
Em ev herin kjan saz bar pavyonan e
 
Gun me temaman di sty miletweklan e
Omda feqran li jor maye Reb Rehman e
Nalna dil min gel xwik bira
Kesera dil min xelq gunda ne.."
 
........
 
Mahmud Qizil, carinan j, bye heval hogirn lawir heywann b zar ziman. Qizil di kilama xwe ya bi nav "Embargoya Heywanan" de j wiha qr kiriye:
 
"Axx lo dilo eywane xwe eywane
ro roja begler x axan e
Temam bne xwediy bna dayran e
Bne xwediy motor texsiy Mersedesan
Erdan milkan e
Dixebitnin feqr gundiyan weka hsran kolan e
Semed xatir welcekek zekat mal xwe dane
Emborgo danne ser heywann b zar b ziman e
Ay dilo hey way hey way hey way
Lo dilo hey way dilo hey way hn temam werin..."
 
.........
 
* Ber ev nivsar di apemeniya Kurd de hatib weandin, l niha hin agah ji bo baldariya xwendevanan l hatine zdekirin. (S.K)
 
salihkevirbiri@hotmail.com
 

 

 

apkirin

copyright 2002-2005 info@pen-kurd.org