Par, Duhok sinor bezandin
Duhok ro pira rewenbriya kurd ye
Duhok, festvala 2
 
Tengezar Marn
 
 
Duhok bajar di navbera iyayan de, ko ser xwe neemand.
Duhok bajar dilsoz xemxurn peyva kurd.
Duhok destdirjkirina evn bo 3 pareyn din yn dil.
Duhok dsan di qada vehnana xewin birina wan berbi rastiy ve.
 
 
 
Divm li vir dsan v xal bnim bra xwnern hja, ko dema kurdan di saln 1994 1995an dest bi kutina xewna xwe, derfeta xwe ya drok kutina xwe dikir, Duhok di rya ktiya nivsern kurd-duhok re, qrna Xan : Ger d hebya me itfaqek., bi hsirn xwe belavkir li Silman dikir Hawar iya 300 saliya Mem Zn, li govenda peyv bnin semay. Ji hinga ve Duhok, ji bo peyva Kurd sergovend e destn xwe digihne xwikn xwe Amed, Qamilo, Mihabad Ormiya govend gur ge dike. Govend, govenda peyva xewinsaxby ye.

Nola par, di miha ln de, ku Duhok bib qrna ji bo peyv sinoran derbas bikin, ev sale j, ktiya nivsern Kurd tay Duhok, bi pitgiriya bhempa ya parzger Duhok, Rzdar Temer Remezan, ku bi xwe edebdost e dezgehn ragehandin yn bajar Duhok, ku pirr wan endam ktiy ne, xwe bajar xwe bo peyva kurd, kirin pir rewenbriya kurd da ber tilliyan. Bguman ev kar giranbiha li dar nediket, eger pitgiriya dam dezgehn peywenddar y hukumeta herma Kurdistan li ser ser wan serok hukumeta herma Kurdistan rzdar Nrvan Barzan, nebya. Rzdar serok hukumeta herma Kurdistan, di roja diwem ya festval de, bhtir ji 2 demjimran ji dema xwe bo axaftin guhdarkirin terxankir. W bi peyva xwe dmenk din da festval.

 Nrvan Barzan
 
Mna sala par ku cenab serok herma Kurdistan rzda Mesd Barzan di peyva xwe ya giranbiha de diyar kirib, ku serkeftinn Kurdistana azad bo hemi kurdan in, Rzdar Nrvan serok hukumeta herma Kurdistan j di peyva xwe de, li hember rewenbrn kurd li piya dezgehn ragehandin y kurd, ereb chan ragehandin feromkir got: Hukumeta herma Kurdistan, by maytkirina di siyaseta dewletn cran de, d pitevaniy berdewam bo rewenbr rewenbran bike, li her cihek kurdziman l bin li seranser dunyayꔅ Parzgeha Duhok wek ciyopoltk, wek weziman senter Kurdistan ye dit role pk vegirdana hemi pareyn welat wazan bigire, herweha dit role peywendiya herma Kurdistan bi hemi pareyn d bigre xizmeta netewa kurd bike
 
Yektiya Nivsern kurd-Duhok, bi hem endamn xwe ve, belk bi alkariya dezgehn ragehandin kurdn toredost xemxurn peyva kurd, legern nepen yn v festval bn.

 

Dibe ku em p nizanibin, l ez behwerim, ji ber hebna dijminn peyva kurd nehezn milet kurd, dezgehn peywenddar bo tenahiy, mvan bedarn festval wek avn xwe parastin. Ji bo v xal tita ku balk ne mna sstema welatn dagrker, kesek u demane di kleka wan de nedidt, eve j nana aristaniy ye.
eva berahka festval desteya kar, af transperentn xwe, bdeng, bi avn mit xwebehwer iq ber xwe dabne hola Mihemed Arif Cizr, bhna Eyana El ji ken wan difriya. Di spda 8.11.06, li demjimr 10.00 spd, mvan nebn, hem xwediy mal bn, di ber wan pmergeyan re derbas dibn destn xwe bilind dikirin evn ken di dema kontrol de, bi hev diguhestin. Li saet 10.00 y spd, bi dmek xwe dengek peyvhez helbestvan me hja Ber Mizr, di gel nivskar Selam Balay berbi text anoy ve n zingil festval ldan, Eyreqb mvan yekem y dil wijdan bedar festvala 2mn b.

Rzdar Hesen Silvan, di gel westaneke yekcar zor, l lnxuyay, bi beereke xwe derket peyva vekirina festval, peyva bi xrhatin, peyva ktiya nivsern kurd-duhok xwend, bi xrhatina hem mvan bedaran, yn ji cihn cuda cuda, ji kurdistana azad, s pareyn kurdistan yn din yn ji diaspora hatibn, kir. Nivskar Hesen Silvan, an bra bedaran, ku par Duhok, cih peyva sinor bezand b ev roka dibe, pira rewenbriya kurd, dibe mozelana peyva kurd, dibe xaneya hizir br ziman kurd, ku em hemi li dor civiyane.

 Hesen Silvan
Rzdar Temer Remezan, parzger Duhok, pitevan berdewam y peyva kurd toredost, ku di bin avdriya w de, ev herd festvaln rewenbr li dar dikevin, mna herdem bi w giyan xwe y sivik, bi ruh pmergek di er atiy de, bi xrhatina mvan bedaran kir, hviya serkeftin encamwergirtineke ba ji bedaran re xwest, herwek amadebna xwe careke din diyarkir, ku ew pitgir evan core festvalan be, bo belavkirina rewenbriy di nav milet kurd de.

 

avdr festval parzger Duhok rzdar Temer Remezan, lidarxistina evan core festvalan wek samanek netew li qelem da diyarkir, ku Duhok mala me hemiyan e.
 
Rzdar Temer
 
Peyva nner wezr rewenbriya herma Kurdistan rzdar Felekedn Kaka`, ji hla rzdar emal Hiwz, rvebir git y rewenbriya kurdistan hate xwendin. Di dv re, birskn prozbahiy hatin xwendin saz dezgehn mvan j axaftinn xwe kirin.

 

Yktiya nivskarn Kurdistan li Siwd, PENa kurd, di rka nner w y li Kurdistan Ebdulrehman Neqebend, Insttta kurd ya Berln ji hla rzdar Rojan Hazim ve, her wek peyva Broya Kurdistan li Broksel, ji hla nivskar kurd Wezr Eo, ko rewneqek da festval, li ser rewa ziman kurd, astengiyn li hember pkeftina zaravey Kurmanc wey pdexistina ziman kir. Ji Azirbjan, nivskar sernivser rojnameya Dplomat, rzdar Tahir Silman, xem kul kurdn Azerbjan bi ser bedarn festval de barandin.
 
Ba b di pey re bi nav yktiya rewenbrn rojava helbestvan Kurd Ehemd Huseyn hat atmosfr guherand rew hinek berbi azmanan de bir azman Duhok veirand, peyva xwe wek xwe got, ne wek u kes, mna helbestek xwend, bi deng xwe y qebe, henek helbest ann tenita hev, dil bedaran rakire semay.

 

ktiya nivsern Duhok mizgniyeke dilxweker da bedaran ber me da avahiya n ya saziya nivskaran, ku d saln bn, d ew dever bibe cih grana festval, kor evbuhrkn rewenbr, ne ten bo kurdan, belk bo pkhatn civaka Duhok bi hem netewe ayn oln xwe ve. Dema em derbas hundur avahiya n bn, ya ku parzger Duhok bi hem iyana xwe pitgir lkir, peyva Prof.Phil.Dr. Hartmut Griese, dema em di 10.08.06an de, ji Duhok berbi Hewlr ve din got: Kurdistan qedir marfeta nivskaran rewenbran bhtir ji Elmaniya digire pkve jiyana xelkn Kurdistan bi taybet Duhok, dikare bibe Model ji bo pkvejiyan, ji Europa re hate bra min.
Ji cih deng tembra zz, cih vehesna giyan, ji hola Mihemed arif, me ber xwe da hola tesewif, hola zann, hola Xan, daku ji nbuharn n ekn zann berbi wijdan van saln winda de bibin.
 
Nvrojeke mit hv, mit xwe mit hevnasn bidaw nehat d belk bo gelekan ji me re ta roja daw ji temen me mabe, bi me re bimne.
Nvroja kul kesern kurmancaxvan destpkir, bi hawarek himendane, bi gavn zanist bi hiek vekir pirsn ku ji bra me hatibn revandin, nvroja me destpkir. Li ser semposiyom, serok encumana Parzgeh rzdar Dr. Fazil Omer cih xwe girt, l ne mna cih xwe y ferm, bel mna zimanzanek rvebirek panala yek ji semposiyoma yek yek bi yek nivsern me vexwendin, li ser mzger. Dibe her yek 15.deqe bo babetn wan hindik bin, l diyar b derfet weha r dida. Helbestvan me Mueyed Teyib, ku bi deng xwe pmerge berbi jixwebehweriy dibirin herdem xemxur peyva kurd b ji bo w peyv berbi iyayn xweragirtin ve hilkiiya b, berveder, berhingar di ber zaravey kurmanciya jorn kir giringiya guhpdan p di xwendegeh zanngehan de, diyar kir. Mueyed, di w behweriy de b, eger ez bi at tnegehtibim, ko hemen hemen ji ber sedemn vebirna tkiliyan berbendkirina ziman kurd bi taybet zaravey kurmanjiya jorn, zaraveyn me bne zimann cuda. Her weha mamostey rzdar Deham Ebdulfetah, di axaftina xwe ya bi nav Rewa ziman kurd xewna ziman yekby da diyarkirin, ku niha rew r nade, ku zimanek standard peyda bibe herweha nabe, mirov zaraveyek li ser hesab y din p de bibe. Hja Selm Bik di gotara xwe li ser pirsgirkn bikaranna kurmanciya nivsk peyiv nimneyn, ku em rojane bi wan re rbir dibin ann. Pit guft goyn li ser hers babeta bn, rzdar Dr. Fazil zingil bhinvedan lxist.
Pit ariyek, areya ziman, xewnan, ziman hest, ziman evn hviyan, ziman mirina sip jiyana n, areya helbest hat. Li vir pdiv ye, xalek bibjim: bi rast ji bo xwendina helbest u atmosfreke taybet, ji deng, reng roniy neb. Dibe ku v kartkirina xwe li ser xwendina helbest kiribe, yan j dil helbest dagirtibe dax keser.

 

Helbestvann eva yekem ji festval, bi teraneyeke, her yek nola xwe derkete ser anoy pkol kir, ku xwe bigihne, dil guhdran. Helbestvan Navdar Mihsin Qoan, qoek li helbest xist diyaloga di navbera nehwirandina Dr. Memo y ku dil w ji hev vekirib terpna dil Mihsin de, berbi Heleb de bir li veger Qamiloka rengn ji br nekir, ku xatiran j bixwaze, bi hviya dtinn din. Bi wan gul keziyan, bi bryeke Xaoyane, bi zarek Amdiyane, ji welat serm, helbestvan Ehmed Huseyn, peyvn xwe ji xurcika berbang revandin, p  epikn bedaran li dar xistin.
 
Dayka Daliyay, ji kesern nedewletbn, hsirn evn zuha andin em berbi sinoran ve birin. Min j, Tengezar Marn bi ahengek ji dil bilrek diherik, bi mp3, term Diyonisus gihand nik zeus p melodiya ev li efsaneyn gund xwe rokn kevnar vegerandin. Remezan sa ji felsefa jiyan livirwirmayn sirdn xwe vehnan. Xanima rzdar Yildiz akar, bi pexaneyn xwe, em, berbi Amed ve birin srih w li me gerand. Hefz, ku Qamilo  di dil xwe de hilgirtib, flan xwe, li tariya xewnerojkn me belavkirin bendewar deziyn piyan b. Gelo ev bi daw hat..?  Na. li yektiya nivseran, xunaf evnemn hevnasn lvn hv avlirmayna me rakire semayeke Laliiyane, d li ber ipikn mey, me duayn var xwendin berbi 9.11.06an ve.
 
Festvala Duhok ya rewenbr 2, bi bizava desteya rvebir alkar pitevaniya hem dezgehn hukum rewenbr ragehandin ji TV, Radiyo rojname kovar, iyan cemawerek bi j amade bikin ew j bedar di guft goyan de bike. Ev ne ten roja yek b, bel li her s rojn festval j, belge bo w hind j ew hevpeyivn avpkeftinn di radiyo TViyan de b.
Di panala diwem de, roja diwem, jivan di gel s babetan b, hevoksaziya kurd avakirina w, ji hla mamoste Rezo Os, ku w dema j re terxankir bi zanist li ser babet axift, asteng, sedem areser diyarkirin. Mijara diwem, ji hla Tengezar Marn ve b, ku li ser ziman hizir b. Ev herd regezn pkve girday, mijar dest bi pirs kir bi pirs bi daw hat. Bo nimne: Bo i em pirsan dikin? Pirs, bi xwe ne teqezkirineke, ji kmsdwergirtin , an j, rexnelgirtine li hi me? Encam ziman hizir dinivse pirsa her giring di babet de ev b: Berbendkirin nebikaranna, zimanek, zaraveyek, devokek, ne kutin an j jinavbirina nasnameya xelkn bi wan ziman, zarave an j devokan dipeyivin?
 
Babeta siyem di panala spda 9.11an de, ya nivskar wergr Mustefa Aydogan b, ku rzdar li ser xelata Nobel, wesiyetnameya w egern wergirtina nivskar Turk Orhan Pamuk ji xelata torey ya 2006an, ku rzdar Aydogan pirtka w ya Nav min Sor e ber 5 salan wergerandib bo kurd nivskar roman Orhan Pamuk, ev werger bo kurd rmeteke mezin bo xwe dtib. Di dawiy de, tbn guftgoyeke kurt li ser babetan b. Nivskar helbestvana kurd Dila Ysiv, bi rkpk birvebir. Di pey bhinvedaneke kurt de, panala 4an dest p kir dora pexaneya kurd hat s nivskarn rzdar bi s babetn cuda bedar semposiyom bn. Nivskar Sebr Silvan, di derbara romana kurd li devera Badnan peyiv, tbn rexneyn j ann zimn. Nivskar roman nivs Bilcan, hja Perwz Chan, li ser serboriya nivsna romana xwe ya Bilcan bi zimanek torey kurd bilind peyiv.

Hja Perwz bi w zar xwe y xwe bala hem guhdran kiand. Bi rast j, mirov dikare romana hja Perwz wek romaneke pir nirx, ku jiyana kurdan ya kevin aniye ber avan, b ku ji br bike, ku hn ew nexweiyn ber ji nehevgirtin, hevnepejirandin hene, dibin asteng li pber serkeftin pdena kurdan. Ev roman bo Antropologan batirn belgename ye, ku p kurdan struktra himendiya wan binasin. roknivs kurd, Enwer Karahan, em berbi bakur bakur de birin serborn xwe y nivsn, di gel kesern di dil de may bo me vehnan. Serphatiya rzdar Enwer bi xwe romaneke nenivs ye. roknivsa kurd, Serfiraz Neqebend, rvira panal, dikarb,bi hem pvanan bibe rvebireke bi qalte.
 
Panala 4an, pit nvero, dsan bi s babetn jiyawaz ji hla Ehmed Huseyn, ji diaspora, Smn ay, ji rojhilata Kurdistan Receb Dildar, ji bakur Kurdistan.

 

Helbestvan Ehmed Huseyn, di babeta xwe de, Rola sinoran di dabekirina hest peyvan de  bal kiande, li ser berbendkirina ziman dayk neperwerdebn bi w ziman. Herweha li ser perwerdekirina bi sstematk, bi ziman dagrkeran, axift wek nimne got: Eger em magantk bnin, fermanek bidin, bibjin, hertita  ne bi kurd ji ser mirov kurd bikine, d bibnin, ku w hem tit bte der titek di ser w de namne  xwed me biparze. Helbestvana lurk ya dengxwe, Smn, ku mijara w li ser iira goran, janrk , behsa helbesta stiran kir end nimne ji helbestn xwe xwendin, ku bne stiran ji hla hinek hunermendan ve hatine stirandin.

 

Nivskar Receb Dildar, di mijara xwe de, li ser efsaneyn Amed Zemblfiro kire nimneya lkolna xwe. Di destpk de, rzdar Receb, ji hla brdoz ve, li ser termenologiya Efsan axift li gor nrn dtinn  xwe irovekir.

 

Pit bidawhatina semposiyom hindek rawestan, ji ber bedarbna rzdar Nrvan Barzan, nivskar rvebir Dr. Arif Hto, dergeh danstendin vekir nrnn cudacuda diyar bn. Di eva diwem ya xwendina helbest de, end helbestvan nivskarn helbest, bedar helbestxwendin bn. Helbestxwendin, bi xwendina helbestvan pmerge, Hesen Nr, dest p kir, Helbestvan hja Qadir Qaax, helbestn xwe y welatperwer gelek bi wrekiyane, li dij Teror pk kirin. Rzdar Necb Balay, bi pgotineke helbest ji xanima w Semra, helbesta xwe xwend. Helbestvana rojavay Kurdistan, Dila Ysiv,  ku li Silmaniy dij, bi wan wneyn xwe, ku ne mna ziman u kes ne, helbestn xwe pk kirin. Saman Mewld, helbestvan bi tiwana, bi dengek zz helbesta xwe ya bi zaravey kurmanciya jrn xwend. Hja Xemcivn, end kurte helbestn xwe bi deng xwe y mell xwendin. Selwa Gul, ya ji ber dergeh derya Goteburg hatib, peyvn xwe yn ji cergn dntiy hatibn ristin, vehnan bi dengek zelal xwend. Trfa Dosk, Heyran xerb brkirina Hoeng, ji hinav zimanek rojane, sade, l taybet an der bi me da pejirandin, belk em bendewar deng w bn, ku bi stiran bibje, l mixabin, ew hv b keser di dil gelekan ji guhdran de, bi taybet yn deng w bihstine. L bi hatina Hunermend helbest Ferhad Icmo, ji rojavay Kurdistan derketina w ser bult, dest dil hevgirtin. Ferhad bi helbestn mobile, dikarb z cih xwe di dil guhdran de bike bi taybet dema helbesta xwe ya bj in bi jin got: jna b jin, ne tu jne, jna bi jin, zindanek mezin e. V helbest cih xwe di guh her guhdrek zilam de  kir, l pkkera program  inar ew ji Ferhad re nehit helbestek, ku mit rexne b li mran re deq w ne li bra min e diyar Ferhad kir.

 

Arjen Ar,  ku yek ji wan helbestvann, di gel Rojen Barnas Berken Bereh, roleke wan mezin di pdebirina helbesta moderin ya bakur de heye, mvan daw y eva helbest ya diwem b.

 

Nivskar helbestvan Emna Zikr, bi kar rvebirina panala 5an rab, nivskarn ku bedar semposiyom, yek bi yek vexwendin cih wan li ser mz.
roknivs kurd, Enwer Mihemed  Tahir, ku yek ji pengn roknivsn ye, ne ten li herma Badnan, belk li her ar pareyn Kurdistan. Rzdar got: ne pir ciwan e, ku nivskar li ser berhemn xwe bipeyive, lewra j bi w giran b bi ziman EW ew serphatiya xwe ya dirj gra. Ew serphat bi xwe weyek ji wey roknivsn b.

 

Xanim Zeyneb Ysiv, -bi destmalek hate ser mz, ji ber ku rjma Melayan li ran r nadin, jinan li dervey snor j, ku b desmal derkevin- babeta xwe ya li ser bardox roknivsn rok li rojhilata Kurdistan kir. Xanim Zeybeb, bi zrek jixwebawer, mijara xwe bi rve bir guhdran hest kir, ku li hember wan nivskareke xwed iyan rnitiye. Romannivs roknivs kurdistan Helm Ysiv, gazind ji pkanna  Γ
Li pit panav xwe kir. Helm j mna Enwer, got pir zor e, mirov behsa xwe bike. Ew li ser astengn civak siyas yn hatin pber w, rawestiya, ji dema pirtka w ya zilam avis, bi ziman ereb  hatib weandin.

 

Ev asteng zehmet bi xwe romanek b Helm leheng w b, di gel ku hindek ji bedaran nerazbna xwe ji w wey vegotin diyar kirin.
Li v panal, pir pirs guftgo hatin kirin bi wan panal dewlemend b.
 
Panala 6an, ku ya daw b, bedarn w j ev bn:
Nivskar helbestvan Mistefa Selm: Helbesta moderin. Binah rehend
Dr. Dilad El Silman: Rexneya edeb kurd, berew kve. Helbestvan Nac Taha Berwar, ev panal bi rve bir her yek ji panalvanan, di dema ji bo wan hatib terxankirin, behsa babet mijara xwe kirin.

 

Rzdar Selm, behs rexneya edeb ya postmodernzim, di hla helbest de kir vegeriya li ser helbesta kurd tbniyn xwe ann ziman.
 
Rzdaran ji ktiya nivser kurd-Duhok, ferzenda bhinvedan nedan dest bi r resmn bi dumahanna festval kirin. Nivskar Mihemed Ebdela, cgir serok ktiya nivskarn kurd-Duhok, peyama dumahiy xwend beyannameya daw ya festval hate belavkirin.
Ji xwe kurd, festvaln xwe bi helbest dest p dikin bi helbest bi daw tnin, li vir j ne cuda b.

 

Di destpka helbestxwendin, helbestvan bi iyan, Hizirvan, helbesta xwe ya mit wneyn helbest hilgir zimanek helbest bi hz xwend b cih razbna hijmareke mezin ji cemawer. Fatma Savc, bi deng xwe y mell, bi zimanek kurd pet, mit keser, mit , rewa bakur dil derbas dil guh guhdran kir. Rojnamevan helbestvan Amr Find, parey n ji helbesteke bi daw nehat xwend Zana Xell, deng Hewlr, deng ehd Mihd Xonaw helbestvan nemir Enwer Mesf bi me re parvekir. emal Akrey, peyvn xwe nijinandibn, p helbesta xwe vehnab, em li hember helbestek indazciwan r bi r bn. Emna Zikr, ji pirsgirkn li hember jina kurd, cerg helbesta xwe xemiland bi evneke mit xewin pk giyan me kir. Dilyar Drik, ji driy hat havbna xwe di xemla helbestek de diyar festval kir, Jaro Duhok, Ebdulrehman Bamern j helbestn xwe xwendin.
Bguman karek weha bi nirx, weha pir weha hja, d hviya me hemiyan be ku berdewam bibe. Ez j d daxwaza rzdar avdr festval rzdar Temer Remezan, parzger Duhok dubare bikim, ku roja daw de, mvann ji dervey Kurdistan vexwendibn def xwe, got: .., ez hvdar im, ku ev festvaln weha kartkirineke postv li and kultra kurd bike, her yek ji me titek ji xwe re j bibe, l nebe, ku va festval b ..
Hvdar im, ku berhemn v festval hem bibin belgename, bo nifn li pey me bn, daku bizanibin, ka i heb i bye lkolnn hja li ser van qunaxan pk bn.
 
Pniyar: 
  1.  
    Damezirandina komteyek ji ktiya Nivskaran, hunermendan ragehandin.
  2.  
    Destnankirina mijar babetn sereke yn festval
  3.  
    Destnankirina nav bedarn pispor li gor babetan.
  4.  
    Kesek b babeteke nivsk derbas programa festval nebe.
  5.  
    Wergirtina babetan ber 3 mehan ji festval dana w bo grpeke Jur taybt, bo erkirin an j nakirin.
  6.  
    Belavkirina bedaran li ser grpan avakirina Workshopan.
  7.  
    Berhemn festval1e wek pirtk bne apkirin.
  8.  
    Arvkirina dgtal, ji festval re. DVD
  9.  
    Hijmara bedaran km be bi pileya zanist bilind be.
  10.  
    Atmosfreke taybet ji helbestxwendin re bte avakirin. Mzk, Ron
  11.  
    Di evek ji evn festval de, anoyeke kurd, an j flmek kurd pk bibe.
  12.  
    Festval bi pengehn huner mzk tte xemilandin.
Dibe ku hindek bedar bbin navn wan di nav program de nehatibe, me j li vir nenay, bila li me negrin bibihurinTa Festvaleke din bi rewtir , li Duhoka rengn destn yn di ber v festval de westiyay keda wan ketiy, xwe be.
 
Hannover, Elmaniya, 26.11.06
Tengezar Marn

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org