Serdar BEDIRXAN

 

Kirmanck de kitabko erjaye:

BIN DARA VALRE DE

Kurmanck sorank ra dima leheya tewr girde ya kurdk leheya kirmanck (zazak) ya. Na lehe sey her dyan bnan zaf nnusyaya xo myan de wayr nuti sitandard nbya. Ma zan ke wendox nutox kirmanck tay . y ke est z zaf zor ndan xo ke ziwan xo we biwan binus. Kirmancan ra tay, sey kurdan ke ziwan xo ba nzan mentiq tirk qalan nan de hakim o, van "Kirmanck qm ma nkena. Ma nn fikr hssan xo bi aye fade bik. Gama ke ma wanen z, ma ziwan nutoxan ra fam nken. Her kes gorey dewa xo nuseno her kes xo ser yew alfabe uxulneno. Ma a mend ke ma kam dima r."
Tay z van "Kirmanck leheya moderne sitandardbyaya nya. Kes ke bi na lehe qal ken z yewbnan ra fam nken."

Roan Lezgn bi kitab xoy hkayeyan "Bin Dara Valre de" de, seke cewab n heme fikran xeletan bido nan p biko. No kitab nawneno ke kirmanck reyde z kes (k) no yan modernan binuso. Kirmanck qm kes kena ke kes p hss fikran xo, hes watian xo, derd kulan xo bi awayko tewr we fade biko.

Roan Lezgn, n hkayeyan reyde nawneno ke kirmanck de z yew ziwano sitandardbyaye esto. unke hkayey ke nusyay, ziwan dewa xo reyde yan z ziwan yew mintiqa reyde ney, ziwank muterek reyde, forman tesbtkerdeyan ormey Grba Xebate ya Vatey reyde nusyay. Na grbe, semed sitandardbyay leheya kirmanck kombyayan virazena semed rastnuti kirmanck xebityna, forman muterekan ekuyan tesbt kena. Kitab Roan Lezgn reyde merdim fkyan erja na xebate z vneno.

"Bin Dara Valre de" namey kitab Roan Lezgn yo ke reya verne Weanxaney Apec zimistan 2002 de, Stokholm de ner kerdo. Weanxaney Vatey zimistan 2003 de newe ra sey apa dyine no kitabo erjaye weanayo resnayo snayoxan kirmanck.

No kitab het nutox ra tadyayo leheya kurmanck (kirdask) Weanxaney Elma (Elma Yayinlari) kurmanckya ey bi namey "Li Bin Dara Biy" wisar 2003 de, stanbul de weanayo. Gorey fikr mi, no kitab namzed aarnay ziwanan ewropayyan ziwanan bnan o ke edebyat ma temsl biko.

Kitab de des heb hkayey est. Hkaya verne Huzna wina dest pkena:
"Huzna vila sra wisar
Poro sya, giley sey mar
Qama derge, bejna bar
Ax yeman to Huznay.

No sewto sote, janko teze, na saf, myan cgerka pake ra vejyn koyan ra bn vila..."

Gelo na Huzna kam a? Yew knaya qurbanbyaya yan z sembola welat nutox ya?

Yew helmo ke boya eq, snay mehznye ey ra yena; bi yew ziwano rn rn nusyayo. Tena na hkaye de ney, heme desine de z sera-ser no ziwano edeb yo rn rn esto. Rasta ey, merdim ziwan Roan Lezgn ra mird nbeno. Heme hkayey bi ziwanko edeb zaf delal nusyay het estetk ra z zaf hol . Ziwan Roan Lezgn de wina aheng melod esta ke kes ey ra veng irrya awa koyan enaweno, wina lrzmko teb tede esto ke merdim wendi ey ra mird nbeno. Ziwanko herikyaye, rn bi rtm; ziwanko newe. Het xeyal, metafor, dyom bi taybet z het ekuyan ra ziwanko zaf zengn o.
No kitab, yew rey wendi nyo. Mi bi xo di rey wend. panc hkayey vern y ke ver kovara Vatey de vejyayb, mi panc rey wendb herhal ez do hema zaf rey z biwan. Ziwan nutox sey awka zelale herikyno. Teswr ey zaf xurt . Hkayeya dyine de Hes Puskul wina teswr keno:

"Hes ame. Errrik! Ez i vnena heww? Myan koyan de, o gelyo xor de, citey elwar syay xas y Dyarbekir ser qonderan zincetujan beriqnayan de day xo ra. Myka sip a birsmne myaney xo ra, ser elwaran de pita; myane kerdo bar. Cor de legko kewe gocagin ser lig eqer de dayo xo ra. Her di kalekan ra puskul rengn ilabend tork helqetn. Van semed xatir n puskulan ilabend ey byo ke namey ey byo Heso Puskul." (r. 12)
cr ra z vano:

"La xora veyweyo ke kney tede nb Hes r i veywe yo! an keno ke def xo bidirno, zirna fek Presin de bya lale. Kney till veng dan Hes byo har" (r. 13)

Kitab hkayeyan Roan Lezgn "Bin Dara Valre de" serra 2002 de xelata edebyat ya Weanxaney Apec z girewta. Na reya vern a ke Weanxaney Apec xelatk dano kitabk kirmanck. Derheq na xelate de wayr Weanxaney Apec Al ft wina vano:

"Ma bi zanay qedr qymet nutoxan xo serfraz ben wazen bid zanay ke xebata hca, yena teqdrkerdi."
dima ra wina dewam keno: 

"Demeyo ke eser edeb bi leheya kirmanck binusy, hem ziwan xurt beno hem zaf y vindbyay ra xelisyen hem z edebyat kurdk hna pt (zengn) beno."

"... seba ke hkayey Roan het edeb ra xurt pt . Hss heskerdena kurdan we fade ken. Heto bn ra, leheya kirmanck (zazak) de hkayey zaf km nusyay Roan bi hkayeyan xo beno numneyka bae, bi n hkayeyan edebyat kurdk r xizmet keno." (Vate, nr. 19, s. 17-19)"

Ez hna ver leheya ma de qet rat n tewir kitab nameya.
Qapax kitab, Al Haydar Guden bi eklko hol virato.

Tirkya de nerbyay n kitab yko zaf muhm o. Weanyay kitaban wina qalteyinan maj pirestj weanxaney ser o z tesrko musbet keno. No kitab mela (boka) weanxaney r bibo wesleyka xeyrne ez zana ke Denz Gunduz z bi eq keyf n kitab erjayey ser o xebityayo ke Weanxaney Vatey Tirkya de cay xo bigro.


Ez nutey xo bi n di paragrafan tewr peynan "Bin Dara Valre de" biqedna:
"N jan ke ma ancen, n jan ke ma zerr ra xo teslm nan kerdo, sen vera ma de agren suknetka inas aram-aram ro ma pyen. btalih seke teqdr Homay bo, seke bapran ma ra mrat bimano ma r, wina zerr ra ende z delal, myan arey ma de neqeyaya. Azad z sey yaryka orse didanan xo ro ma be kena helbet ma tim bakr , vera her qewimyay heyat xo de.

ke ver heme vr ma ra in z merdey ma y..." (r. 72)

Not:
Adresawati:
WeanVatey/VateYayinlari
Katip Mustafa elebi Mah.Tel Sok. No: 18 Kat: 3 Beyolu / stanbul 

Tel: 0 212 - 244 94 14 

E-posta: kovaravate@yahoo.com

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org