exsiyeta Efsanew ya gel ek, dost gel Kurd 80. saliya xwe proz kir

 

Dr. Yekta Geylan

 

 

axsiyeta efsanew ya gel ek Prof.Dr.Venek Shilhan roja 17.2.2007 de di nav mal, malbat hevaln xwe yn gelek nzk de 80. saliya xwe proz kir.

Venek Shilhan ku di esl xwe de hesinvan b, di dema er chan y duyemn de li dij fazma Alman, ku welat w ekoslovakya dagr kirib, er kir.

Pit er cihan, ew ji bo xwendin die Sovyet. Li wir, li zanngeh be aboriy dixwne. Pit vegera xwe, di ware aboriy de xebata xwe domand b ciwantirn rektor zanngaha navdar ya aboriy li ekoslovakya, ku di dine de nav daye.

Di eyn dem de di nav rzn partiya komunsta ekoslovakya de kar kir b ciwantirn endam poltburoya partiy.

Di saln 60. de dest bi rexnekirina serekatiya partiya xwe kir; ber her tit ji ber sedemn aboriy.

Y ku serokatiya teorisyenn Bihara Prag di sala 1968-an de dikir ew bi xwe b. Li hember korupsiyon, hember brjiwaziya SOR, hember maslehetperweriya endamn partiya komnst a w dem, hember b perspektiviya aboriya merkez-dewlet ya w dem bi tund rawestiya.

Venek Shilhan tim li hember kaptalizm b. L dizanb ku sstema aboriya welatn sosiyalst w rojek - z yan dereng, tk bie.

W pwstiya guhartinn abor di nav sstema sosyalst de diparast pniyarn xwe diandin Komekom.

Di v nav de kea w felc dibe, xanima wi ro Dr.Libue Shilhanova dibe werem.

Ew endam poltbroya Partiya Komnst e, navdartirn abornas welat xwe ye,  l bi malbat bi 3 zarokn xwe re di maleke mutevaz 85 metre kare de dijn.

Di roja 21.8.1968-an de lekern Pakta Warsovay dikevin ekoslovakya, endamn poltbroya Partiya Komnsta ekoslovakyay digirin direvnin Moskovay. Y ku nay girtin xwe vediere Venek Shilhan e.

Venek Shilhan di rojn ku bi sedhezaran lekern pakta Warsovay li ekoslovakyay de ne sekrokatiya Partiya Komnst li Moskova ye, bi diz kongreya partiya xwe edike. Di v kongreya gelek demokratk l diz  de ji ber ku lekern Pakta Warsovay her tit kontrol dikirin wek sekreter Partiya Komnsta ekoslovakyay t hilbijartin. 

Yekemn kar ku wek sekreter Partiy dike, ltmatom dine Moskovay dibje, ger hn endamn Poltbroya Partiya me azad nekin, nenin welate me, ger ji keseki ji wan re titk bibe, em ta daw er we li vir bikin.

Wan joran heger Venek Shilhan aiyeke bik bikira, w bi dehhezaran kes bihatana kutin. Ji ber ko lekern ek hn xwe teslm nekiribn li hviya destr bn.  Bi dehhezaran atxwaz ji ar aliyn din hatibn ku bi can xwe gel ekoslovak daxwazn wan biparzin.

Venek Shilhan bi zrek Sovyet mecbr kir, ku endamn Poltbroya partiya komnsta ekoslovakyay bi saxi selamet vegerne welat wan. V bohrana(krza) mezin 3 hefteyan dom kir; ev bohrana ku dikarbu bibe sedema wrankirina seranser ekoslovakyey.

Endamn Poltbroy vedigerin. L li gor nzam destr sekreter git di ne Dubek e. L V. Shilhan e. V.Shilhan ji hevaln xwe re dibje: NA. Em ne kesn ku ji hilbijartineke demokrat derketibin, hatine hilbijartin. Em ji hilbijartina kirz derketin bn berpirsiyar Partiy.

L di v nav de V. Shilhan ji Dubek populartir e, bi ser de j ew ek e Dubek Slovak e.

Dsa j maqama Sekretariya git ya Partiy teslm Dubek dike. Hinek droknas v yek wek mezintirn aiya V. Shilhan nan didin.

Wek t zann, Dubek kesek gelek nerm b qerar b, w pit demek xwe teslme Sowyetan kir dev ji partiya xwe berda.

Te gotin, ku ger Shilhan di cih xwe de bimaya, w Sowyet ji ekoslovakyay derxistana. Konjuktura Ewropa dinyay ya wan salan musait b ku serbikeve.

Pit ku hukim dikeve destn xulamoken Sovyet, Shilhan j ji Poltbroy t avtin b hilbijartin , zarokn w, ku yek felc bb, ji dibistanan tn derxistin, xanima w ji kar t derxistin. Dawiya daw wan ji Prag j derdixin. Bi malbat diin 35 km nzk bajer Prag li hermeke iyayan, di nav wan kendalan de ikeftek peyda dikin li wir dijn. Shilhan bi destn xwe ikeft mezin fireh dike. Bi tonan ax tne datne ser keviran, ku baxeyek bike. Ew dike j zarokn xwe b fk b xwarin nahle..

Bi ser de j di sala 1977-an de bi V.Havel hinekn din re saziya arta 77 ava dike. Yek ji 3 serokn v saziya muxalafet dibe jina wi Dr.Libue Shilhanova. Libuse Shilhanova t girtin. Venek Shilhan bi s zarokn xwe ve er xwe li nav ikeftan didomne.

Ew ikeft ro ji al artektur, ji al estetk, ji al zolasiyon, li hember ritbet(lihm) wek mnakeke b hempa ji al pisporan de t hesap kirin.

Baxey w j wisa. Bi salan keviran dikole rya av dike; wek di dema Ynanistana kevnare de.

Pit orea Qedifeyan di sala 1990- de, ne ew, ne j xanima w ti meqamek dewlet qebl nakin. Xanima w Dr.Libue Shilhanova dibe seroka Helsinky Komite V.Havel w dem wek serokkomar ana erefe dide w. L V. Shilhan an j qebl nake.

Ew dibe Rektor Zanngeha Aboriy, ku ji sala 1969-an de j hatib avtin.

Di nav salek de Zanngeh reforme dike berdide, w teslm ciwanan dike.

Di ser w de avakirina xewnn w yn abor hene.

Hikumet bi cark de tevayn kargehn dewlet dide exsan. 95% kesn ku van kargehan distnin Privatisasiyon- di nav ed salan de dielnin; dibin flas.

V. Shilhan j Fabrkayek distne. Nav w Fabrikay PRECIOSA ye.

Ew tevaya xebatkarn kargeh dike irk; ji xwe re tu par nahle.

Di nav end salan de PRECIOSA dibe emparatoriyek. irketn welatn kaptalst  i dikin, bi Shilhan ser dernakevin.

Ji karn irket waqfek ava dikin. Ew waqif dibistanan navedn spor and vedike. Ji ar aliyn din pisporan tnin, ku ji zarokan re dersan bidin. Uhd.uhd.

PRECIOSA di nav chana kapitalst de b prensibn kapitalst bi ser dikeve. Yekemn irketa ek ku ji USA ta Emiratn Ereb, ji Spanya ta Moskov axn xwe vekiriye PRECIOSA ye.

Titn ku Venek Shilhan ji karbidestn welaten sosiyalst re di saln 60- de peniyar kirib , l nehatib qeblkirin bb sedema dagrkirina ekoslovakyay di sedsala 21- de pk hat. 

V.Shilhan da nandan, ku by kaptalizm j pdauyna abor, teknk, zanist(ilm), and wek git mirovayetiy mimkin e.

Venek Shilhan ikefta xwe kir Muze, ji nifn n re vekir, wek ana qabiliyeta mirov, wek ana serhildan.

Vegeriya mala xwe ya ber bi 85 metre kare.

Venek Shilhan ne di nav luks de ye. Ew hn roj 40 cixereyan dikine hn j keman roj 12 saetan bo ayend dahatya mirovatiye sere xwe, cane xwe dixulne.

Venek Shilhan ew merov e, ku Abdullrahman Qassemlu di zanngeha Abor da li hember rin partiya komnsta Iran TUDEH di saln 60- de diparast.

Dr.Qassemlo end roj beriya ku ehd bikeve, bi diz t Prag die dtina mamostey xwe V. Shilhan.

V. Shilhan j re soz dide, ku ger rejm li ekoslovakya were guhartin, w alkariya gel Kurd bikin.

end roj n de Qassemlo ehd dikeve

Yek ji hviyn v ervan mirovatiy ew e, ku rojek bikaribe here Kurdistan alkariya gel kurd mezlm, l mazbt serbilind bike.

 

Venek Shilhan dost mamostey min y 30 salan e, dost gel Kurd e. Ew b 80 sal.

Proz be.

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org