Daxuyaniya Navenda PENa Kurd

li ser Rewşa Ziman, Alfabet û Zaraveyên Kurdî

 

 

 

Bi sedan salan neteweya Kurd ji avakirina dewleteke yekgirtî bê behr maye. Ji ber vê sedemê, îro di zimanê kurdî de çendîn zarave bi dîrok, wêje û alfabetên 

xwe ve peyda bûne. Di sedsala 20an de ev pirrengî wek dewlemendî dihate dîtin. Lê belê di salên dawî de piştî rizgarbûn û pejirandina statûsa herema federal 

ji bo li başûrê welêt, pirsa yekbûna ziman û hilbijartina zaraveyekî hevbeş xurt bûye û ketiye rojevê.

Navenda PENa Kurd, ya ku endama PENa Navneteweyî ye û di nav rêzên xwe de bi dehan nivîskarên ji hemû beşên welêt hembêz dike, nikare di vê pirsê de 

bêdeng bimîne û ji raya giştî re radigihîne, ku:

1) Hemû zaraveyên kurdî, yên ku dihêne naskirin û xwedî keresteyên dîrokî ne, divêt bi azadî bêne bikaranîn: Bi taybetî zaraveyên kevnare wek Kirmanckî-Dimilî-Zazakî, 

Hewramî-Goranî û Lorî. Bikaranîna van zaraveyan dibe egera pêşvecûn, vejîn û zelalbûna zimanê kurdî;

2) Di rêya wêje û çapemeniyê re, îro du zarave di hemû beşên Kurdistanê de dihêne têgihiştin: Kurmanciya Jorîn (Kurmancî) û Kurmanciya Jêrîn (Soranî);

3) Piştî ku Kurdên Sovyeta berê dev ji alfabeta kîrîlî berdan û bi vê yekê qurbanî dan ji bo yekbûna neteweya Kurd, niha du alfabet têne xebitandin: Yek li ser 

bingeha alfabeta erebî (li Başûr û Rojhilat) û yek li ser bingeha latînî (li Bakur, Başûr-Rojava, Ewropa, Rûsiya û Komarên Sovyeta berê);

4) Ji ber ku cudahiya rêzimanî di navbera zaraveyan de cihê xwe girtiye, ji bo nêzîkbûna Kurmanicya Jorîn û Kurmanciya Jêrîn bi kêmanî alfabeteke yekgirtî 

divêt bê dariştin. Ev pengave dibe delîveyek, da ku wêje, awayê perwerdekirinê û bîr û baweriyên Kurdan di çarçoveyeke hevbeş de pêk werin.

Piştî gengeşeyên dûr û dirêj, Navenda PENa Kurd pêşniyar dike, ku yekîtiya alfabet û rastnivîsa kurdî bi tenê dikare li ser bingeha alfabeta kurdî-latînî ava bibe. 

Fêrbûna zimanê înglîzî wek zimanê serekî di cîhana îro de, bikaranîna latînî ji bo komputer û Internetê û derbirîna fonetîka zimanê kurdî di rêya tîpên latînî re 

baştir xuya dikin. Biryareke wisa dibe misogeriya nehêlana buhujandina Kurdan li Bakur (li kuderê alfabeta erebî nikare gelê Kurd li himber siyaseta 

dewletê biparêze). Ji bilî vê, hinde komên Kurdên Başûr jî amadekariyên xwe yên ji dil ji bo standartkirina zaraveyê Soranî li ser bingeha tîpên latînî aşkera 

dikin. Ev hoker ji bo Navenda PENa Kurd bûne giringrtirîn sedemên hilbijartina alfabeta latînî ji bo paşerojê.

Bê guman, armanca me ne binbirkirin û têkdana wejeya dewlemend e, ya ku bi tîpên erebî hatiye nivîsîn. Belku armanca vê yekê pêşvebirin û nûjenkirina 

wêje û zanista Kurdistanê ye, da ku di rojgara cîhangeriyê (globalîzmê) de gelê me hevçerx û pêşkevtî be. Ev nêrîna me encama analîza zanistî ye û vajaviya 

wê dikare bi zanistî bê redkirin jî.

Em banga hemû komele û destgehên Kurdistanî dikin, ku daxuyaniya Navenda PENa Kurd di ber çavan re derbas bikin û gengeşeyên bê hevrikiyên kesane 

dest pê bikin.

Em di vê baweriyê de ne, ku ziman û wêjeya Kurdî dikarin bibin serûkaniya pêvajoya yekbûna gelê me û serkevtina wî ya çandî û siyasî. 

 

 

Navenda PENa Kurd

çapkirin