anmeldung

Çavdêrî Ji Festîvala Duhokê

Sedat Yurtdaş

Di mêjûya 22-24 Rezber 2005an de, ji Amedê, li gel gellek nivîskar û helbestvanan, di nava rojên dawî de, ez jî lê mîna endamê “Navenda PENa KURD”, mêvanê “Festîwala Duhokê ya Rewşenbîrî 1.” bûm.

Festîval din bin çavdêriya Parêzgerîya Duhokê, lê ji alîyê Yekitîya Nivîskarên Kurd Tayê Duhokê ve hate lidarxistin.

Nik her çar parçeyên Kurdistanê, ji gellek welatan din yê dinyayê jî nivîskar, lêkolîner, helbestvan, dîroknas, civaknas û rewşenbîr hatibûn. Tevlî mazûvanan hejmar di ser du sed kesî re hebû.

Di festîvalê de li ser gellek mijaran hate axaftin û nîqaşkirin. Destpêka edebiyata Kurdî, ciwankariya toreyî, rewşa zimanê Kurdî, rola wêjeyê, hevoka navîdêr, rola folklorê, helbest a klasîk, standardbûn û paşeroja zimanê Kurdî, Dimilkî an Zazakî û dîroka novelê ji vana bi tenê hinek mijar bûn. Min li ser navê xwe, gellek sûd jê wergirt. Lewre ji hemû axaftvan û helbestvanan re sipasdarim.

Bi rastî jî camêran gellek qedrê me girtin û em bi dilê xwe ezimandin. Hîn ji şeva ewûlî, bi daweta Birêz Temer Remezan re ev ezimandin a giran û xweşik destpêkir û heta roja dawîn bi gerrîna herêma Berwarî û Barzan re berdewam kir. Heyf mixabin wexta min bi xwe tunne bû ku ez bikaribim qe nebe roja dawiyê tevlî wan bibim biçim seyranê, an jê zêdetir mîna hinek hevalan, xasimo yên ku ji dûr ve hatî, bikaribim hefteyek an deh rojekê li wir bimînim.

Di festîvalê de bi tenê axaftina wêjenas, helbestvan, dîroknas û civaknasan tunne bû. Li nik wan Serokê Herêma Kurdistan Birêz Mesud Barzanî jî roja duwemîn piştî nîvro tevlî civînê bû û axaftinek gellek dirêj û watedar kir. Di axaftina xwe ya têr û tije û balkêş de gellek tiştên di cih de yek bi yek rêz kir.

Girîngiya zimên û dewlemendiya ferhengê, zana feylesof û hozanvanên mezin, tekoşîna wekheviya Kurdî û Erebî, millet bûn, mafê serxwebûnê, têkçûna peymanên Çaldiran, Sadabad an Cezayîr, ne şerê milletên cîran şerê Hukûmetên wan ên neheq, diyalog xwestin, şanaziya şoreş û xebat ê, di tekoşînê de bêyî teror beyî teqandina bombayên li caddeyan, bêyî şerê xilafî kanûnî, li ser erdê xwe, xwe parastin, destûr û di pêy Helepçe û Enfalan nerîna paşeroja Kurdistan a Azad ya Federal…

Bawer dikim axaftin wî, wê mîna ku heya nûha çawa li gellek rojnameyên Tirkiyê cih girt, wê welê jî, ji vira şûnde li gellek cihan û bi gellek aliyên xwe ve bi erênî cih bigire. Bi ya min tê de bi zimanekî gellek sade û herikbar nerînên ji dil, yên li ser Kurd û Kurdistan ê û li ser paşeroja Rojhelat a Navîn hebûn.

Belê di wê axaftin û seknê de, ji aliyê sîyasetê ve, di eyarê xwe de hilnehatin hebû. Hişmendiyek Kurdistanî û bangawaziya li hemû kesên ku xwe Kurd dihesibînin hebû.

Di rastîya xwe de jî, bi qasî ku ev sê care ez Kurdistan a Iraqê dibînim… Care yekemîn di sala 1993an de em mîna heyetek ê tevlî Kongreya PDK bûbûn. Cara duwemîn tevlî Navenda PENa KURD me gerrînek li Kurdistan a Azad kiribû, ku di derbarê wê gerrînê de nivîsara min hîn di malpera PENa KURD de heye. Ya sêyemîn jî vê ya dawîyê…

Kurdistan a Federal an Iraq, bêguman bi hêzek xurt diguhere. 1993an de bi hemû wateya gotinê nan tunne bû. Çar meh berê gellek tişt pêşte diçû, lê di ya dawîn de min seh kir ku roj bi roj û di her warî de pêşteçûnek gellek berbiçav heye.

Di warê aborî, çand, perwerdehî, televîzyon, rojname, kovar, pirtûk, avahî, bajar û her tiştên heyî. Ji van xalan tê te xwuya kirin ku di dema Saddam û di beriya Saddam de desthilatdarên Ereb tu li Kurd û Kurdistanê ji ber sedemê ku ne razin, nenêrîne. Lewre Birêz Barzanî di axaftina xwe de hêzin hevpeyman mîna hêzên “rizgarker” dinirxand.

Min bixwe, roja duwemîn di rûniştina yekemîn de mîna rêvebirê rûniştinê mafê axaftinê berê da xwe û hinek têbinî yên xwe ku li jêrin anîn zimên.

“1.Li Kurdistan a Tirkîyê, îhtîmalek mezin di pêy 3 Kewçêr ê (Çirî) re rewşek hîn nexweştirîn carek e din destpê bike. Kanuna li dijî terorê ji bona Kurdan ji nû ve bête qebûlkirin û destkeftiyên di nava van deh panzdeh salên dawî –yê Kurd û demokrasîxwazên Tirkiyê- di yek guhertinekê de ji dest biçe.

2.Belê. Mina ku duhî jî hate bilêvkirin, kursên zimanê Kurdî hatin e girtin. Bêşik sebebek girtina kursan alaqeya kêm bû, lê li gel wî sedemî, bersiv nedayin bû. Lewre pewîstiya gelê Kurd ne bi kursan, bi zimanê dayika xwe perwerdebûn ê heye.

3.Çi rewşenbîr û nivîskarên Başûrî çi yên Bakurî bareke giran li ser milê me ye. Qonaxa edebiyat a dinyayê û ya em bibêjin gelên cîran Ereb, Faris û Tirk bilind e. Em xwediyê zimanê qedexekirî,şûndemyî bêyî gazinên moralkûj, pêwîste ku hewlek mezin bidene xwe û di her warê wêjeyê de berhemên girîng biafirînin. Êdî bawer dikim li nav Kurdên Bakurî jî masûmiyeta nivîsandin a bi zimanê Kurdî nema.

Astekê divê, xweşikahiyek, estetîkek divê.

4.Acizî û nerazîbûna rewşenbîr û gelê Tirk ya li ber Kurdan îro ji her demî bêhtir, bi gelek tewrî xwe dida xuyakirin. Welê tête gotin ku ji bo paşeroja dewleta Tirkîyê, diruşmeyên mîna “biratiya gelan” jî, ji dujminahiyên herî mezin e. Lewre eşkere dinivîsin ku “Kurdên herî baş, Kurdê bibêje ez Tirkim, ew e!”

5.Li gel van şert û mercên ku jiyana me ya bi Tirkî honandî, gelek kes mîna mîsyoneran bi destura we ez jî xwe tevlî wan dihesibînim, bi Kurdî dinivîsin. Kevanekê vekim. Pirtûka min a çîrokan ya duwemîn di çapê de ye.

6.Bawer dikim ev bihevrebûna, Ji Qoserê, ji Batmanê, ji Amedê û Duhoka Rengîn an Dasinîyan wê roj bi roj zêdetir bibe ku ev birastî jî sînorên nava Kurdan bi pênûs û bi berheman hildiweşîne.

Belê şert û derfetên we bi Parlamento, Hukumet, Qanuna bingehîn û bi Serokkomar û Serokê Herêm ê ve berbiçav e. Lê ji aliyê din, hezeke nivîsîn ê ,bi ya min pirr û pirr xurt di nav Kurdên Bakur de roj bi roj geş dibe.

Lewre divê hubra pênûsên me dil bi dil bi hevre bilind bibin. Ev hilbîrîn, afirandin û bilindahî bêşik, ne bi tenê bi mijar û hişmendiya xwe ve, bi esasê xwe li ser zimanê Kurdî be.

Bêşik sedsala 21ê çi Başûr çi Bakur yê Kurdan e.”

(…)

Li festîvala Duhok ê ya Dasinîyan an Rengîn de, ne bi tenê bernameyên rojê, dema helbest xwendin ên êvaran jî bi coş derbas dibûn. Ji tiştên balkêş yek jî, pirrbûna hejmara jinên helbestvan yên Başûrî û di helbestê de bêsînorbûn a nivîsandin û di rengê tîyatroyê de xwendin ên wan bû.

Di encamê de, bêguman dikarim bibêjim ku “Peyva Kurdî Sînor Nasnekirin!..”

30 Rezber 2005 syurtdas@yahoo.com

çapkirin