Ji weşanxaneya Do kitêbek Nû, kitêba Mîr Qasimlo, romana Giyanên Bahozî 

 Hüseyin Gündüz

 Pistî romana xwe ya yekemîn ya bi navê “Wêneyên Keserê”,  Mîr Qasimlo bi romana xwe ya duyem ya bi navê “Giyanên Bahozî” derket pêşberê kurmancîhezan.

Romana Mîr Qasimlo ku ji nav weşanxaneya Do derket, li ser hesretek ku dûv re ev hesret veguheziye evîneke dijwar, hatiye avakirin.  Qasimlo bi zimanê xwe yê taybet dest bi romanê kiriye. Hê di hevokên serî de hûn fêm dikin ku roman li ser êş û berêşên evîn û hezkirinê hatiye avakirin. Di herdu beşên serî de, Qasimlo hem bingeha romana xwe saz dike, hem sê lehengên romanê Zerî Dotmam, Artîn û Masyan bi me dide naskirin.  Di herdu beşên pêşî de, hûn xwe li gundekî serhedê, li şevbuhêriyekê de dibînin. Dîmenek şevbuheriyê yê ku li mala Mihemed û Xatûnê pêk hatiye, perçeyeke ji jiyana kurdan nîşanî me dide. Qasimlo piştî vegotina sebebên li hev kombûna civatê ya li mala Mihemed, dora gotinê dide civatê û dû re, binavkirina wî, “dibe axir zeman. Dê weledê xwe diavêje.” Axaftina di navbera Mihemed, Xatûn û gundiyan de pêk hatiye, hêjayî xwendinê ye. Di herdu beşên serî de, zimanê Qasimlo cih bi cih ozanî, cih bi cih gelerî û cih bi cih jî herêmî ye. Ji bo mînêkê, ev du hevokên ku ji beşa yekem li jêr in ev in: “...Ha gidî pismamê Mihemed ha. Ha gidî revrevko ha. Ha civkarê terikî ha. Heke em nebin li sergo û kulîn û nivînan, ne xwe hûn ê bimirin ji ber hesreta ji bihîstina kenên giyanfehş-şorî, xwarina ji hêkan û ji ramûsana lêv, pêsîr û singûberan.” Wê wiha got û bi tehereke rakêşerî çavên xwe kutan ser Mihemedê mêrê xwe... Di beşa sisiyan de, digel gelek xweşiyan, Qasimlo bi qalkirina şeva gerdekê ya Zerî Dotmam û Resul ku mêrê Zerî Dotamê yê ewil e, rastiyên veşartî bi xwendevanên xwe re, par dike. Qasimlo di vê beşê de,  mêrên kurd rexne dike. Ew dibêje, “merên kurd pir ji şeva ewil, ji rastiya jinê, ji karê qanûnê, seks û xweşiyên wî karî, fêm nake.” Di vê beşê de, ew dîsa tirsê dide alîkî û gelek pêşniyaran dike û dibêje “...Ey Ezîz û Ezîzeyên min, ligel van pêşniyaran min divê bêjim ku hewce nake hûn di şeva ewil de, bi karekî wiha rabin. Bihêlin ku bila şeva ewil, şeva we ya bihevşabûnê be. Ji bîr nekin ku bihevşabûn kakila karê şevê ye. Bêyî wê, ew kar tehm nade û mîna xwarineke bê xwê ye. Ji zewqê dûr e...”

Qasimlo di beşa çaran de ziman guhertiye.  Zimanê her çar beşên dawî, zimanekî  zêde edebî û bilind e. Ew dibêje “Ez bi gor asta lehengan ziman dibijêrim” Di beşa çaran de, ew bi vegotineke herikbar behsa xortê esmer  dike. Di vegotinê de heyecanek pêk tîne... Bêyî ku navê wî bi lêv bike. Di berdewamiya vegotinê de, em  pê dihesin ku navê xort Artîn e. Piştî sî sal ji ser bûyîna Artîn re, Qasimlo di beşa çaran de Artîn tevli romanê dike. Diyalog û gotûbêjên li ser evîna Artîn û Zerî Dotmanê yên di navbera Artîn û Masyan de pêk hatine, xweşiyeke edebî li xweşiyên romanê zêde kiriye. Qasimlo Masyan wiha bi nav dike: “Ew tiredînê serserî pir dişibe min” û lê zêde dike, “Masyan evîndarekî yekta ye… Yek ji wan lehengên wêrekdar ê ji serêxweçûyî ye…. Gelek zêde hestiyar e... Cegerdarekî bêtirs û pêşrevekî  karwanê evîndara ye… Lê ew digel van rastî û peytandina wêrekdariya xwe ya di peyreviya evînê de, ewqas jî dil bi kul û keser e… Di vê mijarê de, gelek pijiyayî û xwedî tecrube ye… Ji naskirina rûyê evîndaran re, pispor e… Ew bi xwe jî evîndarekî mezin e û di eynê wextê de, yek ji barkêşekên êş û keserên evînê ye…”

Di romana Qasimlo de, mijara esasî evîn be jî, lê wî qîma xwe bi vê mijarê nehaniye û bi doralî li ser mijarên têkildarî hezkirin û evînê ye, sekinî ye. Hêlek din a ku roman herikandiye û xweş kiriye jî, bêtirsiya nivîskar e. Qasimlo xwe sansur nekiriye. Peşî li pênûsa xwe berdaye. Ew dibejê, “pênûsa min dixwest lêvên gelek mijarên dayika jiyanê ye, maç bikira. Min jî nexwest ez pênusa xwe bişkênim. Min rê dayê, ew jî jiya. Ew bû mêvanê singûberê hezkirin û sedemê tekçûyîna evîn û hezkirina ji insan.”

Balkêşiya herî mezin ya di pirtukê de, mirina Artîn û piştî mirina wî ye. Mirina Artîn dil û ceger li mirova disote. Gotinên wî yên dawî yên derbarî dayika xwe, birayê xwe yê “Bisar”, jina kurd û Zerî Dotmamê de, beden li insan dicemidîne.

Piştî sêzdeh sal ji ser mirina Artîn re, Qasimlo xwendevanên xwe dide kêleka xwe û berê xwe dide goristana ku Artîn lê hatiye veşartin. Dîmenên li goristanê, ziman û mijarên ku di vê beşê de hatiye bikaranîn, diyalogên di navbere Artîn û Zeriyê de, tevlibûna Masyan û dû re…  giranhibaya romanê radixe ber çavan.

Gelek hêlên din ên dê pêşî li nîqaşan veke, di romana Mîr Qasimlo ya bi navê “Giyanên Bahozî” de, tên dîtin. Romana Mîr Qasimlo ji heft beşan pêk tê.

Ji beşeke pirtûkê çend hevok.

“Êdî devê min bê diran in. Bi rastî jî, ez bi devê xwe yê bêdiran nikarim bi cûtin û bêhikarîkirina bêhna mirinê rabim. Bêguman e ku ev yek nîşana kutabûna heyamekê ye. Heyama cestî... Bêdengbûna cestî… Xwe gorîkirina cestî... Xatirxwestina cestî... Gelo kevokên min dê di kêliyên xatirxwestinê de, rûyê min maç nekin?

Lê ji bo ku pîrozbahiyên geşbar ên giyana min, bi çûyin û hatinên nû ve bêtir rengîn bibin,

Û ji bo ên ku bi veşartî, bi dîzî, di dilên xwe de, di ber derzûkên gotinên gîyanfilortî de ji min hez dikin, bikaribin rûpêşên ku kişandinin ser rûyê xwe daxînin û bi rastîya xwe ve derkevin pêşberî min,

Û ji bo ku dengê melayê ku rojê pênc caran kilamekê distrê nebe şirîkê awazkariya min,

Û ji bo ku doşînkarên min karibin bi hesayî, hingiv, şêrînahî, gûz, meywa, xwarin û berxwarin û berhemên ku di gorziyên giyana min de veşartîne bidoşin û bi doşînê re, lewhayên evînbar pêk bînin û wan bi dilşewatî pêskêşî gerdûna hezkaran bikin,

Û ji bo ku hesreta min her di asta xwe ya yezdanî de bimîne,

Û ji bo ajalê ku di nava min de dinive nebe pêşrevê giyana min a hezkar,

Û ji bo ku kerê min nezire û nebe sedemê aciziya hevdil û hezkirên min ên veşartî, ez ala xwestpariyê ya di warê cestî de, ji bo ruhistinê radikim.

Û ez ji dîl ketina xwe ya cestî re, nana nakim.

Û ez mirina cestî, bi kenên aîdê malbata evînê pêşwazî dikim, ey giyandarno!

Tu bi xêr hatî, ey mirina ku dê ji birînên min ên cestî re bibe derman. Lê ez bi giyana xwe li vir im, li wir im û li goristanê me. Ez li benda we me ku em li nivîngeha min a nû, bi hev re sitranên ku dê heyameke nû raber bike, bistrên. Min tika ye ku hûn li nivîngeha min a nû, şînê girê nedin, şînê negerînin. Lewra min şîna xwe kiriye. Ez bi têra xwe giriyame.” Zimanê dilê Artîn wiha got û piştî çend kêliyan,

“Ezîza min... Ezîzeyên min” Zimanê dil wiha got û gotina xwe kudand.“Min tika ji we heye ku hûn ji beşdarbûna daweta ku dê li goristanê saz bibe re, nana nekin. Ji kerema xwe re gava hûn hatin wê jî bi xwe re bînin....

Weşanên Do/ Stenbol/ Rûpel 445.

Mîr Qasimlo kî ye?

Mîr Qasimlo di mejûya 1980 de, li bajarê Mûşê, li navçeya Gimgimê hatiye dinê. Piştî heyameke kurt ji ser bûyîna wî re, bi tevî malbata xwe koçî Bursayê kirin. Qasimlo beyî ku derkeve derveyî welat, zêdeyî sê salan di kovara “Özgür Halk”ê de xebitî û li Stenbol, Bursa û Mersînê gerînkariya wê kovarê kir. Di Adara sala 2000 de, ji ber kurdbûna xwe neçar ma ku koçî Almanya  bike. Qasimlo ji sala 2000 vir ve, li Almanya  dijî.

                     Pirtûkên wî:

(“Wêneyên Keserê” Stenbol-Weşanên Perî, 2008)

“GIYANÊN BAHOZÎ:” romana wî ya duyem e.

çapkirin