EMERKA LI P IMTHANA HER MEZIN DI DERBAR KURDAN DE

ahn Bekir Sorekl

Di dema Komara Mehebad de i peymann nivsk sozn akere ku Emerka di derbar pitgiriya Kurdan de dabn li hol nebn.  Di sala 1975an de dema bi encama Peymana Cezayir ran raq li hev hatin DYE dest ji alkirina Kurdan berda dsan i peymann nivsk nebn peywendiya di navbera orea kurd Waington de yeke bi diz by dokmentn rk pk b.  Di sala 1991 de rxistinn kurd ne weqa bi hz tecrbe bn dsa i peymann fermiye rk pk ku Waington pitgiriya bar Kurdistan bi weyeke rk pk bikira nebn.  D re bi encama zexta navnetewey parastina asman bo be mezin ji bar Kurdistan dest p kir, bi bedarbna firrokn emerik, ngliz frens.  Dirj nekir Frensa xwe bada nexwazt parastina bar Kurdistan ya bar raq bidomne.  iqa DYE va parastina ji bo xatir amancn xwe ta nuha domandibe j nahte nkarkirin ku bi saya v parastin ye ku desthilatdariya kurd li bar Kurdistan dikaribye li ser lingan bimne Kurdan dikaribne xwe bigihnin v qonax.  L ji 1991 vir de berpirsiyarn Kurdan spat kirin ku ew di war siyaset de fr gellek dersan bne.  Bi taybet serok Mesd Barzan gellek caran akere raghandiye ku w baweriya bi Emerikiyan niye.  Bi encama hevdtinn dr dirj di dawiya dawiy de birzan Mesd Barzan, serok PDK, Celal Taleban, sekretr YNK, soz dan ku ew li hember recma raq bi emerikiyan re hevkar bin.  Guman t de niye ku wan li hember v yek soz peyman ji nnern hukmeta emerik girtine.  V car Waington nikare bibje ku w i soz nedane Kurdane.  Serok emerik George W Bu, wezr peywendiyn derve Colin Powell berpirsiyar retvann nbilind di hevpeyvnan de di raghandinan de akere kirine ku ew mafn Kurdan di raqeke federal demokrat de biparzin.  Her weha gotine ku ew r nedin w yek ku hzn tirk bi sern xwe li gor daxwaza xwe tkevin Kurdistana raq.  Va mthana ya her dawn e bo Emerka di derbar Kurdan de.  Eger ew v car dest ji alkirina Kurdan berde wan li hember neyarn wan bi ten bihle ne nif roj ne j nifn sibe dusibe baweriya xwe bi Emerikiyan wnin, ne j ew bikaribin wan bibexnin.  

Berpirsiyarn her du rxistinn bar Kurdistan di v rewa dijwar de xwe wek siyasetmedarn jhat spat kirin.  Bi taybet Mesd Barzan bi prensb wrek xwed li berjewendiyn roj sibe yn gel xwe derket ji Tirkan re danan.  Dr Berhem Salih, serokwezr hukmeta kurd li Sulmaniy, di kombnan de, di raghandinn siyas de di hevpeyvnn bi mdyaya biyan re xwe wek siyasetmedarek zrek ji rewa herm chan haydar, wek nitimanperwerek kurd dilsoz spat kir.  Birzan Celal Taleban, Nirvan Barzan, serokwezr hukmeta kurd li Hewlr, gellek berpirsiyarn Kurdan yn din xwe wek siyasetmedarn dewlet spat kirin.   Aliy kurd car di war dplomasiy de ji aliy tirk btir serkeft b.

Imthana di derbar Kurdan de ji bo DYE nuha li hol xwe btir bi rola dewleta tirk amancn w yn xrnexwaz gemar ve peywendgir dike.  Va dewleta kemalst ya li ser hmn xapandin xaskiy hat damezirandin hn roj j di pa perdey de desthelatdara rasteqne ya Tirkiyey ye.  Serokwezr ji partiyeke rast dibe, ji yeke ep dibe, ji yeke slamst dibe yan yeke neteweperest, dewleta desthelatdar her eyn dewlet e, bi taybet di derbar siyaseta li hember gel kurd de.  Va dewleta di pa perdey de tit bixwaze bi parleman dide pejirandin, parleman di dest kjan partiy de be j.  Ya rast parleman di dest dewleta veart de moreke lastk ye.  Va dewleta yeke wisa ye ku nedizane ermezar i ye, ku rastiy edalet nas nake; dewleteke wisa ye ku li xwe, li hemwelatiyn xwe li tevahiya chan derewan dike.  Va dewleta ev bn 77 sal ku xwe wek dewleteke njene pkeft raber dike, l weya karbidestiya w ramann w yn di derbar gel kurd de her esk moda mane.  Tr nake ku v dewlet di droka xwe de stemkariyeke hovaneye bhempa li Kurdn bakur kiriye ew ji mafn her bingehn yn mirovahiy bpar htine; nuha, by erm by fed, bi dek dolaban, bi fen ftan, bi iddayn ji rastiy dr, dixwaze di nav mij derewan de zrtbna xwe li bar Kurdistan txe pratk.  Va dewleta ye ku pirsa kurd di dest xwe de kiriye qulpek, kiriye hacetek zindhtina xwe.  Ber hatina AKP, ya ku wek partiyeke slamiye xwedan ryeke n dihat hesibandin, Bulent Ecevt ji partiyeke ep pirsa kurd bi salan kirib hest dict, l di dawiya dawiy de heta bi gel tirk be j nema d bi derewn w hat xapandin.  Di hilbijartinn dawn de yek nner j ji partiya w nehat hilbijartin.  Li d ku Abdullah Gul li d w Recep Erdogan bn serokwezr dewleta di pa perdey de eyn hestiy di dev Ecevt de xist devn wan j.

Dewleta tirk di van du mehn dawn de xwe li p avn chan rezl riswa kir.  Ber di derbar keya raq de bi Waington re ket bazara pereyan.  DYE dewletn Rojhilata Navn ba dinase.  W riweta ji bo Enqerey ghand bi milyaran dolar, l aliy tirk tamij xwazt bazar bidomne, bi hviya ku hn btir destkeftiyan bi dest xe.  Ji ber w yek ferman da parleman ku di derbar bikarhanna erd Tirkiyey ji aliy hzn emerik de ber bibje: NA.  Va biryara hat girtin imk Waington daxwaza wan ya di derbar dagirtina bar Kurdistan de nepejirand ji ber ku Enqere wisa bawer b ew hn btir pere bi dest bixe.  Ji emerikiyan re hat gotin ku li d hilbijartina Erdogan bichbma w wek serokwezr parleman car din w pirs bide ber av, li gel ku Erdogan Gul ji eyn rxistin ne Gul peyay Erdogan e.  Hviya aliy tirk ew b ku aliy emerik d near bibe ku

A:  rola hzn tirk li hember Kurdn bar bipejirne

B:  btir riwet bide. 

L Emerikiyan va yeka nekirin ji Enqerey ten ew daxwaza kirin ku r bidin bikarhanna asman Tirkiyey.  car dewletn tirk, hem ya li pa perdey hem j ya li p perdey, poman bn (Ya li pa perdey bi diz, ji tirsa ku emerik hrs bibin, bi diz ta ji dest hat alkariya hzn emerik dikir).  Di navber de, bi encama zexta aliy kurd, soz ku hzn kurd d bi wan re hevkar bin pirsine din, meraqa Waington tew li w yek j nema ku hzn tirk wek endamn koalisyoneke di bin qumandariya emerik de tkevin Kurdistana raq.  Nuha ku aliy tirk bi atiya xwe hesiya li d ku, li bervaciya texmna hin aliyan, Emerka hevbendn w dest bi er kirin, by ku minneta Tirkiyey bikinin, dewleta li pa perdey ferman da ya li p perdey ku parleman by dereng asman Tirkiyey li p firrokn emerik veke:  qe nebe heye ku bi amanca v yek Waington end hestiyan biavje p wan di peroj de bi wan re hevkar bimne.  Di dawiya er chan y 2yem de j dewleta veart titek wisa kirib.  Da ku li p danitvann Tirkiyey yn bi pirran li dij er bi recma raq re ne xwe piek rsp bike da ku rreiya xwe li p chan piek vere car biryareke din j bi biryara vekirina asman Tirkiyey bo firrokn emerik de qemitandin:  parleman r dide hzn tirk ku tkevin bakur raq.

Bi rast va dewleta bi seri bin xwe ve yeke dur berm e!  Bala xwe bidin hin komn ep yn v dewlet.  Ew li dij er bi recma Seddam Husn re derdikevin xwepandanan, bi durimn wek EP TIRK BI GELN ZOR L DIBE RE YE.  Ma bermiyeke ji v mestir heye?!  Ma gelo li tevahiya chan gelek heye ku wek gel kurd ji dewleta tirk zor stemkar dtibe?!  Ma ep tirk bi v yek nizane?!  L va aliy ku xwe wek ep tirk bi nav dike j bi weyeke ji weyan beek ji dewleta li pa perdey ye, xwediya eyn durty siyaseta li hember Kurdan e.  Endamn sendgeheke ep bn ku ber 3 rojan li Enqerey hr birin ser Celal Taleban, mirovek ku temen xwe li jor 60 salan e dema behsa Tirkan dike her wan wek bra bi nav dike!

Di nav 48 saetn born de du caran di parlemana brtan de (House of Common) behsa Kurdistana raq niyetn dewleta tirk hat kirin.  Cara yekem nnerek (mixabin min nav w li ser sehney nedt) ji serokwezr Tony Blair va pirsa pirs:  Raportine diyar dikine ku hzn tirk wan tevdran dikine ku bakur raq dagirin da ku dawiy bidin destkeftiyn Kurdan...  Gelo serokwezr bikaribe misoger bike (garantiy bide) ku titek wisa d encam nede?  Mixabin birz Blair bersveke rk pk neda ten got:  Dostn me yn kurd li bakur raq ji me re gotine ku tehlkeya her mezin li p wan recma Bexdad ye.

Duhin birz Letwin di parleman de got:  li gor raportine, Kurdan pejirandine ku hzn wan tkevin bin qumandariya emerik.  Eger van raportan rast bin, va yeka xebera xr ye (gellek nneran bi er dengn xwe bilind kirin).  Birz Letwin domand ji Geoff Hoon, wezr berxwedan pirs:  Gelo va yeka rast bt?  eger er ew i bibe eger hzn tirk bi sern xwe ji bo hrbirina ser Kurdan tkevin bakur raq?  Birz Hoon j xwe ji ber pirs bada ten got:  Di navbera Kurdan aliy emerik de hevkariyeke siq heye d bidomne.

Endamn neteweya kurd li her der, li hindir derve, divt haydar bin, guh avn xwe vekir bihlin.  Kurd dostn wan divt ji hukmetn emerik ngliz re 100% rohn akere bikin:  Eger car j btarek bi ser Kurdan de biht ber her kes her dewlet yn berpisiyar ew in!