Min ji Afrkay pir hezkir

Sedat YURTDA

 

Her iqas heya v ax, min di derheq Arfkay de gelek tit xwendibe temae kiribe j, l di rastiya xwe de Afrka, ji bo min bi her awayn xwe dr b. Erdngari, and ji rng xwe zdetir, ji ber ku ciheke ne yn hatin b; dr b.

Bawer dikim ji biktiya xwe vir ve, me tevan ji gelek kesan km-zde di derheq welatn Rojhelatn Navn, Ewropa, Emerka heta n Japonya y de j gelek tit bihstiye an dibihzin. L min bi xwe di derheq Afrkay de ji tu kes tu titek nebihstib. Wel xuya dike ku ji xwendin tema bhtir, binhi me an y min ji tesra vegotin re vekir ye. 

Lewre dema firsenda min a yna Senegal b, bi rast j ez pir kf xwe bm. Ji bo ku r li piya min ney girtin, min end e-mail j ji rvebirn me yn Navenda PENa Kurd re iyandin.

Ez niv ev de gihtim Dakar. Ji Stenbol heya Tunis bi rya balafir du saet arigek ajot. Em di ser Yewnanistan, Sicilya a Italya y Deryaya Sip re hatin. Li jr me, her ku min mze dikir an erdnigariyek bi dar ber hein an deryayek n bi pl xuya dikir.

Perava Afrkaya Deryaya Sip j, bi vegotinek din Bakur Afrkay, ji cihn ku balafir di ser re derbas bn ne cudatir b. Demek em di ser erdnigariyek bi dar bern xwezay re n. Tevl bilindahiyn bik her der hin b.

Di py bilidahiyn hin re erdek sipolk rip rast destp kir. L bihustek j vala nn b. Bi saziyek gelek rk pk ew erd bo beyar bi baxet bostan hatib andin. Dmen ne hezar bi dehzaran baxeyn ku dorn wan bi darn curbecur snorkir b li ber hev li pey hev rz dibn. Di py baxeyan re em gelek din li ser erdek vik vala re derbas bn. me xwe ghand bajar Tunis.

R hn n bi niv dib. Ez ber ji Amad m Stenbol. evek li wr mam. Roja din nvrok bi r ketin dan esr gihtin Tunis. Li wr j pnc-e saetan li salonn balafirgeh de wext bihurand. Di py re balafir em bilind kirin ber me de Senegal. 

Pir ne nizanim ima l, ewrn sip ketin navna balafir ry erd. d titek xuya nedikir. Bi ten ewrn l sip ewrn b baran.

Di w navber di her firsend de min pirtka xwe xwend ketim nava mitalan. Ereb emo, Dimdim, ervann Kurd, Xanoy engzrn, serok ern Kurdan, Padiah Osman, ah ran tahde zilum a wan An yek an byerek bi min re rwt dikir.

Demek nde min iqas li jr mze kir bey xza zer gir bilindahiyn ji xz titek xuya nedikir. Em di ser ola Afrkay re derbas bn. L cih me hnik xwe b. Hostesn balafir ji xizmeta xwe nediman.

Ez li hinda cam rnitibm. Aliy min ep bi roj de b. Di py re roj hed hd di nava agirek mezin de ava. Roj ava l mna ku ne bi dil w be demeke dirj li asoyn rojaava agirek sor zer re li hev geriya, tr b hd hd na xwe mna her der ji tariy hit.

Dema em gihtin Balafirgeha Dakar ev d nv bib.

 

***

 

Ji balafir peya bn. Qerteke rewtiy bi me dane tij kirin. Sebeb hatin pirsn. Di py re pasaport mohr kirin r dane me.

Derketina min a salon re, s keikn reik bi bejn bal di nava fstann xwe y reng reng de di destn wan li ser kaxizek ji bo mvann PEN hiyar nivsand sekin bn. Ber bi wan n. Min xwe da nasn ji wan a yek ez teslm xortek reik kirim.

Derve qelebalix, nv tar, bi deng bi yin hatinek tevlihev b. Hinekan lazimiya texsiy dipirsn hinekan j pere hr kirin teklf dikirin. Ewlebna ku heya w gav xwe li meriv b kman dab hs kirin bi carek de . Meriv by radeya xwe ji dora xwe, li kesn dora xwe diketin ik.

Nv otobozek kevn li benda me b. Min walz kompitura xwe dan hundir demek li derve dora xwe temae kir. Di  v navber de j gelekan hatin lazimiya pereyn Senegal lazimiya texsiy pirsn l min her gote wan sipas.

Demek nde hate fhm kirin ku by min kesek din tunneye, ez ji derbas texsiyek mercedes kirim ez iyandim otl.

Li gor agahdariy kum in wergirtin, nifsa Senegal deh mlyon e. Pnc mlyonn w li paytext w Dakar dijn. L li gor paytext bn mezinahiya xwe ne zde tevlihev di eyn wext de bajarek tar b j.  

Dema em gihtin Hotel NGor Diaramay elektrik tunne b. Lewre asika avahiy mna heyulayek li ber meriv bilind xuya dikir. Di plekn ber w re kiiyam ber deriy w y mezin camn. Di w gav de elektrk hatn. Bi elektirk re ewlebna ku d gelek kn bib hinek ber bi hev hat.

Ketim hundur. m ber resepsiyon. Min xwe da nasn. Wa j lsteye li ber xwe nav kontrol aret kirin. Li ser kaxezek agahdariyn aid min nivisandin nde mifteya odeya min dirj kirin cih asansor nan min dan.

Dema derketim anena odey, beriya her tit deng pln deryay xwe da hs kirin. Min qederk by ku bala xwe bidim titeke din li deng plan guhdar kir. Derdor re tar b Perav av j nehatib rohn kirin. Lambeyn ku li ber hinek avahiyan veket hebn j derdor ji tartiy xelas nedikirin.

Ez westiyay bm. Ji ber erdngar guhetin j gj bibm, xwdan dabm. n ber xwe avt seroy dek wergirt. Zuha bm min xwe avt nava livnan. Qederek nde bi xwe hesiyam ku henm germ e hem j kerm hene, min fikra xwe guhert deriy anene girt klima vekir.

Di py xewek gelek kr re bi xwe hesiyam. 

 

***

Ji anen li perava Afrkay li Okyanus dinrim. Li ber min dmenek btarf xweik heye. Cegern xwe bi hwa w ya hinek bi nem tij dikim. Naxwazim yek titek birevnim. Lewra avn xwe hd hd li er deryay, li aso, li peravn ku pln okyans ev hezaran salan kul l didin, li avahyan temae dikim. Na na ez li ser hi xwe nex dikim.

Ev end saln dawn her pir j ev saleka dawn, ji ber germbna gerdn d hem kes bne pisporn derdor. Lewra neyn ku bi heway re girdayne bala me tevan diknin. Hema ji der bihara vir ve du s hefta carek me dibihst ku germa Afrkay bi al me de t. Germa Afrkaya ku ji ewqas cih dr nzk me dihat em ji Germa ji hal de diketin, l nha germa wb i xwe w awa bya!

Ez eva pin by ku klimay bi xwebitnim, germa gerdn heb ya, razam. Bi rast j zde ne germ b. B ik ev exs min b. L kerm hebn xwe j bi min ve vedidan. De ma i dib? Heya nha bi hezaran deh hezaran kerman bi min ve veda bn.

L ez di py re p hesiyam ku ew kermanan nexweiya malaryay derbas dikin. Lewre mvann ku hatine, beriya hatina xwe s hefte ber hemyan derz li xwe xistina bi hatina xwe re j heb girtine wedixin ji bo ku kerm bi wan ve nede spreyek bi her cih ku emr wan xwuya dikin l direnin. Di py re heval min odey hebek ji ya xwe da min di py re j camr ji min re lac bi xwe kir. Min duh ji hevalak doktor pirs. Dr dirj qala kerman y Afrkay qala lacn wan n kuz de tesra xwe tunneye kir. L di py re dema prospektusa laca ku min ji Afrkay anb nihrt, htimal heye ger hebe j nexweiy bifetisne.

Di xwirniy de by fkiya mango y hem titn nas bn. Zebe petx ay qahwe penir hwd.

W roj, civna Rvebiriya Git heb lewe kar min tunne b. Divya b ez rojek ji xwe veqetnim. L bi rast j , mna kum in li jor gotib, li ciheke biyan bm. Ez byama kr? Bajar li kyjan diket? ofrn texsyn wan meriv dikarib iqas p bawer bibe? Li van deran titek ney ser me?

Min biryara xwe da ku ez bi me biime cih ku w kongre lidar bikeve. Hotel Meridien President. Ba e. Serok PENa Frans, Silvestre Clanier ku fikir hestn xwe li Bled a Slovenyay gelek nzk nan me dab, gotib Meridien bi me, ji perav bi qas bst deqqaya ye.

Ji perav bst, bila ji r ve s daqqe be. Qe nebe ez ji xwe re bajar, nsan avahiyn bajr bibnim.

Min kilta odeya xwe dan. -Hn w ax ez bi ten dimnim. Di py s evan re mna qewl me, ez di adeyek double de bi cih kirim- Ez derketim derve. Li devre p plekn otl e heft ofrn texsiyan li erd li ser ilte titn mna klim namazlixan rnitibn, teklf birin kirin, l min sipas kir ez di rya xwe de meiyam.

Li r bi ten rast reikan nehatim. Kesn ku dirvn wan bi yn rojavay yan j diketin hebn, kesn ji bakur afrikay j hebn. Ji xwe di py re min bidta ku poz ku em l ne bi piran maln sefran li w r ne.

Tit her balk tunnebna peyaryan b. L a dimam ku awa di na peyaryan de heriya sor ya mina xweliy heb. Gelo di ily de i dikirin?

Mal, dikan bufeyn ku xuya dikirin alamet xizaniy zdetir didan der. Gelekn wan ji texte tenekeyan hatibn avakirin. Li ser ciheke wel ji pneyn texte tenekeyan avakir de Coiffeur dinivs. L bi qas en sed mtroy nde, di nava baxeyek hin de bi rast j avahiyek navenda xweikbn mna nakokiyek dlr li ber evn meriv diket.

Di hinek bufeyan de tevl hr mrn crbecr hk j dihatin firotin. L ekere b ku ji ber tunne bn ne di cemedok de bn. Rasta rast danbn ser dezgeyan.

Di r de, ji bo pere guhertin ez ketim ubeyek Western Union . L ji bo ez kar ku li Amed an Tirkiy di navna end deqqeyan de bi cih t, nzk el deqqey bele sebep sekinm.

Di ku de qas ku dihate dtin jin j bi qas mran di nava jyan bn. Kincn wan bi piran mna rojavayiya bn. L hinek ji ber sedemn ola slam porn xwe bi melhef pa bn. Her iqas li ser ryan gelek erebeyn nh bi motor hz hebya j erebyn ku p rw dibir diann tev ji kevnariya xwe d jihevdeket bn. L ji tevan muzka wan a ku tr biliv xuya dikir ji her der bilind dib.

Dema ez hinek bi westan bi xwdan gihtim Le Meridien President mna li welateke Ewrop bim konfora dawetkar ez dorp kirim.

***

Kongre tam bi maneya gotin eleng b. Hem navenda PENa Navnetewey ji 140 navendn PENan dora sed PEN di ser du sed delegey re mvan hatibn. Her her welat quncikn dinyay reng heb.

Ji hema ji hem welatn Ewropay, Asyaya dr, Ji herdu ben Amerkay, ji Afrikay ji Rojhelata Navn. Lewre bi dehan ziman dihatin axaftin. Ziman n Japon, ngiliz spanyol, Hind Ereb, Rs Kurd li nava hev diket. L s zimann ferm y PENa Navnetewey hene: ngiliz, Frans spanyol.

 Ji xwe me di rapora xwe de nivis ew li malpera PENa Kurd de biwee-  Kongre hinek bi pbaziya di navbera zimanan de derbas b. Heya nha ngiliz bye ziman her berbip. L welatn Frans diaxifin, -ku meriv heta nebne pirbna li ser nexey di rastiya xwe de fhm nake- gelek pirin, dixwazin Frens pte derxin.

Bik t fhm kirin ku ji bo agahdariyn kr zimanek biyan j tr nake.

Kongrey de hem sekreter git guhert hem du cgirn serok PEN hem j ar endamn rvebiriya git hatin bijartin.

Mazvan Senegal lewre giringiyek mezin dabn Kongrey. Serokomar bi xwe bedar vekirina civn b axaftinek asoy xwe berfireh, dilnizm destnan kirinek qewn ya ji nivskar hunermendan re kir.

 Hefteya ku em li w r man, li gor derfet xwe em her car birine cihek. Di py vebna ferm ya Kongrey re, em eva pin birin Thatre National Daniel Sorano y.

Berhem reng deng reqsa Afrkay bi awayek ney ji br kirin li ber me raxist. Behrem bi reng xwe deng xwe bi livna xwe ji xwezay bilind bib. Ji ser heya daw by navbir bala meriv dikiand ser xwe. Bi r mmikn xwe ve meriv hn zdetir nzke xwe dikirin. Mna ku bjin di em rih Afrkay nan we didin. Em xwna nava damaran e diherikin. Em irsandina jiyan ne. Her b, ar b, av heva b di nava notayn muzga wan di nava livna reqsa wan de li hev pay bilind dib.

Em em piran di rohnkayiy de din di tariy de vedigeriyan. Hem dema yna me de hem di veger de sk kolan qelebalix dib. Li Gelek kesn wan li ber deriyan rdinitin. Taxa ku ez l mezin bm j bi tehr b. L yn me na meriv t derdixizt ku w demek nde derbas hundir bibin ew bi ten ji bo demek derketine derve. L dema min li wan rnitana wa ya b fikar mze dikir, ji min re mna ku ew her her li w r rnitin e d wel j rnin. Ev xususiyeta germ, an heway feqr an reikbn na anda xwe ya reika w ya ji hezaran sal ber de xwe digihhand w roj, dihat. Ji bersiv ne end roj ji derve nern, div meriv tevl jiyana rastn bibe.

hem sed Ji M li bi dinya bi carek guher. Hotel hn ji ketina derve re pnc strk bna xwe nan meriv dida. Di py min ji nz de dt ku her quncikek xwe li gor strkn xwe sazkir ye.

Her kes dikare bi lkolnek bi bibne ka Senegal li kr frkay ye, nifsa wan iqas e, hatina wan, e rojname televzyona wan a yek qanal statstikn dtir. Tu nexeyn kaxez an ekran, tu hejmarn li py hev rzkir an tu wneyn ku di aneyn av can di dil meriv de kar dikin naibin hev.  

 Bel. Welatek feqre, l bi qas ku li salona Kongrey di kulsan de me dt avdr kir bi qas ku di panelan de ew opandin, gelek kesn wan bi her awayn xwe zana tr tigiht bn. Rjeya wan ne pir dixuya, l ekere b ku qmetek mezin didan nivskar wenesaz hunermendn xwe. Ji xwe mazvaniya wa ya ji dil ya Kongrey ev bi tra xwe radixist ber av. Lewre gelek dotsniyn me bn ez bawerim w domdirj bin.

Ji vanan bik w cih Tarik Gnersel cudatir be.

Ji ber van hem sedeman ez hn zdetir tdigihjm wateya rengan. Kesk, zor, zer, n, hin mor wateyn xwe bi away xwe niqutandin hi min. L re, mna sirra xwe di kran ruh meriv de bi cih bike, wateyek nh ji hemla xwe deran.

d tu titek ne mna ber ye. Her tit li gor beriya Afrkay di py Afrkay re d nirx xwe bigire. syurtdas@yahoo.com

 

 

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org