Friedrich Nietzsche

Amadekirin û wergerandina Tengezarê Marînî

Mixabin naziyan felsefa  Nietzsche bo berjewendiyên xwe bi kar anîn û polîtîzekirin, lê rexneyên wî ên zelal li dijî nijadperestiyê, anti-semîtîzmê û biyologiyê bi zanebûn bêguhdan kirin û binax kirin. Nivîsên Nietzsche kartêkirineke mezin li gelek nivîskar û torevaên elmanî ên moderin kiriye mîna Rainer Maria Rilke, Robert Musil, Hermann Broch, Stefan Zweig, Thomas Mann, Hermann Hesse, Karl Kraus û Gottfried Benn, herweha li tore û felsefeya ferensiyan kir û bi taybetî li Michel Foucault û Jacques Derrida kir. Felsefa Nitsche li ser rastî û derewan, xêr û şer, reş û spî, di çarçewa sincê de, belavbû û bi taybetî di pirtûka wî de (Also sprach Zarathustra=weha Zerdeşt peyivî) de. di Psychologiyê de jî bandora Nietzsche li Sigmund Freud, Ludwig Klages û Carl Gustav Jung bû. Li hember wê jî pir ramiyar û zane li dijî Nitsche û behweriyên wî hebûn mîna Karl Jaspers, Martin Heidegger, Martin Buber, Paul Tillich, Albert Camus û Jean-Paul Sartre. Wan di nivîsên xwe de, rexneyên tund li Nitsche girtine. Nitsche, di cîhana navnetewî de, wek fîlosofekî hatiye naskirin, lê wek helbestvan,  kêm li derveyî Elmaniya behsa wî bûye. Li vir dixwazim çend helbestên wî wergerênim bo zimanê kurdî û hêvîdar im hêleke din ji jiyana Nitsche bo xênerên kurmanciya şirîn bête naskirin. Hêjayî peyivê ye jî, ko helbestên wî pirr bi raman û bi giyan ve girêdayî ne.

http://www.lettern.de/spniet4.htm

 Tenêtî

Bangildan dike qîqeqîq
û vizviza firra xwe berbi bajêr ve dibe:
nêzîk, dê diyar bibe, -
ê ko cihûwarê wî hebe, baş e!
niha tu repp dibî,
axx, tu li şûn xwe dinerî, ji kengî ve!!
tu şêt î!
ji ber zivistanê bi dinyayê dikevî?

Cîhan- dergehek e
li hezar beyebanên ker û sar vedibe!
kî zirar kir,
te çi zirar kir, kesekî ranewestîne.

Niha tu çilmisiyî,
bo zivistanê kambaxkirina geriyanê,
li dumanê,
ji dêvla ko li asîmanekî sar bigere.

Firrîn, balinde, çirçir
Sitrana xwe di awaza balindeyê beyebanê de! -
veşêre, ehmeq,
Dilê xwe ê bi xwîn jî di bûz û henekpêkirinê de!

Banigildan bangdide
vizviza firra xwe berbi bajêr ve dibe:
nêzîk dê diyar be, -
nalîna welatekî biçûkî heyî ye!

Çi mirov e?
ev marên xwe dikin kofendîl, çicaran vehesînê nabînin,
jiber tim li geriyanê ne, li xenîmeyan li vê dinyayê.

Venedig

li ser pirrê rawestiya bû,
ez di qehweyiya şevê de ecemî bûm.
ji dûr ve dengê sitranê dihat:
kaniyên bi çilpikên zêrîn,
li ser rêyeke lerzok.
qeyik, şewq, mûzîk -
isfinceke serxweş derveyî berbangê....
têla giyanê min lêxist,
ji xwe re nehwirand, xwe di tariyê de peland,
nehwirandineke,
lerzok di giyanekî hemereng de.
kesekî li wî guhdarî dikir?.....

Bo Goethe
Neçûn bi tenê wekhevî ye!
xwedayê tengijî,
helbestvanekî şermîn e

felek- çerx , dewran,
nîşanan xetxetî dikin:
şerpezetî – nav lê dike- lîstik....

oqyanos - yarî, mîrzedarî,
hebûn û nebûnê têkel dikin: -
ezelî - şêtiyê
li nav hev dixe!...

Giyanên nediyar

Giyanên nepenî
ez im kerba bi hêrz.
şanaziyên te tev, cefapêkirin e,
pesindariya te tev keder û şerm e.

Jiber ne hevalbendê te me
xwe vedikêşêm,
jiber wê jî awirên te silavan li min dikin
jehrewî – daxiziya bêhêvîtiya şirîn.

Te dil heye bi germî ji min birevî
û difna min badî!
ev çav bêomîd digerin
bila ji nik min bi şaşî biçin

Deryayên nû

Li wir - dixwazim; bawerim
deryayê; xwe li ser şîn vekiriye

Bi fermandayînê
keştiya min digere.

Hertişt nûtir dibe û diçirse,
nîvarojê di dem û cihê xwe de dinive -
tenê çavê te – felaket e
bêdawîbûn li min binêre!

Du Pend

http://www.rogersite.ch/gedichte_anzeige.asp?Thema=Friedrich%20Nietzsche

1.

ev "mujdeya xweş" mir,  mîna ko jiya bû, wekî dersdarekî kiribû- ne ko "Mirovan tune bike", da diyar bike, ka mirov çi di jiyanê de heye. Serborî weha ye, kî mirovahiyê li şûn xwe dihêle.

2.

Di tevaya Psychologiya "Evangelium" de, zaraweyên guneh û seza diyar nabe; li hember wan peyva Lohn= perê mehane heye. "Guneh", dûrahiya di nêvbera xwedê û mirov de nehişt – wilo jî "mujdeya xweş". Rûhaniyet bi nav nabê, bi mercan ve nayê girêdan: Ew Realîteya mayî nîşan e, jibo axaftinê ... <> - guhertineke nû, ne îbadeteke nû ye ...