Sedat YURTDAŞ

ŞOPAJO

Dema ez bi meriv û cîranên rehmetî re gihîşitim ser erd, gelek leşger û çend qoricî jî, hîn li wê rê bûn. Di bin emrê fermandarêkî de, li derdorê, bi awayekî belavbûyî û li gorî zanîna xwe, lêkolîn dikirin.

Min bêdeng, xwe da ser kevirekî mezin, li ser totikan rûniştim. Qutiya xwe ya titûnê, ku ez hîn jî bêyî titûna zer a Mûşê nikarim gûmekê jî bikşînim, ji berika çakête xwe derxist, dest bi pêçana cixareyekê kir. Cixareya xwe pêça û pêxist. Ji aliyekî, gûmên mezin jê kişandin û ji aliyekê jî, bi hizirîn, li tespît û lekolîna wan a cih û delîlan temaşe kir.

Ew, ge bi vî ali de û ge bi wî alî de, diçûn û dihatin. Di destên wan de, mîtroyên dirêj, cih û navber dipîvan û li ser kaxizan xêz û destnîşan dikirin. Heya min cixareya xwe kişand, ew bi lihevgerînekê, bi karê xwe ve mijûl bûn. Ber bi qedandinê, ez, hêdî hêdî, ji cihê xwe rabûm û ber bi fermandar ve çûm. Fermandar li min nihêrî û bi dengekî sar, pirsî:

“Tu hatî?”

Min sariya dengê wî, qet negirt ser xwe û bi dengekî ji xwe bawer, bersiv dayê.

“Belê Fermandar, ez hatim.”

“Baş e. Ji xwe karê me li qedandinê ye. Tu hêdî hêdî dest pê bike. De ka, em ê gişt mêzekin, tu nê ji me cudatir çi bikî?”

Me hev û dû, ne zêde, lê nas dikir. Ji xwe, sal-sal û nîv bû hatibû. Di hinek bûyêran de, em rastî hev dihatin. Loo looo... Min heya vî emrî çendik û çend kesên mîna wî dîtin. Gelekên ku berê lêva xwe li min badidan, di pêy re mecbûrê hûrmet nîşandanê bûn. Loma, qet ne xema min bû.

Min gote, “Hay hay!” û çend gavan bi şûnde vekişîm û demeke din jî, li wan temaşe kir.

Tiştên ku ew bikin, êdî nemabû. Kaxizên xwe, kirin nava dosyayan û dosyayên xwe jî dane destên leşgeran, ku têxin paş erebeyan, şiyandin. Beriya ku ez dest bi lêkolîna xwe bikim, min, ji Fermandar re gote:

“Fermandar, ez ji we tika dikim, ku bila her kes hinekî ji min bi dûrkeve, tu kes nêzîkê min nebe. Ji kerema xwe re, bila dengê xwe jî nekin!”

Fermandar, bi mirûzekî acizbûyî, serê xwe hêdîka hejand û gote min:

“Bila be.” Vegeriya ser leşgeran û qoriciyêkî, sisêyên din ji me dûr bûn, bi dengekî bilind emir da: “Hele hinekî dûr vekişin. Bila camêr, karê xwe bêyî bahaneyan bibîne!”

Bi qedandina hevoka wî re, ez ji hemû kesên dora xwe bi carekê de filitîm. Mîna, ku tu kes li dora min tunne be. Ez bi tik û tenê bim. Derdor ji min re, welê xalî û bêdeng bû. Min, herdu kalpaxên çavên xwe dane ser hev û hewa pakij a payîzxêrê, kişand nava cegerên xwe.

Nîvro şikiyayî, ber bi esirkê bû. Roj, mîna rojek ji havînê bû. Ji xwe, herçî ku diçû, mîna hemû dinyê, li welatê me jî sar û seqem, şilî kêm dibû. Loma tîn û şewqa rojê, li şaneyên meriv, baş kar dikir. Lê bayekî sivikî payîzê jî, hêdî hêdî diliviya. Bi livîna xwe re rûyê erdê, dar û ber, pelên zerên li daran û yên weşiyayî û rûyê meriv, mîna destgirtiyekê bi nazenînî mist dida.

Ez berê çûm ser cihê ku rehmetî hatibû kuştin, li ser sekinîm. Min şûna wî ya dirêjkirî, ji kortik û bilindahiyên erdê nû ajotî, bi hemû aşkerabûyînî dît. Pêra pêra berdabûn ê. Ji xwe di pêy bûyêrê re, ew di desta rakiribûn, biribûn. Lê negihîştibûn nexweşxanê. Di rê de, can dabû. Qal kiribûn, lê min laşê wî nedîtibû. Lê kifş bû, ku hemû derb ji pêş ve xwaribûn. Ev yek, bi serê xwe nîşanê mêraniyê bû. Dê qe nebe, tu kesekî nikaribû, ji ber mirina wî, ji zar û zêçên wî re, an ji dost û hevalên wî re, kêm bigotaya. Bê serhevde, bi mêranî dinya xwe gûhertibû.

Li gorî herdu kortên gilover, berê bi ser çokên xwe de ketibû. Heye ku, derbên ewûlî rastî çokên wî hatibûn. Heye ku, berê berdabûne çokên wî. Heye ku, xwestibûn negihîje hinda çenteyên xwe yên desta. Heye ku, haya wan ji demançeya, di hundirê çenteyê wî de, hebû. Heye ku, bigihîşta çente û demançeya xwe, nehata kuştin. Heye ku…. Lê ew kuştibûn û ez jî, ji bo ku şopekê bibînim, li wê rê bûm.

Di pêy re, li pişt xwe mêze kiribû. Ji xwe, li gorî ku ji min re qal kiribûn, bi dengê bihîstina teqînê re, biraziyê wî, motor dabû seknandin û berê gotibû, belkî ji tekeran deng tê, lê mêze kiribû, lê gava di tekeran de tiştek nedîtibû, bi tirs vegeriya bû, cihê ku apê wî cilên xwe lê gûhertibû. Bi vegera xwe re, dîtibû ku apê wî, li erdê ye. Bi ser çokên xwe de ketiye. Ber ve wî zîviriye û destê xwe bi alî wî de, li ba dike. Wê gavê de fêhm kiribû, berra apê wî dane. Bi bayê bezê, ber bi apê xwe ve bazda bû.

Di wê keliyê de, hatibû bîra wî, ku wî ji apê xwe re, di pêy paydosê kar re jê re, gotibû: “ Apo, hadê em îşev herin mala me. Ma îşev, tu li mala me bimînî, çi dibe?”

Mala biraziyê wî, li gund bû. Gund, ne dûr bû. Bi meş ji deh xulkeyan bêhtir nedikişand. Ji xwe biraziyê wî, bi motora xwe erdê apê xwe ajotibû.

“Na birazê, ez ê herim mal ê. Mala te ava! Destê te ter be! Tu jî westiyayî, here mal. Ez ê jî, cilên xwe bihûgerim û li dolmîşekê siwar bibim, herim mal.”

Birazê, li motora xwe siwar bibû, şixûlandibû û hêdî hêdî bi rê ketibû. Wî jî, berê xwe dabû, cihê ku cilên xwe yên rojane ji xwe kiribû û cilên xwe yên kar li xwe kiribû. Başûrê erd. Ber bi sînorê kevirîn û çilo. Ber bi kemîna ku hay û bala wî û felekê jê tunne bû.

Lê hîn negihîşitibû hinda cil û çente xwe, yên kemîn danîbûn her çend kes bûne, xwe li pişt dîwarê erd, ku wî bi destê xwe, kevirên nava erd yek bi yek berhev kiribû û dabûn ser hev, tewandibûn. Berdabûnê. Ji dîwarên kevirin û çiloyên ku ev çend salên dawîn mezin û şên bibûn, ne mimkûn bû tiştek bihataya dîtin. Berdabûnê û çok lê şikandibûn. Berê, di ser çokên xwe de ketibû. Di pêy re, li ser enîşka xwe ya rastê de. Demekê, welê sekinî bû. Cihê enîşkê, kort bibû. Lê çiqas, ku xwîn û qewet jê çûbûbû, welê bi lez jî, milê wî û enîşkê wî ji qewet de ketibûn û di pêy re, li ser milê xwe yê rastê de dirêj bibû. Milê wî, di binê laşê wî de mabû û welê ji xwe ve çûbû.

Li ser erdê xwe yên, ku bi dehan salan, bihust bi bihust, pê de ketibû. Ji lat û kevir û xilikan paqij kiribû. Heriya wî bêhn kiribû. Mist dabû, jê hez kiribû. Erdê ku bav û kalên wî, bi dehan salan, di heman rengî, pê de ketibûn. Erdê ku lê cot kiribûn, jê zad rakiribûn. Nûha ji rûyê bêbextên nedîyar ve, bi gelek hesretên mezin, bi hesretên ku di nava dilê wî de bibûn kevir, bibûn girêk, bi hesretên, ku yek bi yek qurifî bûn, xwe bi wan re, lê dirêj kiribû. Xwe teslîmê, axa erdê bav û kalan kiribû. Axa, ku di zindîtiya wî de, kêm zêde ew xwedî dikir, hêvî didayê, wê gavê jî, ew bi halê wî yê birîndar, mîna mazûvaneke baş xwestibû jê re cih çêbike. Ew hembêz kiribû. Jê re cih xweş kiribû. Lê, êşa wî ya, ji ber gulleyên bêbextên nediyar, bêhn lê diçikand. 

Ji her derî û her kesî dûr. Bê lome be. Xwîn jê çûbû. Di dewsa çokan, taxa zikê wî û cihê korta serî wî de, xwîn bibû gol. Gola xwînê, tevlî axê bibû. Yê li ser heriyê mabû jî, zûha bibû. Kerme girê dabû. Xwîn, tevlî xwêdanê bibû. Erdê ku hatibû çandin, vê carê bi xwînê hatibû avdan.

Biraziyê wî, tu tiştek û tu kesek nedîbû. Di wê gavê de, hew li apê xwe yê birîndar î li erdê hizirîbû. Apê belangaz, gotibû:

“Birazê min rake!”

Gotinên wî dixwest wî rake ku ez wan gotinê ku li ser zimanê wî bûn, gotinên ku li ser dilê wê bûn, yek bi yek bibêje, ku sibe roj bila tu tiştek di tariyê de nemîne.

Biraziyê bêçare jî, ew rakiribû. Lê hew! Êdî, tu deng pê neketibû. Xwîna ku ji ser dilê wî, xwîna ku ji serê wî, belavî dora xwe bibû, nehiştibû yek gotinek din ji devê wî derkeve. Bêyî xirexira sekrata mewtê, tu deng pêneketibû.

Loma, birazî jî dev ji kujer û dayîna pêy wan û şop û kî û çend kesan berdabû. Bi tenê, xwestibû ku, gavekê berê bigihîne nexweşxanê.

Lê min, ji halê ketina wî, pê derdixist, ku ew karê kirêt, ne karê yekî bû. Kuda here, kujer, herî hindik du kes bûne. Îhtîmalek mezin, bi hevre berdabûnê. Bêşik, jê pirr tirsîya bûn. Jê pirr xafe xwe kiribûn, ku derbên kuştina misoger berdabûnê. Beriya mirinê jî, nexwestibûn ku bêne nas kirin. Nexwestibûn, ku çavên wî jî li wan bikeve. Heye ku, çavên wî li wan biketaya, wan fêhm bikirina, ku wa ye wan dibîne, heye ku nikaribûyana ew bikıştana. Nikaribûna, tilîka xwe jî bilivindana. Dê destên wan, sip sar bibûya.

Bêşik ew elametên, tirsek gelek mezin e. Tirsek çawa, di nava dilê xwe de mezin kirine, ku bi wê tirsê jî xwestine derbên kuştinê lê bidin, ku tu nikaribe xwe tevde.

Ji şûna rehmetî rabûm. Ber bi dîwêr, dîwarê erdê ku kujeran xwe li pişt veşartibûn, çûm. Ji xwe, bi dîwer re çilo yê şên jî dest pê dike. Ev çend salên dawîn, herçî ku diçe, tariş û pez kêm dibe, çilo jî bûye mîna daristaneke biçûk.

Belê. Li şûna kujeran, dewsa du kesên dirêjkirî hebû. Tu gumana min nemabû. Misoger, du kesan bi hevre kemîn lê danîbûn. Li şûna enîşk û çokên xwe, çereyên heyî eciqandibûn. Li cihê wanên, ku xwe dirêjkirî veşartibûn, tu qotik an jî xweliya cixarê tunne bû. Ez xwar bûm, min xwe dirêj kir erd, çêre û kevirên dîwêr bêhn kir. Lê bêyî bêhna barûdê, bêhn nehat difnên min. Bêhna cixarê li dewsa wan tunne bû. An kujeran cixare nedikşand, ku ev îhtîmalek qelse, an wan di demek kurt de karê xwe yên kirêt bi cih anîn û bêyî ku cixarê bikşînin, reviyan çûn.

Rabûm. Çend gavan çûm Min li dora xwe gûhdarî kir. Gûhên xwe miç kirin. Li dar û ber, li pel û kevirên derdorên mêze kir. Min bala xwe da ser wan. Min xwest, ew ji min re her tiştî, bêyî ku ez bidim pêy şopan vebêjin.

Lê her nebat, di nava xwezayiya xwe de dijî, dijiya. Tu tiştek, nikare di cihê tiştek din de peyvirekê bi cih bîne. Belê wan dîtiye. Hemû tiştî, bê kêmanî dizanin. Ger Xwedê Teala destûr bide, dikarin hemû tiştî bi yek carê de, bi hemû zelaliya xwe, yek bi yek vebêjin. Lê, ev destûr tunne ye. Divê dinyê de, tunne ye. Dema kujer cahnimîn û ji vê dinyê çûn aliyê din; gava rûhistîn, rûhê wan li gorî wext û saeta ku li ser eniya wan a reş hatiye nivîsin temam bû, ji wan girt; dê wê çaxê ev dar û ber, ev çêrê û pel, ev zinar û kevir, ev cotên çûçikên ku li jor serê min anûha dikine vîçevîç û difirin, dê yek bi yek werin ziman. De ka, heya ew roja heya bê!..

Min, li gorî îhtîmalên rêya çûyîna wan, derdor ji her alî ve tevda. Herçî ku çû, min xeleka derdora şûna xwe, ku kemîn lê danîbûn, fireh kir. Erê. Di gûşeyek perçeyekî erdê ajotî de, min çend heb şop ji dûrve dîtin.

Belê, salê min, şêşt û heşt e. Lê Xwedayê Alemê, xûsîsîyet welê bi nirx daye min, ku ez bawer im, ez mîna teyrekî, teyrek çawa ku bi sedan mîtro di hewayê re dikare kurmekî li erdê bibîne, ez jî welê bi hurgilî dibînîm. Dikarim bibêjim, ku pirî caran, tiştê ku ez lê digerim, ne ez ew ber bi min ve tê. Xwe hildikîşîne, ku ez bibînim. Mîna ku min li jor gote, nayê ziman, gazî min nake, şahidatiya xwe venabêje, lê xwe nişanî min dide, ku ez jê derxim, da çawa û di kêrê re çû ye!

Ez, ber bi şopan ve çûm. Di ser şopan de, yek bi yek xwar bûm. Min her şopek, di nava xwezayiya xwe de nirxand. Du şop, şopên revê bûn. Xwediyê şopan, gavên xwe, heya ku ji wan hatibû fireh fireh avêtibûn. Xwediyên herdu şopan du kesên ne qelaw, zirav bûn. Serê pozên solên wan, herî bi pêşte biribû û pahniyên solên wan jî herî bi xwe re terişandibû. Dewsa pêlavên wan, zêde kûr neçûbû. Gav gavê bezê bûn. Lê şopa yên sisêyan, lez nekiribû. Ew hîn bi baldarî û hêdî meşiyabû. Ew hinekî ji wan bi firk û carcaran jî li derdorê mêze kiribû û meşiyabû. Mîna wan, eceleya wî tunne bû. Heye ku, ew jî parêzvanên wan, an çavdêrên wan bû. Hem ji kuştina wan re, hem jî ji reva wan re çavderî û parêzvanî kiribû.

Min careke din, bala xwe bi hemû dîqeta xwe da şopan. Şopên ku li nik erdê rehmetî, mîna erdî wî, di nava van çend rojên dawîn de, hatibû çandin. Loma bi hemû xweşikayiya xwe şop hatibûn risim kirin. Ji şopan yek, serê pêlavî tûj û pahniya wî jî bilind bû. Yekî, ji xwe zêde hezkirî bû. Ta, ku şopek kesekî hirhop bû. Şopa kesekî sûtal bû. Heye ku, wî pêşevaniya vî kemînê, vîş kuştinê, vî qetlê kiribû. De nizanim hûnê çiqas bawer bikin, lê xwezika anûha ew têxistana nava du sed peyayî û ji min re bigotana kî ye? Bi serê we, minê ew tavilê, min ê ew ji helma wî, derxistaya, ku ew kujer e. Yekî kujer, çavên wî, rûyê wî, destên wî, zimanê laşê wî, hilma wî, wî dide dest. Heya nûha, min çendin ku çend kes, bi îzna Xwedê, bêyî ku li kesekî derewan bikim, îftirê bikim pêderxistiye, ku ew sûcdar e. Diz e, rêbir e, qesas e, xayîn e an jî masûm e.

Ji şopan yek, şopa pêlavek qondirê bû. Ji xwe sûtal xwediyê wê şopê bû. Binê pêlava wî, kosele bû. Li binê pahniya sola wî, nalçe mîxkiri bû. Dema li peyarêyan dimeşiya, bê şik xirtexirtek xurt jê dihat. Pêlavên kujerê din jî, pêlavîn siporê bûn. Hemû xetên sîporên xûya bûn. Mezinahiya qondirê çil û yek, yên siporîn jî çil û sisê bû. Li gorî şopa yên sisêyan, ew kesê çavdêr, an parêzvan jî bi pêlavên bin kaûçik bû. Di binên solê wi de, şiklê dar û gûliyên darê hatibû nexşandin. Numreya wê pêlavê jî, bawer dikim ku çil û dido bû.

Ez, di nava van hizirînan de diçûm, ku min di nava erd de, kaxizek di rengê nasnameyekê de biçûk û çar gûçîn, lakêşe, dît. Heye ku, erdê di wê gavê de, ew kaxiz ber bi min ve şiyand, bilind kir ku ez bibînim. Ez bi gavên lez, bi wê hêlê ve çûm. Ez xwar bûm, ku ji erdê bigrim, lê beriya min, leşgerekî sal zarok, ku tu haya min tunne bû, ji wan çend kes di hemû demê de li dora min bûne, bi lez destê xwe avêt û ew kaxiz ji erdê wergirt û qêriya:

“Fermandar şopgerên nasnameyek dît!” û kaxiza nava destê xwe bilind kir.

Fermandarê mezin tunne bû. Ji yekî binê wî gote: “Bîna vira.”

Min gote, “Law bisekine.” Lê, bêyî ku gotina min gûhdarî bike çû û ew kaxiza da destê fermandêr.

Fermandarê mezin xûya nedikir. Heiê min belawela bû. Ez qaherim. Vegeriyam ser cîgirê Fermandêr: “Ne min ji Fermandarê te re gotibû, ji min bidûrkevin. Bika kes, qariş karê min nede!”

Bi zimanekî zexel ez besivandim: “Na na em qarş karê te nadin!” got û vegeriya ser leşger û cerdevanan. “Tev jê dûr bikevin!” emir kir û vegeriya ser min:

“Tu karê xwe bike. Heye ku ev delîlek girîng be. Loma divê em bigrin û teslîmê Fermandarê me bikin. Ew ji vê lêkolînê berpirsiyar e.”

Di pêy deng û girtina nasname an kaxizê re, ji bo karê xwe ber bi hev bikim li keraxê erd rûniştim. Careke din, qutiya xwe derxist cixareyek pêça û kişand. Di pêy re, hêdî hêdî rabûm ser xwe û şopa xwe berdewam kir.

Lê pirr neçû em gihîştin ser rê. Rêya nav bajaran. Aşkera bû, ku ew ji wê rê derbasî aliyê bakûr bibûn. Gelo, dema ew di vir re reviyabûn erebe derbas bibûn an na? Ji wan kesî kesek dît, an nedît? Şik birin wan, an nebirin wan? Mîna suretên kujeran, bersivên van pirsan jî nediyar bûn.

Di pêy re ji rê derbas bûm. Li kendalê rê jî, şopa pêlavên herdûyan hebû. Ew jî ji rê derbas bibûn. Îhtîmale, ew ber bi çiyê ve reviyabûn. Lê şopa yên sisêyan winda bibû. Ji xwe, karê wî jî qediya bû. Ew, bêyî ku bireve, ji ser rêya nava bajaran de, hêdî hêdî bi aliyekî din de çûbû. Îhtîmale, ew vegeriya bû cihê ku amadetiya kuştinê bi hevre kiribûn, wê rê.

Her çiqas li ser kevir xîçan, şûn zêde xûya nebûya jî, heriya ku bi pêlavên wan re hatibû, xwe bi çend tozan be jî nîşan dida. Çavên ku bixwaze, çavên ku bikaribe, bê şik pirr an hindik dibîne. Min jî dît. Lê hişê min li ser nasname an kaxiza lakêşe mabû. Nehiştibûn ez lê mêze bikim. Bigrim nava destê xwe. Gelo îhtîmala ketina ji wan çibû? Gelo ji dereke din bi bayekî hatibû wir? Gelo baran xwaribû an nexwaribû? Çen roj b'u li wê rê bû? An ew mexsûs, ji bo ku bikaribin şopê winda bikin, li pêy xwe hiştibûn? Gelo leşgeran çima ew şopên ku hatibûn dîtin, nekişandibûn kamareyê?

Ez careke din rûniştim. Belê, yê min welê bû. Ez ne makîneyek bûm, ku hema bêyî sekin, xwe li şopê bigrim û herim; derxim. Na. Divê, ez gelek car, û bi demên dirêj, li xwe, li derdorê, bi hemû hebûna xwe gûhdarî bikim. Xwe ji hizirîn û mitalayên ne girêdayî şopê rizgar bikim, xwe ji gumanên tewşo mewşo safî bikim. Bidim ber hev, bidim se hev. Hemû rêyên, ku ez jê derbasbûme bifikirim. Hemû tecrûbeya ku min di navbera dehal salan de, jiyaye, binûqitînim tiştê ku min dîtine, tiştê ku min di hişê xwe re derbas kirine, bihizirim. Ka kîjan rast, kîjan kêm e, lê bifikirim. Ger xeletî û kêmaniyek hebe, cardin li xwe vegerim. Bi çavekî din, lê binêrim û birayara dewam û tasnîfa nîşanan bikim.

Lê ez hîn di nava wan mitalayan de bûm, ku meriv û cîranên rehmetî, ez anîtibûm şop ajotinê, ji min re gotin, ku divê em herin Qereqolê.

Tirsa wan, winda kirina wê nasnameyê an suretê nasanameyê bû. Ew nasnameya ku min dît, lê min wext nedît ku ez bigrim nava destê xwe û jê bipirsim, ka tu ji kêrê anîn vira?

Karê merivê dewletê, tu car ne belî nabe. Dikarin her tiştî bikin! Kesên ku ev karê nebaş kiribû, miheqeq, li gorî xwe gelek bi qewet û bi hazirî bûn. Loma, dikarîbûn her tiştî bikin.

Bê çare, şopajovaniya me nîvçe ma û min jî da pêy wan û em çûn. 08 11 2008 AMED syurtdas@yahoo.com

çapkirin