Tirkiye li Bar talan dike

 

Dr. Yekta Uzunoglu

 


Dr. Uzunoglu: Tit ku Tirkiye di war elektrik de dike talan e. ne ten di war elektrike de. Kurdistan, tene ji Silop bi kemas 220 MW / seet kehreb distne.


 

 

Ber niha li komara ek, li navenda PEN-, serok Charta 77, prof. Janouch, nivskara pirtk Jana Kluskova, gelek nivskar siyasetmedarn ek, heval dostn Dr. Yekta Uzunoglu gihitibn hevdu. Armanc danasna pirtkek b. Uzunoglu kurd e. Ew bi salan li ek maye, ji bo w welat xebatn hja kirine. Bi taybet ji al aboriy ve opa xwe pir al hitiye ji ber xebatn xwe rzdariya li hember w bilintir bye. Xebata Kluskova ya bi nav Yekya `Monte` Uzunoglu- Kurd ku ser w nay tewandin li ek, r ji niqan n re vekir. Ji ber ku Doktor Yekta li hember qenc fedekariyn xwe hatib girtin. Zindankirin. Spasiya ji bo xebatn w hatib jibrkirin.

 

 

Rewenbr nasdarn ek di kombn de ji dewlet lbornek ferm dixwestin. Pit kombn, berhema giranbha ya Kluskova ne ten li nav kiyan kurdan, l li devern din j b sedama balkiy. Niha ji bo ku pispor aboriy Dr.Uzunoglu ji nz ve b nasn, pirtk dibe bi alman. Em ji bo pirsn rojane bi Dr Yekta Uzunoglu re peyivn.

 

 

- Ji kerema xwe re hinek qala pirtka xwe ya ji bo serastkirina aboriya ek bike. Sedema girtina we i b?

Dr. Uzunoglu: Pit orea qedife di sala 1990- de ez vegeriyam komara ek. Bi hevaln xwe yen ber ku ek bn, w dem di hikumet de bn, me dest bi reformn abori kirin. We dem 100% di aboriy de dewlet heb. exs titek tuneb. apxaneya min dest bi weanen pirtkn ilm yn li ser aboriy kir. Min bi serokomare ro w dem serokwezr b ew bi xwe abornasek navdar e dest bi nivsandina pirtkeka w ya bi nav Perspektivn aboriya Komara ek kir. Bi me re 6 wezran j li ser v pirtk kar kir, nivsandin. Ev pirtk weka REHBERa

 

 

guhartinn abor b. Diviya hikmet li gor navaroka v pirtk reformn xwe bidomanda. L komunstn ber xwe di nava rojek de guhartin, bn mafya abor. Titn ku min dikir dixwest ku hikumet bike wan kesan nedihit. Ji aliy din, di w dem de waqfa ku min ava kirib sal bi dehan burs dida xwendekarn kurd, min bi rojane li ser rewa gele kurd di apameniya ek de bend didan weandin, carina bi zora dirav j. Ev yek j ne bi ya dil sefr Tirk wusa ji Hikmeta Tirkiy b.

Hikmeta tirk di dema Tansu iler de bi komunistn ber ku d bbn wek mafya bi hev re komployek pek ann min dan girtin. Komplo ji aliy wezr kar derve y ekoslovakyay Dr.Jaromin Johanes ve hatib organzekirin. Ew, reviya Tirkiy h j zdey 13 sal in li Enqer dij, nikare were vir. Tirk j w diparezin.Ku were vir were girtin. Girtina min hem, bi kr kesn ku nedixwestin guhartinn abor civak pk bn dihat hem j bi kr hikmeta Tirkiy. Idaname ev b: Dr.Yekta di roja 13.9.94- de li tirkek bi nav Gksel Otan di navbra 18:00-22:00 xistiye. Ew roj, di wan saetan da min bi mezintirn rketa inglz ya dermanan ku 91.000 karker w hene, bi nave BOOTS , li ba res belediya bajar Prag peymana aboriy mze dikir. Daw derket ku nav y Tirk ne ew e , bi pasaporta sexte hatiye ek nav w Grkan Gnen e, hikmeta Tirkiy w andiye vir ku min bikje. Ez, du sal nvan di heps de mam. Caran wek di pirtk de j hatiye nivisandin dixwestin min bikjin u hwd.uhd.

 

Hikmeta alman nifsa alman ann ta hucreya ku ez t de dimam, di hucr de ez bm hevwelatiy alman. Ev yek bi saya dehan birvebirn Almanya pek hat, ku heval min bn, weke malbata Heinrich Boll, wek niviskar navdar Gunther Wallraff uhwd. Ez nem Almanya, li vir mam min er xwe ji bo reformn abor, civak, hiqq emniyet domand. Di v nav de ji mafya tirk-ek 86 kes hatin mahkm kirin. Wezir karn hundur, y adalat, a aboriy ji min li ber rojnemevanan lebornn xwe xwestin. Serokkomare w dem Vaclav Havel j wusa. Ma serokomar ro ku w dem serokwezr b ji min leborna xwe bixwaze ana eref ya dewlet bide min. Xelata her mezin ji min re ji xwe hat dayn, ma ana eref.

- Hinek qala nivsevana pirtka xwe bike...

Dr. Uzunoglu: Niviskara pirtk Jana Klusakova navdengtirn nivskara Komara ek ye. Ta nuha jiyana serokomar Vaclav Klaus, jiyana wezr kar derva y ro binavdengtirin arstokrat Evropa Navin Mir Karel Schwarzenberg nivsandiye. Mr w J. Klusak, kur w Vit Klusak di din de nav dane.

 

- Gelek kesan ji serekomar xwest ku lborn wek dewlet ji te bixwaze, ne wisa?

Ne ten PEN a ek, l her wusa Saziya Charta 77 (Ku li vir ore kirib Vaclav Havel endam e), Saziya Helsink Komte, rektore Universta Charles (kevintirn universta v komar ye ), sedan birvebir, siyasetmedaran ve bi nameyn xwe ji serok komar xwestin ku ew wek serok dewlet ji min leborna xwe bixwaze ne wek exs. Wek exs ji xwe kir camr.

- ek kurdan awa dinasin? Pit pakta we ya abor awa nzk te dibin?

Dr. Uzunoglu: ek kurda bi Dr. Qasemlu bi min nas dikin. Ji ber w yek i ji wan ta nuha hatiye xwestin bo kurda, kirine. Yekemn car konsulxana dewleteka ewrop ku li Hewlr hat vekirin sala ber- konsolxana Komara ek b. Pit 16 salan ro her kes li vir dizane ku pneyarn ku min ji bo reformek abor dikir rast derketin. Titn ku min rexne dikir disa wusa.

 

- Em p hisiyan ku hn li bar Kurdistan bn. Ez dixwazim bi taybet bi te re li ser rewa aborya li herma Kurdistan`, `tkiliyn wan yn abor bi Tirkiy cnaran re` qise bikim, dtina te bistnim. L em d dtina we pa bi dirjay bistnin, belav bikin. Ten li ser enerjiya ji Tirkiy dihat wergirtin, rew awa b?

Dr. Uzunoglu: Tit ku Tirkiy di war elektrik de dike talan e. ne ten di war elektrike de. Kurdistan, tene ji Silop bi kemas 220 MW / seet kehreb distne. Roj dike 5280 MW/seet. Yani 5.280.000 kW/seet roj. Gor texmnan Tirkiye 1 kW / seet bi 0.40-0.50 sent emerk difroe Hikmeta Herma Kurdistan. Ger bi 0.40 sente j firotibe 5.280.000 kW/seet roje x 0.40 USD = 2.212.000-USD/ Roje. Sale her kem dike :2.212.000 x 365 = 770. 088. 000-USD

Bihay elektrik li USA ji sentralen nukleer 1.6 sent emerk b, di sala 2006 de. Li Avusturya 1.4 sent emerki b, ji santraln av. Li ek 3 sent emerk b, ji santralen termik (komir) 2.1 sent emerk b, ji santralen nukleer hwd. Em dikarin bi / maksmum / 5 6 sent emerk (sigortakirina sermaya bgane li Iraq hinek bihaye, masrafn amortzasiyon hwd) elektrik bidin ekirin ji bo Kurdistan. Di nav van 5-6 sentan de heq amortizasone santraln kehreb ji heye. Pit 5 salan ku santral xwe amortize kirin, bihay kehreb ji bo Kurdistan d bibe maksmun her zede 2 sentn emerk. Bi 6 sentan j be, ferq navbeyna elektrka ji Tirkiy ye y ku em bidin ekirin (6 sent x 5.280.000 kW / seet = 316.800 USD / roje). Ev li sal maxmum dike : 316.800 x 365 = 113.650.000-USD, Ferq kemani 660.000.000-USD e.

Bi ve ferq sal end zanngeh, endan nexwexane, pirtkxane dibistan li Kurdistan ava dibe? Ev tene mnanekek e. Wek git pwistiya Kurdistan kmani ji 2000 MW elektrik re heye.Yani deh qat e ku ji Silopi t stendin. Ferq ji deh qat e b guman, yani her kem 6.6 milyar USD zirara Kurdistana baur e/ b di qelemeki de. Gor v mnak d talana Kurdistan texmn bikin. Ji hezret Ibrahm ta nuha bingeha aboriye, sk e. ern malxirab tim li sedemen abor bune.Y ku mala gele me xera kiriye j sedemn abor ne.

 

 

Dr. Yekta Uzunoglu

Di 1953 de li Farqn hatiye diny. Di 1971- de ji bo xwendina bilind t fransay. Li wir ziman frans dixwne. Di 1973 de t Prag. Pit xwendina tendurustiy, dibe doktor di 1980  de di gel hejmarek doktor li Kurdistan dixebite. Pitre t Almanyay. Li wir di avakirina enstituya kurd li Pars enttuya kurd a Bonn de roln berbiav hildigre ser mil xwe. Pa vedigere Prag. Dr. Yekta di saxiya ehd nemir hja Evdirehman Qasimlo de j dersn abor werdigirt. Pa li ser makro ekonom xebit, li ser zaniyariya aboriy kr b. 1993 de li gel serekomar ek Veclav Klaus hejmarek ekonomstn wir, li ser bingeha berhema xwe bi nav ``Perspektvn Aboriya komara ek`` xebatn aboriy dikin. Ji ber komployek di sala 1994 de t girtin. Ew di sala1997 de azad dibe. Di sala 2006 de xelata Frantisek-Krigel wergirtiye. Dr. Yekta zewiciye, du zarokn w hene li Komara ek dij

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org