Kurt Tucholsky

9.1.1890 - 21.12.1935

 

Dema peyva Elmaniya t qad, mirov br li pir titan navan dike, hemen-hemen di hem cureyn jiyan de, ji Telefn, emendefer, ta bi amrn ap, ko guhertinn bingehn di jiyana mirovayetiy de peyda kirin. Ne ten wilo j, belk di war Felsefe, mzk, torey de j. Ma k ji me, Schopenhauer, Heydiger, Ntsche, Kant, Hegel, Karl Marx, Habirmas, Goethe, Schiller, Wilhelm Busch, Leibiniz, Thomas Mann, Heinrich Heine, Hermann Hesse,  Rilke, E.M.Remark, Heinrich Bll, Gnther Grass uhd.. nanas!

Bgoman pir navn din hene, ko roleke mezin di jiyana Komelgeha elman de lstine, yek ji wan nivskar, rojnamevan, satirist, helbestvan rexnegir torey anoy, Kurt Tucholsky ye.

Kurt Tucholsky, yek ji wan nivskarn elman, di destpka sedsala bstan de, yn her bi nav deng b, di rya nivsn xwe yn li ser pirtkn torey yn w dem dihatin weandin. Bo Nimne li ser Frans Kafka.

Berhemn Kurt Tucholsky, jeke wan taybet heye takenimne ye, ji ber :

1-     Nivskarek penaber b t pir asteng aloziyan di jiyana xwe de bb.

2-     Nivskarek, ko milet w j pir zor li ser destn naziyan dti b ew bi xwe pir caran ji ber sedemn neiyana derbirna br bonan, mecbr bb, ko di bin navn nepen de, babet, helbest, Satir tbniyn xwe binivse.

3-     Nivskarek rewenbr, pirlayane, alak b berhemn w yn dahn, ji azariyn w dihatine der.

Min bi xwe j ji ber van sedeman nzkbna nivsn w ji giyan min re, ew hilbijartiye, ko end nimne ji berhemn w wergernim, li ser ziman kurmanciya rn, bi hviya ko sde j bte wergirtin.

Sedemeke din heye, ko w j bi pdiv dizanim, ew j ew e, ko 2 nivskarn kurd yn hja (rgo Bkes Selm Berekat), hatin xelatkirin, bi w xelata li ser nav Kurt Tucholsky, ya her demek li Swd, didine nivskarek zorlby.

Kurt Tucholsky, di bin end navn Psydunym nepen de, gotar berhemn xwe dinivsn, ew j ev bnTheobald Tiger, Iganz Wrobel, peter Patner Kaspar Hauser.

Di 09.01.1890 de, li bajar Berlin , ji bavek cuhu, ko di bazirganiy de dixebit, hati b li ser ruy din.

Hn ji bikan dest bi nivsn kir di sala 1907an de,  berhemn xwe belvkiri bn.

Di sala 1909an de, dest bi xwendin mafnasiy( Jura ), li Berln Genf kir di sala 1915an xwendina xwe ya Doktor ( Promotion) bi daw an.

Di saln 1911an de, , helbest, rexneyn torey gotarn xwe di kovara Vorwrts, ko zimanhal SPDPartiya Sosiyal demoqrat li Elmaniya belav dikir.

Kurteromana xwe ya yekem, bi nav Rheinsberg-Einbilderbuch fr Veliebte= iyay Rhein- pirtka wneyan bo dilber di sala 1912an de belavkiri b.

Hezkirina Kurt Tucholsky, ji anoy re dibe dibe yek ji desteya rvebir y kovara Schaubhne di sala 1918an de, nav w t guherandin dibe Weltbhne= text anoya chan di sala 1926an de dibe sernivser efrdaktor w. Tucholsky r li ber rewenbrn eprew vedike kovar bi p ve dibin.

Tucholsky, di sala 1918an de, kovarek bi nav ULK derdixe di sala 1920an de, bi hevala xwe re, Else Weil re dizewice. Di w sal de, xwe tkil siyaset dike dibe endam partiya sosiyala demoqrata serbixwe (USPD)

 K. Tucholsky,  dibe bervedr(Avokat) Berliner Bankhaus di sala 1923an di w sal de, ew kebaniya xwe Else Weil hev berdidin. Kurt, bi v berdan pir iya rewa w ya dern nexwe dibe, ji ber w biryar dide derfet j bo w t, ko bi Pars li wir bibe peyamhinr 2 kovaran Weltbhne Vossischen. L Tucholsky di van herdu kovaran de, di bin navn nepen cuda de gotar nivsn xwe dinivse, li nasnameya xwe ya winda digere, bi taybet, pit guhertinn siyas civak, pey cenga chan yekem de, li Elmaniya.

 Kurt Tucholsky, careke din di sala 1924an de, xanim Mary Gerold, dike hevrya xwe bo cara diwemn dizewic

Pirtka Kurt ya bi nav (Pyrenrenbuch= Pirtka Pyrenr. Pyrenr= nav w xeleka iyayn di nvbera Ispaniya Firansa de ye. Pyrenr bi Ibr wateya= Nvkendav werdigire), di sala 1927an de diwene ev pirtk ne km gotarn w yn rexney satrn w, deng vedidin.

Di pey re pirtka xwe ya satrk ya bi nav Elmaniya di ser hem tit re ye!, digel end wneyan ji hla fotograf w dem y bi nav deng John Heartfield, diwen.

Pit v pirtk dijmin nehezn w pir dibin.

Derxistina v pirtk, b sedema koberiya di sala 1929an de bo Swd.  

Kurt  Tucholsky, li Swd j li ser berhemdariy berdewam dike romana xwe ya bi nav Schlo Gripsholm= dergeh Gripsholm, di sala 1931 de diwen.

Dema Hitler, desthilatdar xiste dest xwe, pirtkn Kurt  Tucholsky hem sotandin jina w xanim Gerold j dest j berda, dsan t nexweiyn dern b, l herdem xwendin vehesngeha w b.

Weha diyar b ko v car titek nikarb derdn w derman bike, lewra j di sala 1935an de, li bajar Hindas, li Swd, xwe kut rpelek ji drok mit bi behremendiy, mit ji mirovayetiy hate girtin daw l hat, l tev w jiyana kurt, ku 45 sal ten bn, kar berhemek pir hja bo mirovayetiy hit, ew berhemn ko laqirdiyn xwe bi hem reng zor zulm dikir, bi behweriyeke xurt digot bend wers kedxuriy kin e.