Dr. Zorab (Budapet-Bremen)

Hesp smbolzma hesp li Kurdistan chan

T zann, ku heta hezarsaliya 4. ber Zayn hesp terewilek (heyvanek) kv b. Bixudankirina hespan ne wek bixudankirina heyvann din b, ji ber ku mirov hespan ne ten ji bo bar
kiandin, l wusa j ji bo ceng spor (werz) bikar dian heta roja ro bikar dine. Hespn kv li Rojhilata Ewropay pirhejimar bn helbet li w der j bixudankirina wan destp bb. Pawextiy, hesp wek heyvaneke bixudankir li Rojavaya Ewropa j bela b. Bi d sedsaliyn bikaranna hespan ji bo abor eskeriy, smbolzma wan di and hner de j ava b. Hevberkirina v smbolzm li Kurdistan, Rojhilata Navn aristaniya Hindo-Ewrop dsa carek kevnariya welat me diselmne.
 

Ber Dema Navn

Zargotina Hindo-Ewrop bi ekere dike, ku hesp hem di jiyana herroj de cihek girng digirt, hem j veguhastinek ji xwezaya er ceng re an. Wusa, rzgirtina hespan di nav geln Slav (baprn Rsan, Ukraniyan, Poloniyan, Serban Bulgariyan) de, yn br bnn Hindo-Ewrop berdewam dikirin, xuya ye.

Ligor dn Slavn kevn, chana me sqat e: li qata herbilind hesp cih xwe girtiye Xwedavend er bi nav Pern li ser hespek siwar e.

Baweriya Slavn Polabiyay, yn li ser dev Deriya Balt, di navbera Almaniya Poloniya de dijtin, heb, ku Xwedavend bi nav Svantont herdem li ser hesp siwar e.

Ji bil van titan t zann, ku parzgehn Slavn Vend, yn li ser snora Bakr Italiya, Austuriya, Sloveniya Kroatiya rnitibn, tij ngar wneyn hespn sp yan re bn.

Hesp ji bo Silavan hewqas proz b, ku ligor vanokek, di sedsaliya 8. Zayn de padiahek wan bi buha hespek l-qerqa welat xwe firote koern Macar, yn teze ji Asiya hatibn Ewropay.

Ji koka Hindo-Ewrop wusa j aristaniya Desthilata Romay ava bb. Ne behet ye, ku li wir j rola hespan ne bik b. Ji ber girngiya hespan ya esker siwarlekern Romay di lstok cejnan de bedar dibn bawerya wan bi Xwedavenda Hespan Epona re heb.

awa ba t zann, ziman Latn kargariyeke pir mezin li ser hem zimann Ewrop ht. Helbet, em dikarin li ser pla hespan bimnin bala xwe bidine peyveke Ewrop ya belgeya smbolzma hevbe e. Bi ziman Inglz ji mirovek cind, rzgir channas re dibjin Cavalier. Ev ji Cabballarius ya Latn t maneya w Siwar e. Di zimann din de ev bb Chevalier (Frans), Cavaliere (Ital) Caballero (Espan). Hd-hd hem zimann Ewrop peyva Siwar kirine nanek ji bo mirovn bi kok, serbixwe ji ber jina ve bi tore. Ev romann yn basa cindiyan dikirin bbn Romann Siwaran, herend mrxasn wan romanan carnan dr hespan j diman.

Hesp li Dema Navn

Li Dema Navn ten kesn dewlemend cind xudanhesp bn. Wusa hesp, ji ber ku heyvanek giranbuha b, bb naneke zengniy binkokeke berz. Ji bo nimne, avkaniyeke Bzant dibje, ku gundiyn dewlemend endik-end hespn xwe hene. Bervaj, ligor v avkaniy, mirovn belengaz nv hespn xwe hene, yan hespek digihte du-s malbatn hejar.

Bguman, rewa abor smbolzma hespan xurt kir. Li vir dabnertn welatn cudah-cudah nzk hev in. Nimneke berbiav ji sedsaliya 12: hem li Bzantiya, hem li mrniniya Bxara li Asiya Navend (Uzbekstan Tackistana ro) maf Cihda tuneb, ku li hespan siwar bibin. Armanc ev b, ku Cihd ji Xaparzn Bzantiya Misilmann Bxaray bilindtir diyar nebin. Bi gotineke din, Cihdan bi rya hespan cih xwe y civak kiv dikir: ew ne wek Xaparzan Misilmanan seraza bn. Balk e, ku li Bzantiya ji bo jinan kean j siwariya hespan qedexe b, l rewa wan ne pir xirab b: mafn wan hebn, ku li ser qantira (hstira) siwar bin. 

Spora (werza) siwariya hespan ji kevntirn mijlan e: temen w 3000 sal e. Ligor zanna me, yekemn car ev spor di sala 648 Ber Zayin da bb beeke lstokn Olmp li Yunanistana kevn. Dawiy, ev li Roma j hatib pejirandin. Hem li Yunanistan Romay, hem j di cih demn din de ten mirovn zengn cind xwe bi siwariya hespan ve mijl dikir. Li vir j ev zincra di navbera hesp rewa abor civak de ji me ra zelal e. Lewma ax padahek yan mrek dib serokdewlet, awrdek (ahengek) dib siwarn ji malbatn navdar avdriya w dikirin.

Bi risteyek em dikarin bibjin, ku ber her tit hesp roleke mezin di war abor jiyana esker de heb, l pa hesp dibe naneke cindt zengniy. Ji ber v yek, jiyana civak hner hespan siwaran dike babeteke newekar, bi rengn ol maneyn raz ve dixemilne.

Serboriya Rojhilata Navn Kurdistan

Di zimann Rojhilat de j hesp siwar bbne peyvn serfiraziy. Ji bo nimne, bi Ereb Hisan (hesp) Hasan (jineke bguneh) piraniyeke hevbe heye: Husun (gelek hesp yan gelek jinn paqij ermoke). Koka van peyvan ya zimanzan HaSuNa ye, maneya w: xurt bin, bi hz bin bila dest tukes dirj we nebe.

L piya Ereban, geln Iran kltra hespan siwariy bi xwe re anbn Rojhilata Navn. Ev di avkaniyn Babil da j maye. Wusa, Babiliyan ji bo alk (Luzerne) peyveke Iran bi kar diann: xwerina hespan. Peyva kevnar Aspa di hem zimann Iran da berdewame, wek bi Kurd hesp. Hem di Avesta de, hem j li Dema Navn ev peyv bb pareyeke navn mirovan: Vitasp, Tahmasp heta dawiy.

Smbolzma hespan di Quran da j ba xuya dike, bi taybet di Sreta 17 (al-Isra) da. Li wir heyvanek sp, rengmirov ciwanbask bi nav el-Buraq di lehzeyek de Muhemed Pxember digihne Mizgefta Dr: el-Mescd el-Eqse. Di sedsaliyn Islam yn seretay de di baweriya Misilmanan de el-Buraq qantirek (hstirek) b, l pawextiy ev d awa hespek dihate dtin.

L em dsa vegerine Kurdistan. Cudahiya di navbera Kurdn koer Kurdn rnit di ziman de j bermayn xwe heye. Ji bo koeran peyva Siwar bb bawernameya cindtiy. L ji bo nekoeran, ji bo Kurdn di bajar gundan de diman, antonm (peyva bervaj) - Piyaw wek nana mirovek ne li ser hesp hd-hd maneya teze distne: di Kurmanciya Bar da Piyaw Piyawet ji mirovn serbixwe, bi nams serbilind re bi kar dinin. Bi rast j balk e, ku eger ji bo koeran Siwar cind ye, ji bo cotkar bajarvanan Piyaw destnana mrxasiy ye.

Droka Kurdistan herdem diselmne, ku qehremann kut ji bo gel proz in nabe, ku mal haln wan, bi taybet hespn wan, ji dijminan re bimnin. Ne dr e, ku di serdemn kevn de hesp tev siwar xwe dihate alkirin (veartin), nke baweriyek heb, ku herkes pdviya hespa xwe heye hem di jyan de hem di axiret de. Ji ber v yek, ttaleke n di nav gel me de maye: bra dostn mr kut hespa w dibin berbi goristan. Helbet lewma ax basa cengawerek, y di er de jiyana xwe wunda kiriye, t kirin, gel bi xemgn dibje "hespa b siwar".

Di pirtka droknas sedsaliya 19. Mela Mehmd Bayezd de endik-end riste hene, yn rewa Bzantiya Bxara dinin bra me. Ew bi rya hespan newekehevbna civakn Kurdistan bi ekere dikin. Bayezd dibje, ku ax Kurdn koer cihn xwe diguhastin, kevaniyn axa dewlemendan li ser hespan siwar dibn, l jin zarokn endamn eran bi piyade din.

Gerok fermadarn Ewrop, yn bne Kurdistan, dinivsn, ku siwarn Kurdan pir hez ji lstokn esker dikin. Helbet, em dikarin van lstoka bikin terpn (paraleln) werziya siwaran, ji ber ku hem cirda Kurdan, hem j spora siwaran berjewendiya leker civak heb. Lewma ne behet ye, ira ervann Kurd yn siwar li hem Rojhilat bi navdeng bn. Wusa j hjay gotin ye, ku ji kevntirn serdeman de Kurd hesp bi hev re pergala dewletan xemilandine.

Ji ber van sedemn got, ax Ebdulhemd Sultan xwest ku beeke esker wek Kosakn Rsan damezirne, ew siwarn Kurd kire tmeke nenzam (irregular), ya bi nav Hemdiy gelek rpeln re di droka me de nivsand. Babet ne ten ev b, ku bawerya Ebdlhemd bi Ereb Turkan re km b: siwarn Kurd ji yn din aktir bn.

L were em li ser nimnn ern (poztv) rawestin. Wek t zann, birvebirn mrniniya Baban, ya di herma Soran de ava bb, av didane Desthilata Osmaniyan. Li wir j mirovek ferm bi nav Berpirsiyar Goma Hespan (imrahor ji peyva emr axur) xebata wezr karn der dikir. Bi gotineke din, birvebirina siyaset wusa girng e, awa bikaranna hespan wek desteka leker: herdu hewlekariy didine dewlet doza w firehtir dikin.

Wek din, di navbera 1932 1958 de dirm dewleta Iraqa Haim de du be hebn: deve wek smbola Ereban hesp wek taybetmendiya Kurdan. Ev destnana Destra Bingehn b, ji ber ku Iraq bi ferm dewleta hevbe ya Ereban Kurdan dihate lankirin.

Heyf mixabin, ku droka bikaranna hespan li Kurdistan bi curek rk pk h nehatiye vekoln. Lbel, t zann, ku li Kurdistan, Qavqas, Bar Rsiay Rojhilata Ewropa gelek wne qerwodn kevn mane, yn siwarn Skta (cemawereke Iran) nan me dikin: ewana bala xwe didine pi trn wan ji berdan re amade ne.

Dsa xaleke girng heye: Kurd hespan bi kar dinin, dema koberiy (miextiy) dikin yan li dervay welat xwe er dijminan dikin. Bervaj, di welat xwe da Kurd zorbeha karn abor esker li ser piyan dimenin yan qantira (hstira) bi kar dinin. Sedema w erdngariya Kurdistan ye: iya, ax, lat kejkw. Lewma j Mem mrxasn din yn zargotina Kurdan li hespn xwe siwar dibin, ax diine welatn dr.

Pagotin

Hesp di droka chan Kurdistan de berjewendiya abor, civak, esker and heye. Hesp siwar li Kurdistan bne pareyke xwezann serbilindiya netewey. Ji ber girngiya hespan, smbolzma wan ya pirreng dewlemend di zargotin, ziman, jiyana civak baweriyn ol de xuya dike. Mirovn siwar serbilind cind bn siwarn Kurd li hem herma Rojhilat navdar qehreman dihatine nasn. Wek em dibnin, koka bikarann smbolzma hespan destnana aristaniya kevnar e, ya di welat me de didome.